Saralopādi vaṇṇanā
26. Saro
Ādhāravisesāpassayananti opasilesikādhāravisesassa nissayanaṃ , opasilesikādhāraṃ vinā ādhārantare gahite sati vacanantaraṃ
M0.46 suttantaraṃ vinā byavahitanivatti kātuṃ na ca sakkāti sambandho , kecīti buddhappiyācariyādayo dasseti , te hi yadi vaṇṇena kālena vā byavadhānepi sandhi bhaveyya tadā sareti nimittasso pādānaṃ niratthakaṃ bhaveyyāti sareti nimittopādānasāmatthiyenānena vaṇṇādibyavadhāne no sandhīti maññamānā ‘ nimitto ’ ccādikaṃ vākyamāhu , tadayuttanti tehi ’ nimitto ’ ccādinā yaṃ vuttaṃ , taṃ ayuttanti attho , ayuttatte kāraṇaṃ byabhicārasabbhāvena sāmatthiyābhāvoyevāti byabhicārandassetvā sāmatthiyābhāvandassetumāha- ‘ avasāne , ccādi , kāriyābhāvepīti ettha na kevalaṃ ‘ idameva saccaṃ , sumanā bhavantu athopi ’ tyādo vaṇṇakālabyavadhāneyeva , atha kho ‘ ete na saccena suvatthi hotū ’ tyādo avasāne ‘ pamādo maccuno padaṃ ’ tyādo anta bindu saṅkhātanimittantare vā kāriyābhāvepi nimitto pādānassa sātthakatoti apisaddassattho , sātthakatoti bhāvappaccayalopena bhāvappadhānavasena vā vuttaṃ , sātthakattatoti vuttaṃ hoti , aññathā nimittopādānameva sātthakaṃ nāmāti ‘ nimitto pādānassa sātthakato ’ ti na yujjati , ayametthādhippāyo ‘ avasāne nimintare vā kāriyābhāvena byabhicārasabbhāvā aññathānupapattilakkhaṇaṃ sāmatthiyaṃ natthi , nimittantubyavadhānepi catthi , yathā ’ dārunimittaṃ vanopasaṅkamanan ’ ti tasmā vaṇṇakālabyavadhānepi sareti nimitte sati lopakāriyaṃ pappote vā ’ ti .Luppatīti ‘ tatrime ’ ccādinā kathanakāle na dissatīti attho , adassanamattameva hi lopo , aññathā ‘ tatrā ’ disaddarūpābhāvappattiyā atthappatīti kārittamesaṃ na siyāti , paṭhamāya niddiṭṭho … vuttattā kammassa , sarassāti vadeyya … bhāve khādippaccayena avuttakammattā , ihāti iminā satthantare bhāvasādhanavasena gahaṇaṃ vibhāveti , gantha lāghavo … sarassa lopoti vā lopaṃ pappotīti vā avattabbattā , saroti paṭhamāya niddiṭṭhattā saro lopo nāma hotīti saṅkāpi siyāti āha- ‘ na ce ’ ccādi , ihāti imasmiṃ sutte , honticcādopi pubbasaralope hanticcādikampi siyātyāsaṅkiyāha- ‘ soce ’ ccādi , ussaggato āgato sambhūto tassa vā ayaṃti ossaggiko pubbalopo
M0.47 , tassa bhāvo ossaggikattaṃ , ossaggikattā pubbalopassa kāriyantarehi paralopādīhi apavādavidhīhi ābādhito eva , so ca pubbalopo hotīti sambandho ,‘‘ paro kvacī ’’ ti (91-27) kvaciggahaṇena pubbaparalopānaṃ tulyabalattābhāvā yathā gamappattito paralopassāpavādarūpattaṃ , ajjhāsiteti paviṭṭhe , na hoti … paralopāpavādena bādhitattā , tehīti paralopādīhi , sabbathā muttavisayo saddhindriyanti , vikappena muttavisayo late vāti .