Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

63. Pubbe

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

63. Pubbe

Veti nātisambajjhate vidhino niccattā .
Ekasaddassānekatthattā visesetiM0.258 ‘ sakhyāvacanoyamekasaddo ’ ti .
Kutoccāha- ‘ saddāna ’ miccādi .
Ekasaddassa saṅkhyāvacanatte yottho sampajjate , tamāha ‘ ekasaṅkhyāvacchinno ’ ti , tadatthāti kriyatthassatthā .
Yadipi ‘ pubbaṃ byāpāran ’ ti samudāye ekadesabhūto byāpāro niddhāriyamānoti vuttaṃ , tathāpi pubbasaddena byāpāravācako kriyattho vuccate upacārā , teneva ‘ tesu yo pubbo tadatthato kriyatthā ’ ti vuttiyaṃvuttaṃ .
Nanu ca satti kārakaṃ , aññā ca pubbakālakiriyāya satti , aññā uttara kālakiriyāya , tasmā kuto ekakattukattamiccāsaṅkiya paṭipādento āha- ‘ yadipi ’ ccādi .
Sattimato dabbassāti devadattādino sattimato dabbassa .
Tadajjhāropāti ekattassa ajjhāropā .
Eka kattukānaṃ byāpārānaṃ kamābhidhānāya tunādayo vidhīyamānā bhāveyevuppannā sakkonti kamamabhidhātunti bhāvetyatrābhisambajjhate .
Ekakattukānanti bahuvacanattā ‘ bhutvā pitvā vajatī ’ tipi bhavati .
Bhuttasmintettha anekakattukattā bhuñjitvāpi bhavati .
Pāṇini yānamiva visuṃ vacanamantarena tunādividhippaṭipādayamāha- ‘ mukhaṃ byādāya supati ’ ccādi .
Byādāyāti dādhātussa viāpubbassa tvāppaccaye ‘‘ pyo vā tvāssa samāse ’’ ti (5-064) tvāssa pyādese rūpaṃ , mukhavivaraṇaṃ katvātyattho , byavadhāyakakālassāti byādāna supanānamantareyo kālo tassa , bhedānupalakkhaṇanti bhedassādassanaṃ .
Bhedassīnaṃ kesañcivijjamānattā ’ kehīcī ’ ti vuttaṃ .
Sahabhāvepīti byādānasupanānaṃ sahabhāvepi .
Vaḍḍhitako bhattarāsi .
Abhimatā pāṇiniyānaṃ , parāya nadiyā pabbato-varo visesī yateti appatvā nadimpabbato ’ ti vutte nadiyā orabhāge pabbatoti attho .
Bhavati , tato ca pārebhūtanadīvisiṭṭho pabbato patīyate .
Avarena pabbatena parā nadī visesīyateti atikkamma pabbataṃ nadīti vutte pāre nadiyā ore pabbatoti attho patīyate , tato ca orabhāge pabbatavisiṭṭhā nadī viññāyate .
Bhavatino sabbattha sambhave sati ekakattukatā pubbakālatā yathā gamya teM0.259 tathā dasseti ‘ paṭhamaṃ na pappoti ’ ccādi .
Nigamayati ‘ tadeva ’ miccādinā .
Bhutvā bhutvā gacchatīti pare-ññathā nipphattimākaṅkhanti pāṇiniyādayo , tatrāha- ‘ ekakattukāna ’ miccādi .
Ābhikkhaññāvagame kāraṇaṃ pucchati ‘ yajjeva ’ miccādi .
Vuttameva phuṭayati ‘ yehi ’ ccādinā .
Yehīti veyyākaraṇehi .
Jivaggāhaṃ agāhayiccādo pareññathā paṭipannātadāha- ‘ kamma ’ miccādi .
Sakaṅgeti pāṇipādādike-ttaniyevayave .
Ṇaṃ paccayo abhimatoti sambandho .
Kiṃ ṇampaccayenāti idaṃ vuttaṃ hotīti sambandho .
Aññathā siddhippakāramāha- ‘ jīvassi ’ ccādi .
Kiṃ visiṭṭhanti pucchitvā jīvaggāhena visiṭṭhanti dassetuṃ jīvaggāhan ’ ti āha .
Jīvaggāhasaṅkhātaṃ gahaṇamakāsīti attho .
Ākhyātanti agāhayīti ākhyātaṃ kattabbarūpanti imānā gahaṇa kiriyāya kammattaṃ bodheti .
Tabbisesanampīti kattabbarūpāya gahaṇa kiriyāya visesanampi .
Tathābhūtamevāti kattabbarūpameva .
Tathā ceti kiriyāvisesane dutiyāya ṇamante jāte sati .
Ṇamanta rūpanti ṇamantassa rūpaṃ yassāti viggaho .
Ṇaṃpaccayeniha kiñcineti sambandho .
Iheti imasmiṃ byākaraṇe .
Kiñci payojanaṃ .
Pacāditotiādisaddena tehi avihitaṇampaccayā gahitā .