Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

22. Vippaṭi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

22. Vippaṭi

Paroti vattate , so cāññādhikyaiṭṭhādyanekatthopi idha iṭṭha vācī daṭṭhabbo , kammabyatihāreghaṇiti kammabyatihāro kiriyāparivattanaṃ bhāvaviseso tasmiṃ ‘ bhāvakārakesvaghaṇghakā ’’ ti (5-44) sāmaññena vihitattā vippaṭisedhananti atthe ghaṇi vippaṭī sedho , tenāha- ‘ sāmaññe ’ ccādi , vippaṭisedhasaddassa atthamāha- ‘ aññamaññapaṭisedho ’ ti , saṃsiddhiyaṃ vattamānopi sidhi upasaggasambandhe nātthantarepi hotīti aññamaññavirodhotyattho , vippaṭisedhasaddassa loke virodhavācittena pasiddhattamāha ‘ tathā hi ’ ccādinā , kathampana pamāṇabhūtassācariyassa vacanesu aññamaññavirodho sambhavatīccāsaṅkiya ubhinnaṃ sāvakāsatte sati sambhavati nāññathāti ‘ dvinna ’ miccādi vuttigantho pavattoti vattuṃ ‘ socā ’ tiādimāha aññamaññānajjhāsiteti aññamaññenānakkante apariggahiteti vuttaṃ hoti , anubhayatāginīti yo visayekadeso ubhayanna bhajate tasmiṃ anubhayabhāgini visayekadese , sāmaññavisayo dvinnaṃ vidhīnaṃ sādhāraṇo visayo , tattha pavattippasaṅge sati soca vippaṭisedho jāyatīti sambandho , iminā vippaṭisedhassa visayo pavattippasaṅgo visayavisayīnamabhedena sutte ‘ vippaṭisedho ’ tivuttotiM0.40 ‘ dvinna ’ miccādinā vuttigantho racitoti dīpeti , paro hotī tividhidassitoti iminā yadi niyamo-bbhūpagato siyā , tadā ‘ parovahotī ’ ti vadeyyāti dasseti , pāṇiniyā hi jātiyaṃ padatthe sakimeva lakkhaṇaṃ pavattatīti caritatthattā visayantare dvinnampi lakkhaṇānamappavattiyaṃ paraṃ pacchimaṃ kāriyanti vidhyatthamidaṃ vacanaṃ , byattiyantu padatthe latvādīnamiva pariyāyappasaṅge niyamatthanti paṭipannā , idha pana jātiyaṃ byattiyañca dvinnampi suttānamappavattiyameva vidhyatthamevidaṃ vacanaṃ , na niyamatthampīti paṭipādetumāha- ‘ tathāhi ’ ccādi , kāmacārato parisamāpīyateti sambandho , kāmato parisamāpanañcetissā sabbasmiṃ attano gocare avicchedabyāpanena pavattisabbhāvato .
Kathampanekassāpi pavatti na bhaveyyātyāsaṅkiya kāraṇamāha ‘ ubhayampi ’ ccādi , hisaddo yasmātthe , yasmā ubhayampidamācariyavacanaṃ , tatoyeva pamāṇaṃ , abhimatakāriyavidhāne liṅgabhāvena saddikānumatattā ( tesaṃ ) vidhīnaṃ vidhāyakañca tasmāti attho .
Pamāṇattā dvinnampi appattiyaṃ kāraṇamāha- ‘ anubhayabhāgimhi ’ ccādi , yato laddhāvakāsā tato samānabalāti , itisaddo hetumhi , viruddhācāti ettha itisaddaṃ datvā ‘ anubhayabhāgimhi … pe … viruddhācāti dvinnaṃ vacanānaṃ pamāṇattā ubhinnampi appavattīti sambandho veditabbo .
Samānabalānaṃ dvinnaṃ lokepi virodhittaṃ ekakkhaṇeyeva ubhinnampi kāriye appavatti ca dissatīti diṭṭhantamāha ‘ lokece ’ tyādi , ettha ca pessassa ( a ) virodhatthino kāriye appavattiriva [ appavattiyeva ( potthake )] samānabalāna mubhinnaṃ vacanānaṃ kāriye appavattīti sukheno pamāsaṃsandanaṃ viññātabbaṃ .
Jātipakkheyeva bhassakārena dvinnaṃ yugapadippattiyaṃ ‘ latvādīnamiva ’ pariyāyappasaṅgo vaṇṇito , tassāyuttattamupadassento āha ‘ nacāpi ’ ccādi , bhinnavisayattāti dvinnaṃ vidhīnaṃ bhinnavisayattā .
Abhinnavisayatte hi pariyāyakappanā yuttimatī , atoca latvādīnamabhinnavisayattampaṭipādayitumāha- ‘ latvādayo hi ’ ccādi , anavayaveneti dhātu mattato vidhānenāvayavabyatirekasabbhāvato sabbadhātupariggahena , yattha yasmiṃ dhātvatthekadese pavattā samānā pavattā santo laddhāvakāsāM0.41 siyuṃ tassekadesassa parihārenāpi pariccāgenāpi na vidhīyanteti sambandho , latvādīna mekakkhaṇe asambhavā ekasmiṃ kate satītaravacanāna mānatthakyappasaṅgāca pariyāyena bhavantīti yantaṃ yuttanti sambandho .
