Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

1. Syādi

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Syādi

Yassātikamāvaṭṭhitassayoādiakkharasamudāyassa , kintanti āha- ‘ ida ’ miccādi , idanti yathāvuttaṃ syādisamudāyarūpaṃ , avayavena viggaho samudāyo samāsattho , samudāye pavattā saddā avayavesupi vattantīti syādisaddo siādike avayavepi vattate , vidhiggahaṇañāyenāti ‘‘ paccayaggahaṇe yasmā sa vihito tadādino tadantassa ca gahaṇan ’’ ti ñāyena .
Syādi ante yassa taṃ syādyantaṃ .
Nanu ca ‘‘ syādisyādinekatthan ’’ ti sāmaññena vuccamāne yaṃkiñci syādyantaṃ yenakenaci syādyantena sahekatthībhāvamarahati , tathāhi yathā gāmagatotiādo , tathā passa devadatte gāmaṃ , gato yaññadatto gurukulanti ādopi samāso tyāsaṅkiyāha- ‘ sāmaññena vuttepi ’ ccādi , yassa syādyantassayena syādyantena sambandho , tena syādyantena sahataṃ syādyantamekatthambhavatīti sambandhato viññāyati avasīyatīti yassātyādisvattho , tathā ca gāmagatotyatratthīmesa-maññamaññāpekkhālakkhaṇo sambandhotyekatthībhāvo , tatoyevetthāhu-
Niyataṃ sādhanaṃ sādhye , kriyā niyatasādhanā ;
Sannidhānena metesaṃ [ cethissā ( potthake )], niyamo-yampakāsatīti .
Ayamettha attho ‘‘ yato gāmamiccetaṃ sādhanaṃ sādhyaṃ kiriyaṃ taṃbyapadesajānanayogyamapekkhate gatoti , ato sādhanaṃ kāra kaṃM0.144 sādhye kiriyāya niyataṃ , yato ca kiriyā sayaṃ sādhanamapekkhate kiṃ gatoti , ato kiriyāpi niyataṃ sādhanametissāti niyatasādhanā hoti ayaṃ yathāvutto niyamo aññamaññāpekkhāvasena vattamāno etesaṃ sādhyasādhanānaṃ sannidhāna mattena aññamaññato pakāsatī ’’ ti .
Passa devadatta gāmaṃ , gato yaññadatto gurukulaṃtyatra tu gāmanti sādhanaṃ passeti sādhyamapekkhate , gatoti gamanakiriyā tu gurukulamapekkhate , tato ca gāmagatānaṃ vākyantarāvayavānaṃ natthevāpekkhāti na bhavati samāso , sabbatthevamūhanīyaṃ , sambandho hi aññamaññāpekkhālakkhaṇo sambandhyantarato-navaṭṭhitaṃ nivattetvā visese niveseti , tathāca vuttaṃ–
Tassa tvākaṅkhato bhede , yā pariplavamānatā ;
Visese taṃ nivesento , sambandhovāvachindatīti .
Bhede visese gāmantetaṃ sāmaññaṃ visesāpekkhaṃ ‘ gāmamāsīsati , jahāti , gato ’ ti , tathā ‘ gato gāmaṃ , vanaṃ , gurukulan ’ ti vevamākaṅkhato-bhilasato tassa tu padhānapadassupasajjanapadassa ca yā pariplavamānatā anavaṭṭhitatā taṃ visese visiṭṭhe sambandhini nivesento patiṭṭhapento sambandhovānekappakāro kvaci sādhyasādhanabhāvalakkhaṇo kvaci pakativikārabhāvasabhāvo kvaci sassāmi sambandharūpo avachindati sambandhyantarato nivattetīti attho , yato-yamapekkhā vākyakāleyeva nirūpyate , tato yatthātthi padānamapekkhā , tattha samāsāvagamo , yatra tu natthi , tatra na bhavatītyanupadiṭṭho visayavibhāgo ñāyateti bhāvo , bāle abudhetu nissāya vicitto samāsavidhānalopādinānekappakāro paṭipattiyā sādhusaddaparijānanatthamupāyo sambhavati , paramatthato tu saddantarattā accantaṃ [ aññattaṃ ] vākyasamāsānaṃ bhedo , na hi vākye diṭṭhapadāni samāse santi , tathā ca vuttaṃ–
Bāle nissāyupāyo-yaṃ , vicitto paṭipattiyā ;
Bhedo vākyasamāsānaṃ , ccantaṃ [ ññattaṃ ( potthake )] saddantaraṃ yatoti .
AtoyevātiM0.145 yato sāmaññena vuttepiyassayena sambandhotena saha tadekatthambhavatīti sambandhato viññāyatīti nāniṭṭhaṃ kiñcipīha hoti , atoyeva hetutoti attho .
Byapekkhā sāmatthiyapariggahāyeti padānamaññoññākaṅkhā byapekkhā , sāva sā matthiyaṃ , tassa pariggahāya .
Samatthavacanaṃ na katanti pāṇiniyehi viya ‘‘ samattho padavidhī ’’ ti ( pā ,2-1-1) samatthavacanaṃ na kataṃ .
