27. Paro
Itisaddo idamatthe , kvaci lopanīyo hotīti idaṃ vacanaṃ dīpetīti sambandho , kinti āha- ‘ payogānusāritan ’ ti , kassāti āha- ‘ kāriyassa paralopassā ’ ti , kena hetunāti āha ‘ kvaciggahaṇenā ’ ti , katthāti āha- ‘ iha imasmiṃ sutte ’ ti , tenāti tena payogānusāritādīpanena , yathāpayoganti āgamapayogānatikkamena , niccaṃ pakkhevā paralopo siyāti honticcādo niccaṃ , latāvātiādīsu pakkhe vā paralopo bhaveyya , evaṃ maññate ‘‘ kasminti atthe kvāti nipphannenāniyamavuttinā aniyamatthasseva visesakato vacane sabbatthevāniyatatthavuttittā kvacisaddo-yaṃ yathāgamaṃ niccamaniccamasantañca vidhiṃ dīpeti , tattha honticcādiko nicca pakkho paralopasseva visayo , latāvātiādiko aniccapakkho ubhayasādhāraṇattā pubbalopassāpi visayoti iminā niccaṃ pakkhe vā paralopo hoti , asantapakkho pana saddhindriyantiādiko pubbalopasseva visayo sabbathānena pariccattattā ’’ ti , tīsupi cetesu pana pakkhesu niccāniccapakkhesu yevassāpavādarūpatā … pubbalopassa sabbathā honticcādo nivārakattā vā vidhāyakattā vā paralopassa , na tvasantapakkhe … pubbalopasseva sabbathānena dinnā vasarattā , lokaggotiādi tu kvacisaddassa payogānusāritā dīpakattā nicce asantevāpi vidhimhi dīpite paralopena vā nipphajjatīti neṭṭhabyāghāto , evaṃ tāva kvaciggahaṇe sabbathāniṭṭhaparihārena iṭṭhappasiddhi
M0.48 siyā , tadabhāvekathanti tadabhāve virodhamāha- ‘ aññate ’ ccādi , pariyāyena bhavantīti kvaciggahaṇābhāve ‘ paro ’ ti suttaṃ siyā tathā sati suttadvayamekavisayaṃ tulyabalañca siyā , tattha vippaṭisedhābhāvā pamāṇabhūtānamācariya ( vacanā ) naṃ niratthakatā mā bhavīti vārena bhavantīti attho , itīti iminā pariyāyabhavanakāraṇena , pakkheyeva siyāti latāvātiādīsu pubbalope pariyāyappavatte pariyāyena paralopassāppavattito latāvāti pakkheyeva paralopo bhaveyya , honticcādo niccaṃ na siyāti sambandho , tañcāti taṃ pariyāyabhavanañca , kho vākyālaṅkāre , paṭipadanti padampa dampati hoti , nekadesaparihārenāpi , tenāha ‘ na katthacī ’ ti , iminā idaṃ dīpeti ‘‘ sabbattha vikappappasattiyā hanti , saddhandriyaṃtyādikaṃ ‘‘ na dvevā ’’ ti (1-28) suttepi hanticcādikañcāniṭṭharūpampi sampajjatī ’’ ti .Nacevamiṭṭhanti evamidaṃ yathāvuttaṃ vikappavidhānaṃ saddalakkhaṇaññūhi nevābhimatanti attho , tameva sādheti ‘ paralopo hi ’ ccādinā , athā niccapakkhe vā paralope kate-nena pariccattaṭṭhāne ussaggappavattiyā latāva latevāti rūpadvayaṃ sampajjati tasmā payogānusāritādīpakena kvacisaddeneva honti saddhindriyaṃ latāva latevāti payoga sambhavopi , tathāpi aniccapakkhe latāivāti tatiyarūpappasiddhiyā pariyāyena bhavitabbanti parikappeti ‘ nanu cetyādinā , atha ‘‘ paro kvacī ’ ti kvaciggahaṇe sati apa ( vādarūpa ) ttā kathampariyāyappavattīti manasi nidhāyāniccapakkhe pariyāyappavattidīpanatthaṃ ‘‘ na dvevā ’’ ti suttitanti apavāde rūpattayepi pariyāyappavattiyaṃ dosābhāvamāha- ‘ nāyaṃ doso ’ ccādi , tathāhiccādinā ‘‘ na dvevā ’’ ti sutteneva pariyāyassāpi dīpitattaṃ sādheti , sā ca ekatthappavatti pariyāyaṃ vinā na sambhavati … ekakkhaṇe pavatyasabbhāvāti adhippāyo , nanu ca kvacābhāve pariyāyappavattiyaṃ yathāvutta dosassevāppasaṅgato mā hotu pariyāyo , bhinnavisaye pana pubbaparalopappavattiyā ‘‘ na dvevā ’ ti nisedhe lateva latāva latāivāti rūpattayaṃ nipphajjatīti codanaṃ manasi nidhāyāha- ‘ nace ’ ccādi , tattha dosamāha- ‘ tathā ca sati ’ ccādinā , katthaci demiccādo niccaṃ pubbalopasseva , katthaci honticcādo niccaṃ paralopasseva
M0.49 , vikappena vā katthaci yathodakaṃ yathāudakaṃ tyādo pubbalopasseva katthaci itipi iccapiccādo paralopasseva katthaci lateva latāva latāivāccādo pariyāyenubhayalopasseva dassanatoti sambandho , etthaca itipīti vavatthitavibhāsatta dīpanena kvacisaddena paralope kate-ññatra pubba lope sampatte ‘‘ na dvevā ’’ ti etthānuvattamāna kvacānubhāvena niccaṃ nisedhe iccapicceva bhavati .Sambajjhati tesu tesu suttesu .
Paricchedoti kammatthavasena ādhāravasena vāti āha- ‘ paricchijjati ’ ccādi .