Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

6. Nakhā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Nakhā

Khādayati ādayati khāda , ada = bhakkhaṇe , avhāpayati vhe = avhāne āpubbo ,‘‘ payojakabyāpāre ṇāpice ’’ ti (5-16) ṇāpimhi pubbasaralopo , kandayati kanda = avhānarodanesu .
‘‘ Vahissāniyantuke ’’ ti gaṇasutte ayamettho ‘‘ vahissadhātussa payojje kattari niyanturahite dutiyā na bhavatī ’’ ti , niyantā sārathi kiriyāsiddhiṃ niyāmakoti vatvā tameva pakāsetumāha- ‘ kiriyaṅga ’ miccādi , kiriyaṅga kiriyopakaraṇabhūtaṃ balī baddādiṃ kiriyākāraṇaṃ , niyametvāti ekasmiṃ karaṇīye kiriyā visaye patiṭṭhapetvā , vāhayati bhāraṃ devadattenetyatra hi devadatto paññavā puriso niyantāramantareneva bhāraṃ vahatītyaniyantuko kattā , vāhayati bhāraṃ balībadde iccatra tu balībaddā niyantā ramantarena na vahantīti saniyantukā .
‘‘ Bhikkhissāhiṃsāyan ’’ tiM0.85 gaṇasuttassāyamattho ‘‘ bhakkhissāhiṃsatthassa payojje kattari dutiyā na bhavatī ’’ ti , atha kathamettha hiṃsatthatā bhakkhissa hiṃsā hi cetanāvati sambhavati , na cetthasassaṃ cetanāvantanti āha- ‘ sabbe ’ iccādi , sabbeti rukkhādayo , bhāvā padatthā , idāni sabbadassanānukūlahiṃsatthatamupadassetumāha- ‘ yadive ’ ccādi , nanu buddhavacana nissitamidaṃ byākaraṇaṃ , tathā sati sammatameve-ttho-padassetvā gantabbaṃ kinnāmāññadassanopagātādhirenāti tuṇhī hoti nikkāraṇissā [ nikkammissā ( potthake )] bhavato-pāyoti viññāyati , paratthānubaddhakicchaṃ pana mahāpuññapaññā na kiñci viya maññanti , hoti ( hi ) etena parattho ‘‘ matantarepi siddhi sissānaṃ , taṃtaṃ mataññuno vā kadāci karahaci yadidamavalokeyyuṃ te cetthāvatāraṃ [ cetthakāraṃ ( potthake )] labheyyuṃ etādiso ca paññavā paṭiladdhabuddhavacanappasādo ’ ti tadavatārena ca buddhe bhagavati kamena daḷhaṃ pasādaṃ paṭilabheyyun ’’ ti , evamevaṃ tattha tattha taṃtaṃbyākaraṇodāharaṇappasaṅgepi tadanusāreneva tantaṃpayojanaṃ veditabbaṃ , na niratthakakathāpasuto-yamācariyoti .
Duhādīnaṃ tyevamādo amhākamparamagurunā ratanamatipañcikālaṅkārādikārena nānākārasāratthavedaveditu [ vedāvedita ( potthake )] mahāpaññāpāṭavānaṃ paññavantānaṃ sāminā mahāsāminā sambuddhasāsanaratanavaropakārakena ‘ idamettha vicāraṇīyaṃ ’ tyabhidhāya nānāmatantaramākaḍḍhiya bahuṃ sampaveditamatthi , mayampanettha ācariyenādhippetamattamevālamba atthampa kāsayissāma .
Satyapyanekadassanabhede siṭṭhappayogānusārena yattha padhānekammanityādippabhutayodissanti , yatra tvappadhānetyādī , yatrobhayatrapi , taṃsabbamiha bhassakārādyanumatakkamena paṭipādayamāha-duhādīna ’ miccādi , etthādisaddo pakāravācī , tena yācippabhutayo gayhanti , kammadvayayuttānanti niddhāraṇe chaṭṭhī , tena kammadvayayuttānaṃ majjhe duhādīnamappadhānepi gavādo kamme tyādippabhutayoti yojanāM0.86 .
Iccāditiādisaddena ‘ avarundhati vajaṃ gāvaṃ avarundhīyate vajaṃ go ’ iccādīnaṃ pariggaho , gamanādyatthāna mityādisaddena bodhatthādīnaṃ gahaṇaṃ .
Gamīyate gāmo devadattanti ettha kathaṃ payojjattasambhavoti āha- ‘ purise ’ ccādi , yajjapi gāmo tuṇhī hoti nibyāpārattā purisova tu gamanakiriyaṃ nipphādeti , tathāpi purisassa gamanakiriyāya yaṃphalappattilakkhaṇaṃ , tamubhinnampi gāmapurisānaṃ samānanti purisa kiriyātulyaphalattā gāmopi gamanakiriyāya kattubyapadese kāraṇaṃ bhavatīti adhippāyo , tathāhi gāmaṃ gacchanto koci gāme āsanne sati vadati ‘ āgato gāmo patto gāmo ’ ti , atoññesanti ye kammadvayayuttā duhādayo gamanādyatthācodāhaṭā , etehi aññesaṃ , padhāne kammebhi ajādimhi padhāne kamme , padhānattampana ajādīnaṃ kiriyāya payojanattā , ajādyatthā hyānayanakiriyārabhyate .
Ayampanettha saṅgaho-
‘‘ Duhi yāci rudhi pucchi , bhikkhi ci bruvi sāsi ca ;
Ji daṇḍi patthi manthī ca , dhātū honti duhādayo .
Gatyādisuttapaṭṭhitā , gatyādyatthā bhavanti te ;
Nīvahaharakasāca , nīvahādī bhavanti te .
Dvikammakesu cetesu , appadhāne duhādinaṃ ;
Tyādippabhutayo honti , padhāne nīvahādinaṃ ;
Ubhayattha payogānu , sārā gatyatthaādinaṃ ’’ ti .
Payogo pana sambandhacintāyamiha ca vuttānusārena sabbathā viññeyyā .