14. Tama
Nākaḍḍhanatthoti ṇassākaḍḍhanattho na hoti .
Yadyākaḍḍhanattho assa , tadā cānukaḍḍhitaṃ nottaratrānukaḍḍheyyāti maññate , kociyeva hotīti hontīti ito bhinditvā ānetabbaṃ .
Tadā desassāti iminā ‘‘ tadādesā taggahaṇena gayhantī ’’ ti paribhāsamupalakkheti .
Katayādesassāpīti kato yādeso yassa tassa katayādesassāpīti .
Ikārassāti yādesato pubbe ikārassa , iminā cādesādesīnamabhedo dassito .
Tasadde nekenāpi paccekābhisambandhe siddheti evamaññate- ‘‘ yathā ’ tena kataṃkītan ’(4-29) tyādisutte ekova tasaddo bahūhi paccayattehi sambajjhate , tathihāpi ekameva tasaddaggahaṇaṃ ‘ tamadhīte taṃjānātī ’ ti paccekamabhisambajjhate , tasmā kimetadatthena dvitaggahaṇene ’’ ti .
Dvitaggahaṇe payojanattayaṃ vuttaṃ , tattha paṭhamaṃ dassento jānaniccādinādhippāyamāvīkatvā dvitaggahaṇamiccādinā padatthamāha .
Tattha- ‘ yo yamadhīte jānāti cā ’ ti iminā dvitaggahaṇābhāve paccayatthāvayavassa samuccayappasaṅgamāha .
Samuccaye sati ( yo ) yamadhīte jānāti ca , tattheva siyā , yo panādhīte kevalaṃ , na ( jānāti ) tattha na siyāti bodhayituṃ byabhicāramāha ‘ na paccekāti sambandhene ’ ti .
Yathā ‘‘ tena kathaṃ kīta ’’ miccādo ‘‘ tena jitaṃ jayati ’’ ccādi paccekasambandhena bhavati evammāviññāyīti yatheccādi kassāttho .
‘ Tena kataṃ kīta ’’ miccādīhi avatvā ‘‘ tena jitaṃ jayati ’’ ccādisuttekadesavacanamatthabyatti tathā vutte hotīti vuttaṃ , tena jitamiccādo jayanādikā kiriyāne kadabbasamavāyittena pasiddhāti yutto tattha paccekābhisambandho , nevamajjhena vedanā pyekadabbasamavāyittābhiyyotyadhippāyo .
Idāni
M0.200 dutiyaṃ dasseti ‘ jānana ’ miccādi , nimitta miṭṭhāniṭṭhabodhakāraṇaṃ muhutto kattikādi , uppāto iṭṭhāniṭṭhasūcakaṃ pathavisamuddādīnaṃ sabhāvapariccāgenāññatattagamanaṃ .Jānanasāmaññeti nimittādīnaṃ jānana sāmaññe .
‘ Yathāvuttajānanassa ajjhena visayatte hetumāha- ‘ taṃ jānātīti tasaddena adhīyamānaparāmasato ’ ti .
Tatiyaṃ dasseti ‘ yato ce ’ ccādinā .
Yato ca uppannena vidhinā ajjhena ñātu abhidhānampasiddhanti sambandho , potthakesu pana ajjhetuñātūsuti pāṭho dissati , etthāyamadhippāyo ‘‘ katthaci pasiddhivisayo hoti tasaddo , tathā ca vuttaṃ subodhālaṅkāraṭīkāyaṃ pakkantavisayo tathā pasiddhavisayo anubhūtavisayo ca taṃsaddo yaṃ saddaṃ nā pekkhate ’ ti , tasmā pasiddhivisayena tasaddena puthageva pasiddhiyā upasaṅgahatthaṃ dvitaggahaṇaṃ kattabban ’’ ti .
Atthattaye vattamānassa tu tasaddassa savisayo viseso tatovātthikehi veditabbo .