46. Cha
Dvādayo aṭṭhārasantā bahuvacanantāti ‘ chakī ’ ti vattabbe ‘ chā ’ ti ekavacanaṃ na yujjatīti codeti ‘ nanucā ’ tiādinā , pariharati naccādinā , neti ‘ chaḷo ’ ti ayutto-yaṃ niddeso na hotīti attho , chasaddassa anukaraṇattā chasaddānukaraṇattā , heṭṭhā vuttasādhusaddarūpā sādhusaddarūpamanukaraṇaṃ vibhajati ‘ anukaraṇañca duvidha ’ miccādinā , pariccatto jahito attho vidhinisedharūpo yassa taṃ pariccattattaṃ , ettha pana chasaddena chasaṅkhyāviseso pariccatto , abhidhāyato hotīti iminā chasaddassa anukāriyenātthenātthavantatthamāha , ekavacanantassa niddeso kato … chasaddavacanīyassa chassa ekattā , anukāriyassāti ekādino saṅkhyā saddassa tadaññassa vā yadanukāriyamekādikaṃ tadaññaṃ vā saddarūpaṃ tassa .
Saṅkhyādivisesanti ekattādisaṅkhyāvisesaṃ tadaññaṃ vā ,‘‘ yomhi dvinnaṃ duve dve ’’ ti (2-219) sutte dvisaddo-nukāriyaṃ dvisaddarūpaṃ tabbacanīyañca dvisaṅkhyāvisesamparāmasatīti tabbācakaṃ dvinnanti bahuvacanaṃ , atha ‘ ḷañi ’ ti kasmā na vuttaṃ evañhi sati ñānabandhattāḷakāro ādyavayavo bhavitumarahatīti codanammanasi nidhāya ‘ chasaddā ’ tiādimāha , antāpavādena vidhīyamāno ḷakāro cha saddā parassādissa āgamattā … pe … hotīti sambandho , antāpavādenāti iminā ‘ sarassā ’ ti chaṭṭhīniddesato ‘‘ chaḷīyantassā ’’ tī-massa
M0.57 visayabhāvaṃ dīpeti , parassāti iminā ‘ chā ’ ti pañcamīniddesato ‘‘ pañcamiyaṃ parassā ’’ tīmassa visayabhāvaṃ , ādissāti iminā ḷassekavaṇṇattā antāpavādena ‘‘ ādissā ’’ ti sutte na ādyanto viyekopi saroti sarassādissa pattiṃ dasseti , ayametthādhippāyo ‘ chā ’ ti pañcamīniddesā ‘‘ pañcamiyaṃ parassā ’’ ti (1-15) parassa sampattaṃ kāriyaṃ ekavaṇṇattā ‘‘ chaṭṭhiyantassā ’’ ti (1-17) antassa sampattaṃ ‘‘ ādissā ’’ ti (1-16) ādivaṇṇassa pappotī ’’ ti .Ādibhūtova hotīti asatipi ñakāre āgamaggahaṇānuvattiyā āgaminaṃ saraṃ avināsento tassa ādyavayavabhūtova hotīti attho , lakāraṃ karonti ‘‘ yavamadanataralācāgamā ’’ ti suttena , tanti lakārakaraṇaṃ ubhinnamavisesavacanañca ayuttataṃ dasseti ‘ tesampi ’ ccādinā , tesampīti kaccāyanānampi , akkharasaññāyanti ‘‘ akkharāpādayo ekacattālīsan ’’ ti vidhīyamānaakkhara saññāyaṃ .
Avisese laḷānaṃ nānattābhāve , pākaṭo vāti iminā sutilipibhedassa paccakkhasiddhatandasseti , tattha hi sotaviññāṇavīthiyā laḷānaṃ visuṃvisuṃ gahaṇaṃ suti , taṃtaṃ desavāsīnaṃ lekhā va vatthānaṃ lipi , tesaṃ bhedo sotacakkhuviññāṇagayhattā paccakkhasiddho , chaḷabhiññāti vikappena ḷakārāgamapakkhe rūpaṃ .