Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Ekavidhādivinicchayakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ekavidhādivinicchayakathā

568. Ekavidhādīhīti sabbameva cettha dukkhaṃ ekavidhaṃ pavattibhāvato .
Duvidhaṃ nāmarūpato .
Tividhaṃ kāmarūpārūpūpapattibhavabhedato .
Catubbidhaṃ catuāhārabhedato .
Pañcavidhaṃ pañcupādānakkhandhabhedato .
SamudayopiV2.143 ekavidho pavattakabhāvato .
Duvidho diṭṭhisampayuttāsampayuttato .
Tividho kāmabhavavibhavataṇhābhedato .
Catubbidho catumaggappaheyyato .
Pañcavidho rūpābhinandanādibhedato .
Chabbidho chataṇhākāyabhedato .
NirodhopiM2.145 ekavidho asaṅkhatadhātubhāvato .
Pariyāyena pana duvidho saupādisesaanupādisesabhedato .
Tividho bhavattayavūpasamato .
Catubbidho catumaggādhigamanīyato .
Pañcavidho pañcābhinandanavūpasamato .
Chabbidho chataṇhākāyakkhayabhedato .
Maggopi ekavidho bhāvetabbato .
Duvidho samathavipassanābhedato , dassanabhāvanābhedato vā .
Tividho khandhattayabhedato .
Ayañhi sappadesattā nagaraṃ viya rajjena nippadesehi tīhi khandhehi saṅgahito .
Yathāha –
‘‘ Na kho , āvuso visākha , ariyena aṭṭhaṅgikena maggena tayo khandhā saṅgahitā , tīhi ca kho , āvuso visākha , khandhehi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅgahito .
Yā cāvuso visākha , sammāvācā , yo ca sammākammanto , yo ca sammāājīvo , ime dhammā sīlakkhandhe saṅgahitā .
Yo ca sammāvāyāmo , yā ca sammāsati , yo ca sammāsamādhi , ime dhammā samādhikkhandhe saṅgahitā .
Yā ca sammādiṭṭhi , yo ca sammāsaṅkappo , ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitā ’’ ti ( ma . ni .1.462).
Ettha hi sammāvācādayo tayo sīlameva , tasmā te sajātito sīlakkhandhena saṅgahitā .
Kiñcāpi hi pāḷiyaṃ sīlakkhandheti bhummena niddeso kato , attho pana karaṇavaseneva veditabbo .
Sammāvāyāmādīsu pana tīsu samādhi attano dhammatāya ārammaṇe ekaggabhāvena appetuṃ na sakkoti , vīriye pana paggahakiccaṃ sādhente satiyā ca apilāpanakiccaṃ sādhentiyā laddhupakāro hutvā sakkoti .
Tatrāyaṃ upamā – yathā hi nakkhattaṃ kīḷissāmāti uyyānaṃ paviṭṭhesu tīsu sahāyesu eko supupphitaṃ campakarukkhaṃ disvā hatthaṃ ukkhipitvā gahetumpi na sakkuṇeyya .
Athassa dutiyo onamitvāV2.144 piṭṭhiṃ dadeyya , so tassa piṭṭhiyaṃ ṭhatvāpi kampamāno gahetuṃ na sakkuṇeyya .
Athassa itaro aṃsakūṭaṃ upanāmeyya .
So ekassa piṭṭhiyaṃ ṭhatvā ekassa aṃsakūṭaṃ olubbha yathāruci pupphāni ocinitvā piḷandhitvā nakkhattaṃ kīḷeyya .
Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .
EkatoM2.146 uyyānaṃ paviṭṭhā tayo sahāyā viya hi ekato jātā sammāvāyāmādayo tayo dhammā .
Supupphitacampako viya ārammaṇaṃ .
Hatthaṃ ukkhipitvāpi gahetuṃ asakkonto viya attano dhammatāya ārammaṇe ekaggabhāvena appetuṃ asakkonto samādhi .
Piṭṭhiṃ datvā onatasahāyo viya vāyāmo .
Aṃsakūṭaṃ datvā ṭhitasahāyo viya sati .