Samattho pada vidhīti paribhāsāyamayamattho ‘‘ vidhīyate [ vidhīyatīti ( potthake )] vidhi , padānaṃ vidhi padavidhisamāsādi , yokocīha satthe padavidhi , so samattho viggaha vākyatthābhidhāne ( satti ) veditabbo ’’ ti , tādisaparibhāsāya byāpārato tesaṃ ‘ passa devadatta gāmaṃ , gato yaññadatto gurukulaṃ ’ tyādo nāniṭṭhappatti , sāmatthiyañcettha dvidhātyupagamyate vākye byapekkhāvuttiyamekatthībhāvo ceti [ vuttiyamekatthībhāvo vākye byapekkhāceti ( potthake )].
Tattha paṭhamassa pariggahaṃ vacanamantarena paṭipādiya dutiyassa pariggahamidāni vacanena paṭipādayamāha- ‘ ekatthī bhāvo ’ ccādi , ekatthībhāvo bhinnatthānaṃ sādhāraṇatthatāvasena pavattiviseso , vākye hi sādhāraṇatthatā natthi bhinnatthattā , atoyevettha bhedanibandhanā chaṭṭhyupajāyate ‘ rañño puriso ’ ti , vuttiyantūbhayapadabyavacchinnatthābhidhānato sādhāraṇatthatā bhavati , idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘ samāse visesanaṃ visessamanupavīsati ekībhavati visesanaṃ , vākye tu visesanaṃ visessato visuṃyevā vatiṭṭhate ’’ ti .
Dvandasamāsassa tu padānaṃ visesanavisessābhāvepi sakalapadatthappadhānattā ‘ rañño go ca asso ca puriso cā ’ ti vākyato ‘ rañño gavāssa purisā ’ ti samāsassa viseso ekatthī bhāvalakkhaṇo bhavatyeva , tathāhi tattha vākye bhinnatthanibandhana samuccayapaṭipādanāya casaddo payujjate , samāse tu nappayujjate , ekattha vacanenevāti ‘‘ syādisyādinekattha ’’ tyekatthavacaneneva , ekattībhāvoyeva bhavatīti seso , evakāro na vākye tathāhi dīpeti .
Vākye kathanti āha- vākye ’ tiādi .
Vākyeti viggahavākye , visesena gayhati ñāyatyaneneti vigga- hoM0.146 , so ca taṃ vākyaṃ ceti viggahavākyaṃ , visesena vā gahaṇaṃ viggaho , tadatthaṃ vākyaṃ viggahavākyaṃ , tasmiṃ , kāyaṃ byāpekkhāti āha- ‘ bhedādilakkhaṇā ’ ti , ādisaddena saṃsagga bheda saṃsaggānañca gahaṇaṃ .
Tattha sāntarehi sāmyantarehi ca byāvutti chedo , saṃvisesa sāmivisesānaṃ sambandho saṃsaggo , tadāha- ‘ tathāhi ’ ccādinā , bhedako byāvattako , atthagahitoti kāraṇavasena bhedavādinā gahito , yadeccādinā saṃsaggavādino-dhippāyamāha yadā tūbhayampiccādinā ubhayavādino , abhimatoti ‘‘ pākkaḍārāsamāso ’’ ccanena (2-1-3) pāṇininā icchito .
Pākkaḍārāti ‘‘ kaḍārā kammadhāraye ’’ ccanena (2-2-38) kaḍārāsaṃsaddanā pagevāti attho .
‘ Putha bhinno attho yesaṃ padānaṃ tāni puthagatthāni , vākye hi rañño puriso tettha rājasaddo rājatthameva vadati , purisasaddo purisatthameva , vuttiyantu rājapurisotettha rājasaddopi purisatthameva vadatīti dvinnamekatthībhāvo bhavati , aññoyevāvayavatthānvito samudāyattho pātubhavatīti tadapekkhāya cekatthībhāvo vuccate , jahamānasakatthavuttimabhyupagamma vuttaṃ- ‘ visesanassa sakattha pariccāgene ’ ccādi , atoyeva paro codessati ‘ nanu ce ’ ccādinā .
Ekatthībhavanaṃ samasananti iminā ekatthanti samāsoti nātthantaranti dīpeti .
Jahamānāni padāni sakatthaṃ yassaṃ ( sā ) tathā vuttā , nāccantāya jayātīti evammaññate ‘‘ pariccāgamattamabhisandhāya jahamānasakatthaṃtyuccate , na tu sabbathā pariccāgoparopakārāya tassopādānato , sabbathā ca sakatthapariccāge paropakārāsampādanato-nupādānameva payojanābhāvā tassa siyā ’’ ti , thapati vaḍḍhatī .
Atthanti rājasaddavāccaṃ .
Accantapariccāgepi na doso … vākye diṭṭhassupasajjanassa vuttiyaṃ soyevāyantyanvayāvasāyato tadatthāva gatiyāti dassento āha- ‘ atha ve ’ ccādi .
Soyevāyantyajjhavasāyo-nvayo , soyevāyaṃ rājasaddo yo vākyatāle diṭṭhoti vohārīnamekattāvasāyenāsatyapi ( rājasaddassa ) ttheM0.147 purisassa visesanambhavissatīti bhāvo , ettheva diṭṭhantamāha- ‘ yathe ’ ccādi .