8. Lakkhaṇi
Lakkhaṇādīsvatthesuti nāmassā [ kassā ( potthake )] yamatthaniddesoti āha ‘ abhināyo yutto ’ ccādi , tenāti abhinā yuttassātthaniddesa kāraṇena , lakkhaṇasaddena hetu vattumicchitoti āha- ‘ tatthe ’ ccādi , duvidho hetu , vuttañhi subodhālaṅkāre ‘‘ janako ñāpako ceti , duvidhā hetavo siyun ’’ ti (252), samupalakkhayatīti samupalakkhaṇaṃ , saṅketamattaṃ ñāpakaṃ , na tu janakaṃ , saṅketopi lakkhaṇamuccate lakkhīyate kāriyamānenāti katvā , janakassāpyatra lakkhaṇattena gahaṇe payojanaṃ ‘‘ anunā ’’(2-10) iccatra daṭṭhabbaṃ .
Kañcipakāranti iminā itthaṃsaddassa atthaṃ vadati .
Pattoti iminā bhūtasaddassa , ettha hi bhūdhātu pattiyaṃ vattate , rukkholakkhaṇanti rukkho ñāpakahetūti attho … rukkhena vijjuyā ñāpīyamānattā , ācariyajinindabuddhi pana aññathā vaṇṇayati , tassedaṃ mataṃ-
Kriyāya jotako nāyaṃ , sambandhassa na vācako ;
Nāpi kriyantarāpekkhī , sambandhassa tu bhedakoti .
Ayamettha
M0.88 attho ‘‘ ayamabhi abhinandatityādīsu viya kiriyāya jotako na hoti , chaṭṭhī viya sambandhassa vācako na hoti , nikkosambītyatra gamanakiriyāpekkhī nisaddo viya nāpi kiriyantarā pekkhī , kiñcarahi sambandhassa tu bhedako visesako bhavatī ’’ ti tamupadassetumāha- ‘ aññe tvi ’ ccādi , ettha itisaddo nidassane , rukkhampatvā vijjotate itievaṃ pattikiriyāya patvātivuttarukkhapāpanakiriyāya janitoti attho , tathāhi rukkhassa vijjuyā pāpanābhāve vijjuyā lakkhiyāya tallaṇassa ca rukkhassa yo lakkhiyalakkhaṇabhāvo sambandho , so kena sampādito bhaveyya , nanu sambandhe abhinā jotīyamāne rukkhassa lakkhaṇavuttitā kathaṃ jotīyatīti āha- ‘ lakkhaṇatthoca visayabhāvenā ’ ti , tathācetyādinā tasmiṃ pakkhe sambhāvitaṃ dosamubbhāvayati , tatrāya miccādinā yathāvuttadosaparihārāya parehevābhidhīyamānamparihāramāha , parihāropadassanenāssāpi pakkhassāduṭṭhatākhyāpanenesopi pakkho-bbhupagatotyavaseyo , atoyevupari yathāvutta pakkhanissayeneva byākhyāyate , devadattassa sādhuttasaṅkhātaitthampakārappattiyā visayabhāvenāvaṭṭhitā mātā tattha vattati nāmāti āha- ‘ mātuyā ’ tiādi , mātā ca itthambhūte pavattā visaya bhāvena devadatto ca tattha visayībhāvena , tesañca visayavisayībhāvalakkhaṇo sambandho itthampattilakkhaṇāya kiriyāya jāto , so mātusambandho hoti kāraṇavasena , socātinā jotīyatīti mātu tenābhinā yogoti āha- ‘ yvāya ’ ccādi , mātusambandhoiti yojanā , itthampattiyāti itthampattilakkhaṇāya kiriyāya karaṇabhūtāya , evaṃ maññate ‘‘ kiñcāpi so sambandho devadattenāpyavinābhāvīti tassa sobhinā jotīyate , tathāpi mātusambandhobhinā jotīyatīti ‘ mātu tena yogo ’ ti ca ( vuccati )… saddasattiyā taggatāyeva dutiyāya ubhayagatassāpi sambandhassa jotanato ’’ ti rukkho rukkho tiṭṭhatīti sambandho , ṭhitimpaṭiccāti ṭhitinnissāya esaṃ rukkhānaṃ yo ca sambandhoti yojanā , rukkhānanti iminā rukkhā kiriyāya pare sambandhinoti ñāpeti , ṭhitimpaṭiccātiM0.89 iminā pana tiṭṭhatisaddavacanīyā sādhyarūpā ṭhitikiriyā rukkhato pare sambandhīti , acetanānaṃ rukkhānamapekkhāvirahepi lokampatītivasena ‘ pipatīsā ’ dīnaṃ viññāyamānattā viññāyamānaṭhānāpekkhaṇakiriyāyasādhyasādhanalakkhaṇo sambandho jātoti viññeyyaṃ , so ca rukkhasambandho-bhinā jotīyatīti āha- ‘ so ’ tiādi , dvibbacaneneva jotanīyāti vicchātthe vuttimatte satīpi vibhattiyā [ vicchatthe vutkimattetyādivacanaṃ vicāreretabbaṃvitattiyā abisaddassaca vicchatthe vuttiyā abhāvā , lakkhaṇitthambhūti hi pakativisesanaṃ ] jotetumasamatthattā vicchāya jotanāya dvibbavacanaṃ kattabbamevāti adhippāyo .