15. Pañca
Avadhibhāvenāti ‘ ato ’ ccādinā avadhittena , yassāti yo ādino , kāriyanti ‘ ṭāṭe ’ ādikaṃ , pubbaparāpekkhattenāvisesāti yathā- ‘ gāmā devadatto ’ ti vutte so tato pubbo parogeti viññāyatītyavadhibhāvassa pubbaparāpekkhattenāviseso , tathehāpi ‘‘ ato yonaṃ ṭāṭe ’’ ti (2-41) vuccamāne ato pubbesaṃ yonaṃ athavā paresanti pubbaparāpekkhattenāvadhibhāvassāvisesāti maññate , pure viyātyanena sattamiyanti ettha vuttaṃ niddesavacane kāraṇamatidisati , vuttiyaṃ ‘ narānamere ’ ti ettha apavādavippaṭisedhe satiparattā ṭāṭeādesānaṃ pavattiṃ ‘‘ ādissā ’’ ti ettha vaṇṇayissāma , atha kimiminā vacanena nanu yato yattha pañcamī niddeso tattha sabbattha ‘‘ mānubandho sarānamantā paro ’’(1-21) tyato ‘ paro ’ tyanuvattetuṃ sakkāti tassānuvattitassa yonamiccanena sāmānādhikaraṇyā ‘ paresaṃ yonaṃ ’ tyayamattho viññāyate , tato pubbesaṃ pasaṅgoyeva natthīti , netadatthi , paroti tyanuvattamānaṃ ‘ ato ’ ti pañcamyantena sambajjhamānaṃ na koci vāretā atthīti parato-kārato pubbesampi yonaṃ ṭāṭeādesā pappontīti vacaneneminā bhavitabbamevāti dassetumāha- ‘ vacane ’ ccādi , evañcarahi tadevodāharitabbaṃ , kiṃ ‘ narānare ’ tyudāhaṭanti ce , nesadoso , aññadatthaṃ kārīyamānamihā-pyatthavantaṃ hotīti , pubbako parihāroti byava hitanivattiyā
M0.35 pubbasutte vutto ‘‘ saretopasilesikādhāro ’’ ti parihāro , na sambhavatīti iha sattamiyā abhāvā na sambhavati , vacanānantaranti pāṇiniyānaṃ niddiṭṭhaggahaṇamiva byavahitanivattiyā suttantaraṃ , te hi ‘‘ tasmātyuttarassā ’’ tyettha (1-1-67) niddiṭṭhaggahaṇamanuvattiya tena pubbe viya byavahitanivattimpaṭipādenti .Anantaretivacanā paccāsattiyā nissayanaṃ viññāyate , katatthatāyāti vacanā jātiyātyāha- ‘ paccāsatyā jātiṃ sannissāyā ’ ti jātiṃ sannissāya paccāsatyā karaṇabhūtāya nivattimāheti sambandho , iminā paccāsatti ñāyabyāpanañāyajātipadatthabyattipadatthesu paccāsattiñāyo jātipadatthoceha nissīyateti dasseti , na hi kevalaṃ jātiṃ nissāya byavahitanivatti vattuṃ sakkā , tathāhi yadettha paccāsattiñāyo na nissito , tadā byāpanañāyena byavahite cābyavahite cāsajjatīti jātiyā nissayane satyapi byavahitepi byāpyamānā jāti kena nivārīyate nāpi kevalaṃ paccāsattinnissāya byavahitanivatti vattuṃ sakkā , tathāhyasati jātisannissayena byattinissīyate , byattiyañca padatthe paṭilakkhiyaṃ lakkhaṇaṃ pavattatīti paccāsatti ñāyanissayanepyabyavahitampati yaṃ lakkhaṇaṃ bhinnaṃ tadabyavahite pavattaṃ , yampana byavahitampati bhinnaṃ lakkhaṇaṃ , tañca vacanappamāṇato mābhavatvassa byatthatāti byavahitepi pavattate , tasmā ubhopi nissāya nīyāti .
Visayadassanappasaṅge visayidassanamatthabyattikāraṇanti vākyantogadhapadānamatthampaṭhamaṃ dassetvā pacchā samāsādikaṃ dassetuṃ ‘ kato ’ tyādikamāraddhaṃ , jātilakkhaṇoti abyavahitattajātisabhāvo ,‘ osadhyo ’ ti ettha sakāre akārā parassa dhakārena byavahitassa yossa viyāvasesānampi sabbhāvato vuttaṃ- ‘ yoppabhutīnan ’ ti , jāti sāmaññaṃ , yāvati visayeti gavādike yattake visaye , kāmacārato visaya parisamattiyā diṭṭhantamāha- ‘ taṃ yathe ’ ti , bhojayetīti ettha bhojayeitīti padacchedo , katohi jātyattho kasiṇoti yasmā sakalo brāhmaṇa jātisaṅkhāto attho parisamatto , tasmāti attho , idaṃ vuttaṃ hoti-
M0.36 ‘ yāva diṭṭhambhojaye ’ ti vutte [ vuttena ( potthake )] santāya sāmaññavutti brāhmaṇasaddappayogasāmatthiyā paccekambhojanakiriyā katā nāma hoti , yato kasiṇopi jātyattho parisamatto nāmāti .‘‘ Byañjane dīgharassā ’’ ti (1-33) sutte byañjaneti sattamī pubbassa dīghādividhimhi caritattā ‘‘ saramhā dve ’’ ti (1-34) ettha saramhāti pañcamyaka tatthā , tato pañcamīniddesassa balīyattaṃ , tato ‘‘ sattamiyaṃ pubbassa ’’‘‘ pañcamiyaṃ parassā ’’ ti dvinnaṃ parassa samuṭṭhāpane ‘ byañjane ’ ti sattamī parassa kāriya yogitāya atthato vibhattivipariṇāmena chaṭṭhībhāvena pariṇamatī … dvinnaṃ suttānaṃ vippaṭisedhe parassa balī yattāvāti etādisasāmatthiyasabbhāvato vuttaṃ- ‘ chaṭṭhīpakappanāpi pureviya sāmatthiyā ’ ti .