Ihāti imasmiṃ yugapadippattiyaṃ , iha tathābhāvassa kāraṇamāha- ‘ sāvakā … pe … vacanan ’ ti , tatthāti yugapadippattiyaṃ .
Jātiyampadatthe ‘‘ punappasaṅgavijānanā siddhaṃ , vippaṭisedhe yaṃ bādhitaṃ tambādhitamevā ’’ tīmāsamubhinnaṃ paribhāsanampavattiṃ paṭipādento āha- ‘ parasmiṃ ce ’ tyādi , parasminti iṭṭhe , paribhāsanampana ayamattho ‘ punappasaṅgavijānanāti dvinnaṃ suttānamekatthappa saṅgasaṅkhāte vippaṭisedhe satiparamiṭṭhaṃ paṭhamaṃ hoti , hontena tena yadītarassa nimittopaghāto na kato tadā tassāpi punappasaṅgo tassa vijānanā siddhanti , vippaṭisedhe yathāvutte sati paṭhamaṃ hontena yaṃ suttaṃ bādhitaṃ tassa punappavattiyā yadi nimittaṃ natthi taṃ bādhitameve ’ ti .
Byattiyampi vidhyatthamevidaṃ vacanaṃ , na niyamatthanti dassetumāha- ‘ byattiya ’ miccādi , evaṃ maññate ‘ byattiyaṃ paṭilakkhiyaṃlakkhaṇappavattiyaṃ dvinnaṃ sādhāraṇaṃ ṭhānampati yāni vacanāni bhinnāni tesampi niravakāsattena tulyabalattā dvinnampaṭipattiyevasiyā , natu pariyāyappasaṅgo ’ ti .
Byattiyampi yathāvuttānaṃ paribhāsānaṃ pavatti vuttavidhinevāti dassento ‘ paribhāsānampi ’ ccādimāha .
Jātiyampadatthe ‘‘ vattamāneti anti , si tha , mi ma , te ante , se vhe , e mhe ’’ ccādīnaṃ lakkhaṇānamekamekatthepi vattamāneti anti , vattamāne si tha iccādīnaṃ vākyekadesānaṃ gacchaticcādo gaccha siccādo ca lakkhiye sakimpavattiyā sabbasmiṃ sake visaye paṭhama majjhimapurisekavacanajāti parisamattāti caritatthattā tumhe gacchathāti ettha dvīhi dvinnaṃ purisāna mekakkhaṇe pavattiyaṃ na kassaci , byattiyampi paṭilakkhiyaṃ lakkhaṇāni bhijjantīti sādhāraṇaṃ ṭhānaṃ patibhinnehi lakkhaṇehi dvinnampekatthe-kakkhaṇe pavattiyaṃ na kassaci , tathā vuttanayeneva tiṇṇaṃ purisānamekakkhaṇe pavattiyanti sabbathā appavattiyaṃ sampattāyaṃ vacanamidaṃ , paro hotīti majjhimuttamaṃ bhavatīti adhippāyena ‘ yathe ’ ccādinā vuttaṃ vuttiganthampañhamukhenā haritvāM0.42 dassetuṃ ‘ kvapanā ’ tiādimāha , nedamudāharaṇamamhaṃ manaṃ bhoseti-yato vippaṭisedhavisayamevedaṃ na hoti , kuto yato ‘‘ vattamāneti anti ’’ ccādippabhutīnaṃ vattamāneti anticcādīhi vākyekadesehi niddiṭṭhānameva pubbaparacchakkānaṃ purisavacanavisesavidhāyakena ‘‘ pubbaparacchakkāna mekānekesu tumhāmha sesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā ’’(6-14) tīminā vākyāvayavena tumhāmhasesesu payujjamānesu appayujjamānesu vā yathākkamaṃ pubbacchakkānaṃ paracchakkānañca majjhimuttamapaṭhamānaṃ paccekaṃ dvedve vacanāni yathākkamaṃ bhavantīti ‘ gacchatha gacchāmā ’ ti ettha ekakkhaṇe pavattiyeva natthi , dvinnampana sāvakāsāna mekakkhaṇe pavattiyeva hi vippaṭisedhoti , tathāpi vuttanayena vippaṭisedhappakappanāpi sakkā kātuntīdamudāhaṭaṃ siyāti daṭṭhabbaṃ , imissā pana paribhāsāya nirākulappavatti ‘‘ ādissā ’’ tīmissā vuttanayena veditabbā , katākatappasaṅgī yo vidhi , so nicco , yotvakateyevāyamaniccoti vuttaniccāniccesu antaraṅgabahiraṅgesu cātulyabalattā nāssa yogassa byāpāro , tathāhi niccāniccesu niccameva balavanti niccāniccānamatulyabalatā , antaraṅgabahiraṅgappakāra ( mpana ) upari ‘‘ lopo ’’ ti (1-39) sutte pakāsissāma .