Yathā tesu ekassa piṭṭhiyaṃ ṭhatvā ekassa aṃsakūṭaṃ olubbha itaro yathāruci pupphaṃ gahetuṃ sakkoti , evameva vīriye paggahakiccaṃ sādhente satiyā ca apilāpanakiccaṃ sādhentiyā laddhupakāro samādhi sakkoti ārammaṇe ekaggabhāvena appetuṃ .
Tasmā samādhiyevettha sajātito samādhikkhandhena saṅgahito , vāyāmasatiyo pana kiriyato saṅgahitā honti .
Sammādiṭṭhisammāsaṅkappesupi paññā attano dhammatāya aniccaṃ dukkhamanattāti ārammaṇaṃ nicchetuṃ na sakkoti .
Vitakke pana ākoṭetvā ākoṭetvā dente sakkoti .
Kathaṃ ?
Yathā hi heraññiko kahāpaṇaṃ hatthe ṭhapetvā sabbabhāgesu oloketukāmo samānopi na cakkhutaleneva parivattetuṃ sakkoti .
Aṅgulipabbehi pana parivattetvā parivattetvā ito cito ca oloketuṃ sakkoti , evameva na paññā attano dhammatāya aniccādivasena ārammaṇaṃ nicchetuṃ sakkoti .
Abhiniropanalakkhaṇena pana āhananapariyāhananarasena vitakkena ākoṭentena viya parivattentena viya ca ādāyādāya dinnameva nicchetuṃ sakkoti .
Tasmā idhāpi sammādiṭṭhiyeva sajātito paññākkhandhena saṅgahitā , sammāsaṅkappo pana kiriyavasena saṅgahito hoti .
Iti imehi tīhi khandhehi maggo saṅgahaṃ gacchati .
Tena vuttaṃ ‘‘ tividho khandhattayabhedato ’’ ti .
Catubbidho sotāpattimaggādivaseneva .
Apica sabbāneva saccāni ekavidhāni avitathattā , abhiññeyyattā vā .
Duvidhāni lokiyalokuttarato , saṅkhatāsaṅkhatato vā .
Tividhāni dassana-bhāvanāhi pahātabbato , appahātabbato ca .
Catubbidhāni pariññeyyādibhedatoti evamettha ekavidhādīhi vinicchayo veditabbo .
569. SabhāgavisabhāgatotiM2.147V2.145 sabbāneva saccāni aññamaññaṃ sabhāgāni avitathato attasuññato dukkarapaṭivedhato ca .
Yathāha –
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , ānanda , katamaṃ nu kho dukkarataraṃ vā durabhisambhavataraṃ vā , yo vā dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipāteyya poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitaṃ , yo vā satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyāti ?
Etadeva , bhante , dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca , yo vā satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyāti .
Tato kho te , ānanda , duppaṭivijjhataraṃ paṭivijjhanti .
Ye idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ paṭivijjhanti … pe … ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ paṭivijjhantī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1115).
Visabhāgāni salakkhaṇavavatthānato .
Purimāni ca dve sabhāgāni duravagāhatthena gambhīrattā lokiyattā sāsavattā ca .
Visabhāgāni phalahetubhedato pariññeyyappahātabbato ca .
Pacchimānipi dve sabhāgāni gambhīrattena duravagāhattā lokuttarattā anāsavattā ca .
Visabhāgāni visayavisayībhedato sacchikātabbabhāvetabbato ca .
Paṭhamatatiyāni cāpi sabhāgāni phalāpadesato .
Visabhāgāni saṅkhatāsaṅkhatato .
Dutiyacatutthāni cāpi sabhāgāni hetuapadesato .
Visabhāgāni ekantakusalākusalato .
Paṭhamacatutthāni cāpi sabhāgāni saṅkhatato .
Visabhāgāni lokiyalokuttarato .
Dutiyatatiyāni cāpi sabhāgāni nevasekkhānāsekkhabhāvato .
Visabhāgāni sārammaṇānārammaṇato .
Iti evaṃ pakārehi , nayehi ca vicakkhaṇo ;
Vijaññā ariyasaccānaṃ , sabhāgavisabhāgatanti .
Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
Paññābhāvanādhikāre
Indriyasaccaniddeso nāma
Soḷasamo paricchedo .