4. Tuṃsmā
Tuṃsmātīha paccayaggahaṇamācikkhati ‘ tuṃtāye ’ ccādinā .
Tato ceti yato tuṃsmāti paccayasseva gahaṇaṃ yato ca visesana niddeso , tatoti attho .
Paccayaggahaṇe tadādiggahaṇaṃ viññāyate …‘‘ paccayaggahaṇe yasmā so vihito tadādino gahaṇan ’’ ti ñāyato .
Visesanattena vattumicchitattā tadantaggahaṇaṃ …‘‘ vidhibbisesanantassā ’’ ti (1-13) vacanābhi manasi nidhāyāha- ‘ yato kiriyatthā ’ iccādi .
So kiriyattho ādi yassa samudāyassa so tadādi so paccayonte tassa ( so tadanto ).
Tadāditadantasamudāyavisesassa gahaṇaṃ ,( natu ) tadantamattasse tyattho
M0.229 .Nanu ca tuṃsmāiti visesanattena vattumicchite bhavatu ‘‘ vidhibbisesanantasse ’’ ti tadantaggahaṇaṃ paccayaggahaṇe tu kathaṃ tadādino gahaṇaṃ vacanābhāvatoccāha- ‘ tadavinābhāvittā ’ ti .
Yato vihito tena vinā na bhavati sīleneti tadavinābhāvī tassa bhāvo tasmā .
Imāya yuttiyā viññāyate-ttho , yamākhyāyate ‘ paccayaggahaṇe yasmā so vihito tadādino gahaṇan ’ ti .
Bhavatvevaṃ tadādino tadantassa ca gahaṇaṃ , tato kipphalaṃtyāha- ‘ tene ’ ccādi .
Sapāditoti pādisahitato .
Kha cha suppattābhāvāti kha cha sānaṃ uppattiyā abhāvā .
Vuttappakārasseva tuṃppaccayantassa pakatibhāvena gahaṇā sapādito kha cha sānamanuppattīti adhippāyo .
Vipubbā ‘ ji-jaye ’ iccasmā tuṃpaccayantā ‘ vijetumicchatī ’ ti atthe ‘‘ tuṃsmā ’’ iccādinā ( so ), tuṃssaca lopo , nemittike ekāre nivatte ‘ jisa jisa iti dvitte anādibyañjanalopo ‘‘ jiharānaṃ gī ’’ ti (5-102) gī .
Jigīsappakatito ‘‘ bhūte īūṃ ’’ iccādinā (6-4) ī .
Tasmiṃ aña .
‘‘ Ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā ’’ ti (6-33) īssa rasse byajigīsi .
Yadi tu sapādito sassa uppatti siyā , tadā byajigīsīti ettha dvibbacanaṃ karīyamānaṃ sappaccayantassa paṭhamassekassarassa dvibbacanaṃ bhavatīti ‘‘ kha cha sāna ’’ miccādinā (5-69) vijiya iti samudāye ādibhūtassa visaddassa siyā īmhi ca vihite sapādino pakatibhāvoti visadda pubbe añāgamo siyā , tato ca avivijisīti aniṭṭhampasajjeyya .
Tuṃsmā icchāyanti ca pakatippaccayatthānamupadiṭṭhattā tena sabhāva liṅgena kha cha sappaccayā tadanto ca anumito na pana tuṃ , tumiha sutoti āha- ‘ na tadanto , nāpi cha chasā ’ ti .
Jighacchāiccatra dvitte pubbassa ghassa ‘‘ catuttha dutiyānaṃ tatiyapaṭhamā ’’ ti (5-78) go .
Tassa ‘‘ kavaggahānaṃ cavaggajā ’’ ti (5-79) jo .
Pāṇinināpīha sappaccaya vidhāyake sutte vākyampi yathā siyāti vāvacanaṃ kataṃ , tadayuttanti nirākattumāha- ‘ vākyampi ’ ccādi .
Pakatyādityatra ādi saddena atthaviseso gahetabbo , pakati viseso tumanto , icchattho-tthaviseso
M0.230 .Idaṃ lakkhaṇanti ‘‘ tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te ’’ iti idaṃ lakkhaṇaṃ .
Niyogatoti niyamena .
Āsaṅkāyamupasaṅkhyānan ’’ ti (3-1-7) vākyakārena vuttaṃ nirākattumāha- ‘ āsaṅkāya ’ miccādi .
Acetanattā kūlassa icchāyāsambhavoti ‘ kūlappatitumicchatī ’ ti vākyamevecchāpakāsanamasiddhaṃ , tenāsiddhena vākyenāsiddhānaṃ kha cha sānaṃ sādhanaṃ asiddhenāsiddhasādhanaṃ .
Icchāvacanicchāti icchāya vattumicchā .
Icchāyapavattito upaladdhīti icchāya upaladdhi upālambo parijānanaṃ pavattitoti attho .
Cetanāvaticāti vuttaṃ tasmā cetanāvati pavattito upaladdhiṃ dassetvā tadapadese nācetanepi dassetuṃ ‘ yopesā ’ tiādimāha .
Devadatte rajju khīlādipāṇinā uyyogo , kūle mattikāvikīraṇādi .
Rajju guṇo .
Khīlo [ kīla ( pañcikā )] saṃkvādi .
Pulo tiṇādīnaṃ saṅghāto .
Sā sunakho mimarisatīti mara = pāṇacāge ’ icchāyaṃ tumantā so .
‘‘ Ñi byañjanasse ’’ ti (5-170) ñi .
Dvitte pubbato-ññassa lopo ‘‘ kha cha sesvī ’’ ti (5-76) dvitte pubbassāssa imimarisati .
Tathā pipatisatīti ‘ patapatha = gamena ’ iccassa .
Sā mimarisatīti satipi sacetanatte visattajīvitassa sunakhassa maraṇicchā sambhavatīti paṭipāditaṃ .
‘‘ Icchāsantā paṭisedho vattabbo ’’ ti (3-1-7) pāṇinīyavāttikakārena vuttaṃ , tannirākattumāha- ‘ bubhukkhitu ’ miccādi .
Jātipadatthanissayena nivuttimpaṭipādayamāha- ‘ jātipadatthe ’ ccādi .
Itaro icchattho .