Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

69. Khacha

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

69. Khacha

Khachasānanti vutte tadantaggahaṇaṃ kathamiccāha- ‘ paccayaggahaṇe ’ ccādi .
Byākhyātatthaṃ , nanu sutte ekassaroti pulliṅgena niddeso , ādīti ca tabbisesanaṃ , evaṃ sati napuṃsakena vivaraṇaṃ kathaṃ yujjatīti āha- ‘ sadde ’ ccādi , atha jāgareccādo puthagavayavekassarassa jāgarasaddassa ca paccekaṃ kasmā na dvibhāvoccāha- ‘ teneve ’ ccādi .
Tenevātiādīti ekassaroccassa visesanattahetunāva .
Avayavekassarassāti visesanasamāso ‘ avayavo ca so ekassaro ce ’ ti .
Athādīhi ekassaravisesanattepyavayavekassarassa kasmā na dvibhāvoccāha- ‘ ekassevādittā ’ ti .
Itarassāti paṭhamekassarato-ñāssāvayavekassasarassa .
Dosaduṭṭhattā nettha visesanasamāsoti vattumāha- ‘ ekassaroti ’ ccādi .
Tathā sati ko dosoti āha- ‘ eko ce ’ ccādi .
Sarodīti ca vutte ‘ īha-ghaṭane ’ ccādīnameva siyā .
Nanu ca pacatimhi yenevākārena pacasaddo ekassaro teneva tadavayavāpi acsaddo pasaddo ca ekassaro , tatovāvayavānampi paccekaṃ dvibbacanaṃ pappoti … dvibbacanakāriyino ādissa ekassarassa sāmaññena niddesā , evañca samudāyassa tadavayavānañcekassarānaṃ visuṃ dvibbacaneM0.262 kate aniṭṭhampappotītīdamapākattumāha- ‘ sakiṃsatthappavattiyā sāvayavassa samudāyassa gahaṇan ’ ti .
Sakiṃ satthappavattiyā ekavāraṃ dvibbacanasuttassa pavattiyā dvibbacanakaraṇenāti vuttaṃ hoti .
Sāvayavassāti yathāvuttāvayavehi saha vattamānassa na vinā tehi .
Evaṃ maññate ‘‘ yassa dvibbacane karīyamāne sabbesamavayavānaṃ gahaṇaṃ bhavati , tasseva samudāyassa dvibbacanaṃ yuttaṃ nāvayavānaṃ , tesañhi dvibbacane ekāya dvibbacanassuppattiyā na sabbesaṃ gahaṇaṃ kataṃ hoti nāvayavantassa samudāyassa ca katanti puna tesaṃ dvibbacanāya satthappavattiyā bhavitabban ’’ ti .
Upapattantaramāha- ‘ athave ’ ccādi .
Iha ṭhāne dvibbacanaṃ dvippayogo dvibbacananti dve pakkhā .
Tatra ṭhāne dvibbacanapakkhe dosadassanato dvippayogo dvibbacanantyayameva pakkhobbhupagatoti dassento paṭhamantāva ṭhāne dvibbacanapakkhe bhāvinaṃ dosamāha- ‘ paṭhamassekassarassi ’ ccādi .
Dvisaddo saṅkhyeyye vattate .
Saṅkhyeyyañcettha saddarūpamuccāraṇaṃ vā , tattha uccāraṇe saṅkhyeyye ṭhāne dvibbacanaṃ na sambhavati … uccāraṇassa saddā ( nugata ) dhammattā .
Saddarūpe saṅkhyeyye ṭhāne dvibbacanaṃ , tattha [ tañca ( potthake )] doso .
Tathā cāha- ‘ rūpadvaye vidhīyamāne ’ ti .
Tathā sati nivuttidhamme ṭhānī bhavatīti ṭhānino nivuttiyā bhavitabbaṃ , nivuttiyā ca dhātuttā nivutti , tenāha- ‘ pakatippaccayavibhāgābhāvato ’ ti .
Tena ppaccaye pare pakatiyā vidhīyamānaṃ kāriyaṃ na siyā , tena vuttaṃ- ‘ assa ittaṃ na siyā ’ ti .
Pipāsati ‘ pā = pāne ’.
Icchāyaṃ pātuntitumantā ‘‘ tuṃsmā ’’ ccādinā (5-61) so .
‘ Pāsa pāsa ’ iti dvitte pubbato-ññassa lopo ,‘‘ rasso pubbassa ’’(5-74)‘ kha cha sesvassi .
Dvippayoge tu dvibbacane nāyaṃ doso samāvisatīti āha- ‘ āvuttiyaṃti ’ ccādi .
Dvidhā bhūtassā tidhinā dhātusseva dvidhābhūtattaṃ dīpeti .