4. Gati
Katacatthasamāsāti kato catthasamāso yesu te tathā vuttā , aññapadatthavuttayoti aññapadatthe vutti yesanti byadhikaraṇaññapadatthasamāso , cattasamāse gatyādīnaṃ visuṃvisuṃ padhānattā tehi paraṃ payujjamāno atthasaddo gatyādīhi paccekamabhisambajjhatīti maññate , atha sutte ‘ payojje ’ iccetāvatyuccamāne payojjo sayaṃ kattāti kathaṃ viññāyati yena ‘ payojje kattarī ’ ti vivaraṇaṃ katamiccāsaṅkiyāha- ‘ gatyādyattha ’ miccādi , ādisaddena bodhā dīnaṃ
M0.83 gahaṇaṃ , takkiriyāsamatthovāti tassā gatyādikāya kiriyāya samattho eva niyujjateti sambandho , kiriyākaraṇe samattho nāma kattāvāti āha- ‘ soca kattā ’ ti .Dutiyāya siddhāyāti vakkhamānanayena payojjassa kattuno kammattasiddhiyā ‘‘ kamme dutiyā ’’ ti sutteneva kamme dutiyāya siddhāya .
Kiṃ lakkhaṇo-yaṃ niyamo yadatthami damārabhīyaticcāha- ‘ gatyādyatthāna ’ miccādi , paccudāharīyissate ‘ etesameve ’ ccādinā , tathācābbhupagame , payojjo kattā na kammaṃ tyabbhupagamma payojje kattarī ’ ti vivaritanti attho , sāmatthiyampanaiccādinā sāmatthiyasarūpamāha , gati ādyatthānanti padacchedo , niyujjamāno payojakabyāpārasaṅkhātāya kiriyāya sambandhīyamānattā kammabhūtova bhavatīti attho , ayametthādhippāyo ‘‘ gamanādikiriyāya sādhanattā yadipi payojjo kattā , tathāpi so payojakena gamanādīsu byāpāriyamāno payojakassa byāpāralakkhaṇāya kiriyāya sambandhīyamāno yadi kammaṃ na hoti aññathā kiṃ hotīti aññathānupapattilakkhaṇena sāmatthiyena kammabhūtova hotī ’’ ti ( attho )( potthake ), patīyateti iminā patītivasenevāssa kammatā , sabhāvato tu payojjo kattāvātipi ñāpeti , payojakoti sabbattha devadattādiko viññeyyo , atthagahaṇassāti ‘‘ saddākammakabhajjādīnan ’’ ti avatvā ‘‘ saddatthākammakabhajjādīnan ’’ ti atthaggahaṇassa , bodhatthassa udāharaṇanti seso , nanu vacanappayojanaṃ dassayatā vacanamevopadassiya pañho kātabbo , atha ‘ etesamevā ’ tyavijjamāneneva kathaṃ tyāsaṅkiyāha ‘ etesameve ’ ccādi , heṭṭhā vuttakkamena niyamatthattā vacanassa evakāro labbhati , sambandhivacanattā etasaddassa tena yathāpaṭhitā gatyādayova visessabhūtā saṅkhepena parāmasīyantīti ete samevāti katanti maññate [ evosañcāti maññate ( potthake )],( gacchati devadattoti … pe … nahotīti ) iminā imamatthañca joteti ‘‘ yadipi kiriyābhisambandhā payojjassa viya kattunopi kammattampasajjati , tathāpi payojjeti vuttattā kattari devadatte dutiyā nappasajjatī ’’ ti , abhimatāti ‘‘ gatibuddhyā ’’ di (1-4-52) suttena
M0.84 payojjassa kattuno kammasaññaṃ vidhāya tasmiṃ payojjedutiyābhimatā , carahisaddo pucchāyaṃ , payojetīti asmiṃ uddese tadā kathaṃ bhavitabbanti sesoti yadācarahiccādivākyassāvasāne payojetīti asmiṃ uddese vacanasamīpe ’ tadā kathambhavitabban ’ ti pāṭhaseso hotīti attho veditabbo , yāvatāti tatiyantapaṭīrūpako nipāto , yasmā dattho vattate , yasmā dutiyā pappoti tasmā ‘ yaññadattene ’ ti bhavitabbanti sambandho .