Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

5. Īyo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Īyo

Karīyati sambandhīyatīti kammaṃ .
Tañca nāma jāti guṇakiriyādabba sambandhato pañcadhā bhavati .
Tattha nāmakammaṃ ’ ḍittho ḍavitthoti nāmena piṇḍassa sambandhā .
Jātikammaṃ goassoti gottādijātiyā piṇḍassa sambandhā .
Guṇakammaṃ sukkonīloti sukkādinā guṇena dabbassaM0.231 sambandhā .
Kiriyākammaṃ pācako pāyakoti pācakādikiriyāya dabbassa sambandhā .
Dabbakammaṃ daṇḍīvisāṇīti daṇḍādinā dabbena piṇḍassa sambandhā .
Evaṃ kammassa pañcappakārasambhavepicchāyamatthe īyassa vidhānato icchāsambandhiyeva kammaṃ gayhatīti kiriyākammamevātra gayhate amukamevatthamupadassento āha- ‘ yadipi ’ ccādi .
Ayañca nipāta samudāyo visesābhidhānanimittāsyupagame vattate .
Tathāpītilokavuttirayaṃvisesābhidhānārambhe .
Taṃsambandhiyevāti icchāsambandhieva .
Attanoputtamicchatītyādivacanicchāyamattasambandhiniputtādo attanotyanuvattiyasuttantarenapaccayovidhīyatepāṇininā , ettha tva ( tta ) ggahaṇamantarenātta sambandhinyeva puttādo kathaṃ viññāyate visesavacanābhāve hi parasambandhinyapi pappotītīmaṃcodyamubbhāvaya māha- ‘ attasambandhini ’ ccādi .
Īyassa parasambandhinyapi pasaṅgoti sambandho .
Kutocāha-īyassāitidhānā ’ ti .
Atthaggahaṇassāvacane īyassānabhidhānāti bhāvo .
Appattiyāti karaṇe hetumhi vā tatiyā .
Etthāti attano puttamicchatītetthāpi .
Na iṭṭhoti īyappaccayo nābhimato .
Nevettha bhavitabbanti vadato-dhippāyāmāha ‘ sāpekkhatta yeveti bhāvo ’ ti .
Yadi attano puttamicchatīti vattumicchāyaṃ sāpekkhettepi siyā , tadāyamaniṭṭhappasaṅgoti dassetumāha- ‘ yadicettha ’ iccādi .
Aniṭṭhappasaṅgassa sarūpamāha- ‘ attano puttīyatīti siyā ’ ti .
Uppajjamānena īyeneva attatthassābhihitattā attasaddassāppayogoti cetampi na saṅgatanti paṭipādayamāha ‘ na ca sakkā ’ tiādi .
Kasmādevaṃ vattuṃ na sakkāti āha- ‘ pakati ’ ccādi .
Apūpādikāya pakatiyā samānatthasseva visesanassa vuttipade antobhāva dassanāti attho .
Kvapanevaṃ diṭṭhantyāha- ‘ taṃyathe ’ ccādi .
‘‘ Tamassa sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ ’’ ti (4-27) ṇike āpūpiko .
Natu bhinnatthassāti byatirekaṃ dassetvā taṃ diṭṭhantena sādhetumāha- ‘ devadattassi ’ ccādi .
Kāraṇamāha- ‘ sāmyantare ’ ccādi .
DevadattassaM0.232 dhuruno kulanti sāmyantarabyavacchedāya devadattasaddasso pādānato gurukulanti vuttipadena devadattatthassānto bhāvoti attho .
Tametthopi samānantūpadassento āha- ‘ tathehāpi ’ ccādi .
Athāttano puttamicchatītyetasmiṃ vākye padassānvākhyānato attasaddassāpphayogo kinna siyāti dassetumāha- ‘ nacāpi ’ ccādi .
Padassāti puttīyādino padassa .
Nacāpi appayogoti sambandho .
Kāraṇamāha- ‘ īyantassā ’ tiādi .
Īyanto puttīyādi , niyogato na pappotīti sambandho .
Tabbācīsaddappayoganti aññavācīsaddayogaṃ .
Sutaggahaṇanti asutattāti vuttasutaggahaṇaṃ .
Atthappakaraṇādyupalakkhaṇantyanena atthato pakaraṇāditopi puttassatta niyatā gamyate , sutasaddassa tu gahaṇamupalakkhaṇatthanti vadati .
Nanu ca sutte kammāti vuttattā kammasamudāyatopīyo siyā tyāsaṅkiyeva ( mabhā ) vaṃ sādhayamāha- ‘ kammā ’ tiādi .
Vattuṃ iṭṭhā ekasakhyā yassa kammasāmaññassa taṃ tathāvuttaṃ .
Vattumiṭṭheka saṅkhyassa gahaṇamāha- ‘ kammasamudāyato ’ ti .
Kimpanāvayavato na siyā ’ mahantamputtamicchatī ’ ccatra puttamiccatoccāsaṅkiyāha ‘ avayavatopi sāpekkhattāyevā ’ ti .
Na bhatīti sambandho .
Evañcarahi idampi na sijjhatīti codento āha ‘ carahi ’ ccādi .
Mahā cāyaṃ puttoceti mahāputtamicchatīti yadevaṃ karīyati tadāyampayogoti dassento āha- ‘ bhavitabbameve ’ ccādi .