Issues
Moggallāna pañcikā ṭīkā
Moggallāna pañcikā ṭīkā

64. Tara

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

64. Tara

Yajjapi sīdhātussa kevalassa supane pavatti , tathāpyatipubbassa ukkaṃse pavattīti āha- ‘ atisayo ukkaṃso ’ ti .
So ca atisayo kassa sambhavaticcāha- ‘ so ca kiriyāguṇānan ’ ti .
Kathaṃ tesamatisayoccāha- ‘ ādhārabhūtadabbavasā ’ ti .
Kutoccāha- ‘ anapekkhite ’ ccādi .
Anapekkhito kiriyāguṇānaṃ nissayo dabbasaṅkhāto yesanti viggaho , dabbassa nissayabhūtassā-tisayattaṃ hontampi nissitānaṃ kiriyā guṇānaṃ vaseneva siyā nāññathāti vattumāha- ‘ paccadhikaraṇan ’ tiādi .
Nanu ca yadi kiriyāguṇānamevātisayo , tadā na sijjhati ‘ gotaro ’ ti nesa doso , no cettha jātiyātisayo , kassa carahi guṇassa go ayaṃ yo sakaṭaṃ vahati , gotaro-yaṃ yo sakaṭaṃ vahati sirañcāti , jātiyā hi niccāyekarūpāya nokkaṃsāpakaṃsayogo sambhavatīti dabbassāpi nātisayasambhavo .
Tathāhi tulyappamāṇassa guṇakatova mūlato ukkaṃso dissati samānepi hi āyāme vitthāre ca paṭassa kāsikassāññovāggho bhavati māthurassāñño vāti .
Dabbassāpi sātisayehi yuttatāmattena sātisayattassupaṭṭhāpitattā vuttaṃ- ‘ tenevāhā ’ tiādi .
Yadaggena kiriyāguṇānaṃ nissitānamatisayavasena nissayabhūtampi dabbaṃ kathañcidapyatisaye vattati nāma , tadagge tabbācikāpi pakati attano vacanīyatthavasena tattha vattatiyeva nāmāti ‘ atiyaye vattamānato ’ ti pakativisesanavasena vuttaṃ , tenevāha- ‘ iminā pakati visesanattañcāhā ’ ti .
Sakatthikānaṃ pakatiattho jotanīyo hotīti sambandho .
Sakatthikānanti kattari chaṭṭhī sambandhavacanicchāya , sakatthikehīti attho .
Hetumāha- ‘ pakativisesanantī ’ ti .
Itisaddo hetumhi , yasmāM0.214 ‘ atisaye vattamānato ’ ti , pakativisesanaṃ , tato pakatyatthabhūte-tisaye jātattā sakatthikehi yathāvuttanayena pakatyatthabhūtetisayo jotanīyo hotīti attho .
Tattha nābhidheyyoti byatirekamāha , tathā ca vakkhati- ‘ atisayajotakātarādayo ’ ti .
Atha pakativisesanatte kasmā nābhidheyyo jotanīyoccāha ‘ pakatiyāyeva ’ ccādi .
Ukkaṃso samānaguṇavisayeyeva loke diṭṭho [ paviṭṭho ( potthake )] tena sāmaññavacanepi tādithavisayeyeva [ soyeva ] kāraṇa vasena hotīti dassetumāha- ‘ atisayene ’ ccādi .
Dvinnamekassā-tisayeccādinā ‘ dvibahūsukkaṃse taratamā ’’ ti ( caṃ 4-3-45) sakkatasuttatthassādhippāyaṃ vivarati .
Taraiyāti sakavohārena vuttaṃ , tesantu īyappaccayo .
Evamihāvidhānaṃ sukhasānettanti sambandho .
Ayametthādhippāyo ‘ yathāvuttasuttatthavasena dvinnamekassa ukkaṃsābhāvā ‘ māthurā pāṭaliputtakehi sukumāratarā ’ ccādo tarappaccayo na hotīti eko māthuro dutiyo pāṭaliputtako imesaṃ sukumārānaṃ dvinnameko māthuro-tisayena sukumāro sukumārataro , ekamaññesaṃ dvinnamukkaṃsetathāññesaṃ dvinnamekassāti evaṃ dvinnaṃdvinnamekekassa ukkaṃse tarappaccayo bhavati , ubhayatra tvavayavāpekkhambahuvacanaṃ , tathāhi sukumārattenukkaṃsiyamānānaṃ samudāyānamavayavā māthurā bahavo pāṭaliputtakāpi nikkaṃsiyamānā tathevāvayavā bahavo honti , evaṃ māthurā pāṭali puttakehi sukumāratarā ’ ti tarappaccayena sijjhati .
Imasmiṃ gāme aḍḍhatarā vāṇijjāccādopi kathitena ñāyena dvinnaṃdvinnamekekassa ukkaṃse tarappaccayo bhavati , bahuvacanantu katthaci avayavāpekkhanti sabbaṃ sakkate kicchena sādhenti .
Iha tu tathāvidhassa suttassā vidhānā ‘‘ taratamissikiyiṭṭhātisaye ’’ ti tarādīnamatisaye sāmaññena vidhānā sabbattha tarappaccayena sukhasādhanaṃ hotī ’’ ti .
AvatthābhedenātiM0.215 paṭutarāvatthāvato paṭuavatthāya bhinnattā vuttaṃ , tathāhi tamevāvatthantarayuttaṃ vattāro bhavanti aññe ‘ bhavaṃsūavattho ’ ti .
Pakārantarenapi sādhane hetumāha- ‘ atisayamatte vā vidhānato ’ ti .
Anavaṭṭhitattamāha- (‘ atisayavāpi ’ ccādi ).
Pañcasvetesūti etesaṃ yathāvuttānaṃ tarādīnaṃ pañcannaṃ majjhe , rūpāni guṇavacanassa vuttiyamudāharitāni .
Kiriyāvacanassa tu ‘ atisayena pācakataro pācakatamo ’ ti .
Issika iyaiṭṭhā sarādī tato ( aññato ) na honti bahulādhikārā .