Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

18. Lakkhaṇe

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

18. Lakkhaṇe

Lakkhīyatyanenāti lakkhaṇaṃ saṅketo , kintaṃ kamaṇḍaluppabhuti , atthe kāriyassāsambhavā taṃvācīhi vibhattīti maññamānena yaṃvivaraṇaṃ kataṃ ‘ lakkhaṇe vattamānato ’ ti , tamullaṅgiyātthaṃ vadati ‘ yo attho ’ iccādi , vattamānatoti viññāyati … nāmasmā paccayavidhānappa saṅgato , upāttoti gahito .
Kañcippaṇaramāpannassa lakkhaṇe tatiyā yathā siyā ‘ rukkhampati vijjotana ’ miccatra lakkhaṇamatte māM0.96 bhavīti pāṇinīyehi ‘‘ itthambhūtalakkhaṇe ’’ ti (2-3-21) itthambhūtaggahaṇaṃ kataṃ , tammanasi nidhāya codayamāha– ‘ nanvi ’ ccādi , itthambhūtassa lakkhaṇanti chaṭṭhīsamāso , āpannassāti bhūtassa , sāmaññassa bhedako viseso pakāro vuccate , tathāhi ‘ tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhī ’ ti manussattasāmaññassa paribbājakattampakāro , tamparibbājako patto , tassa tidaṇḍakaṃ lakkhaṇaṃ .
Upalakkhaṇatteti iminā itthambhūtassa lakkhaṇattābhāvamāha , upalakkhaṇanti saṅketo .
Nayidamatthiccādi parihāro , rukkhampati vijjotananti ettha kassaci itthambhūtassābhāvā itthambhūtaggahaṇe payojanaṃ na dissati tannivattanato , rukkhampati vijjotateti etthatu itthambhūtassa vijjusaṅkhātassa atthassa sabbhāvā tatiyāppattiyaṃ taṃnivattiyā yathāvuttaṃ ñāyamantarena nāññaṃ kiñci paṭisaraṇamatthīti saññāpayamāha- ‘ avassa ’ miccādi , aññathāti evamanabbhupagamma ‘ itthambhūtalakkhaṇe ’ ti vacane karīyamāne sati , itthambhūtavādino uttaramāsaṅkiyāha- ‘ nacā ’ tiādi , vattunti vacanaseso , co-vadhāraṇe , neva sakkāti vuttaṃ hoti , dutiyāvidhānasāmatthiyāti ‘‘ patiparīhi bhāge cā ’’ ti (2-9) kasmā na sakkāti āha- ‘ atthi ’ ccādi , asati hi payojane sāmatthiyanti bhāvo .
Atha kamaṇḍalu pāṇimhi assāti ādo tatiyā kasmā na siyā tyāha- ‘ kamaṇḍalu ’ iccādi , kamaṇḍalussa setassa ca upalakkhaṇa bhāvenānupādānatoti sambandho , iminā upādātuno savacasi satantatamāha , visiṭṭhāvayavādheyyenāti pāṇi kamaṇḍalunā visiṭṭhovayavo , tassādheyyo kamaṇḍalu tenāti attho .
Yenāṅgena vikatena aṅgino vikāro lakkhīyate tato tatiyā yathāsiyāti parehi ‘‘ yenāṅgavikāro ’’ ti (2-3-20) āraddhaṃ , tadāha- ‘ yene ’ ccādi , tattha yasaddena vikatāvayavo hetuttena niddiṭṭho aṅgasaddo ca samudāyavacano upātto tenāha- ‘ yeneccādi , nanuca kāṇādīnaṃ niyataguṇīnamabhidhāyittā akkhisaddassa payogo na yutto byāvattiyābhāvāti , nesa doso , lokiyo-yaṃ saddassa vohāro , lokassa ca saddappayoge gurulaghumpatyadayo natthi , tathāhi lokena ‘ sīsapāti ’ pi vuccate , rukkhoM0.97 sīsapātipi , yassa tu tatthādaro , so-kkhisaddaṃ payujjateva , athavā sāmaññupakkame viseso payogamarahati , akkhi ( nāti ) hi vutte sandeho siyā ‘ kimassa vattumicchitan ’ ti tato kāṇoti vuccate , nākkhinā nirūpayati sobhanoti , kiñcarahi kāṇoti , akkhikāṇamassetyādo kasmā na siyāti āsaṅkiya ‘ kamaṇḍalu pāṇimhi assā ’ tyatra yo vutto parihāro , ta metthopadisanto āha- ‘ heṭṭhā viya appasaṅgo ’ ti .