12. Naña
Etthevāti ‘‘ ṭa nañssa ’’ iti (3-74) sutteeva .
Pāmanaputtotipāmā kuṭṭhaviseso assa atthīti pāmasaddā ‘‘ dissantaññepi paccayā ’’ ti (4-120) nappaccayo , pāmanassa putto , yadi hettha ñakāro visesanattho na karīyetha , tadā ‘‘ ṭa nassā ’’ ti suttaṃ karīyetha , tathā ca satyuttarapade parato pāmanasadde nakārassāpi ṭo
Siyāti
M0.164 bhāvo , nanu ciha samāsavidhimhi ña kāroccāraṇā ña lopa rahitassa samāso na bhavatīti vattumucitaṃ , na tu ‘‘ ṭa nañssā ’’ ti visesanatthoti [ ññakāro etthova visesanattho , ti bhavitabba ] saccaṃ , kintviha samāsavidhimhi ña kārassa byavacchajjaṃ na dissate .Pariyudāsavuttīti pari tulitamuggayha nisedhanīyassa asanaṃ khepanaṃ vajjanaṃ pariyudāso , tena pariyudāsena visiṭṭhe-tthe vutti asseti pariyudāsavutti , pasajjappaṭisedhavuttīti paṭisedhanīyameva pasajja patvā taṃsadisamanapekkhiya nisedho , tena vutti asseti pasajjappaṭisedha vutti .
Yattha brāhmaṇā aññova bhavatītyevaṃ vākyenātthantaravidhānā vidhino padhānattaṃ , atthantaravidhānasāmatthiyeneva brāhmaṇassa paṭisedho patīyate , brāhmaṇassa [ brāhmaṇassā ( potthake )] nivattane tadapekkhāyāññassa vidhānayogato sakapadena nañkhyena vidhibhāgī na vuccate , kiñcarahi aññasaddena … pariyudāsanissayinoññasaddasseva vākye payogato ’ añño brāhmaṇā abrāhmaṇo ’ ti , nañssaca syādyantena sāmatthiyaṃ , na tyādyantenetyekavākyatā … añño brāhmaṇā abrāhmaṇoti tattha tattha pariyudāsavuttittā .
Pasajjappaṭisedhetu paṭisedhassa padhānattā brāhmaṇo na bhavatīti vākyena brāhmaṇassa paṭisedho vidhi atthagammo vākyabhedo , sakapadena ca nañkhyena paṭisedhabhāgivācī sambajjhate .
Ko so brāhmaṇā aññoti āha- ‘ brāhmaṇattānajjhāsito ’ ccādi .
Itarasminti pasajjappaṭisepekkhe , kenaci saṃsayanimittenāti upavītadassanādinā kenaci saṃsayakāraṇena , sabbampi padaṃ sakatthe payogampati ñāṇamapekkhate , tañca ñāṇaṃ dvidhā sammāñāṇaṃ micchā ñāṇañca .
Ubhayampetabrāhmaṇasaddaṃ pavattayati .
Tattha sammāñāṇa pubbake abrāhmaṇasaddappayoge natthi nañssa byāpāro , na hi tattha tena kiñci karīyati .
Micchāñāṇapubbake tu vijjate tassa byāpā ro
M0.165 tattha hi tena micchāñāṇappabhavatā parassākhyāyate , micchāñāṇaṃ cendriyahetukaṃ , vinā sadisattaṃ na bhavatīti paṭisedhe sati uttarapadatthasadiso samāsattho jāyateccāha- ‘ tattha sadisattaṃ vine ’ ccādi .Rajjuyaṃ hi sappabuddhi sadisattā .
Payogasāmatthiyāceti abrāhmaṇamānayeccādipayogasāmatthiyā ca .
Evammaññate- ‘‘ yadyatra brāhmaṇamattassānayanaṃ siyā pubbapadassuccāraṇamanatthakaṃ siyā , atha na kassaci ānayanaṃ evampi sabbassevā brāhmaṇasaddassānatthakattaṃ , tasmā payogasāmatthiyāpi sadisappaṭipattī ’’ ti .
Taggatāti sadisatthagatā .
Yathāvuttassevā-tthassupabrūhanāya viññūvacanamupaññassati ‘ atoyeva vuccate ’ ccādi .
Ayañcettha attho ‘‘ nañvacanena ivasaddena ca yaṃ yuttaṃ tadaññasmiṃ tappadatthasadise-tthe paṭipattiṃ janeti , tathāhyatthasampaccayo loke dissati ‘ abrāhmaṇamānayā ’ ti brāhmaṇasadiso khattiyādi ānīyatīti , adhikarīyati niyujjate saddo-smintyadhikaraṇaṃ .
Yathāvuttena ca byākhyānena kimiṭṭhaṃ siddhantyāha- ‘ tadeva ’ miccādi .
Keci pana uttarapadatthappadhānattamiha vaṇṇenti .
Samatthavādīnanti ‘‘ samattho padavidhi ’’( pā 2-1-1) tvevaṃ vādīnaṃ .
Samattha vādīnaṃ samāso vidheyyoti sambandho , vidheyyoti vacanantarena vidheyyo , tathāhi apunageyyāti gāyanena nañssa sambandho , na tu punasaddatthena .
Anokāsaṃ kāretvāti karaṇena sambandho na okāsena .
Amūlāmūlaṃ gantvāti gamanena , na mūlenāti asāmatthiyaṃ .
Gamakattavādinoti asāmatthiyepi yatra gamakattaṃ tattha samāso hoteva , tato gamakattañca samāsassa nibandhananti yo vadati tassetyattho .
Etthāpīti apunageyyātyādopi , nanvayamapyācariyo gamakattavādī , tathāsati gamakattāiccanabhidhāya bahulādhikārāti kasmāvuttanti āha- ‘ so ce ’ ccādi .
Kehicīti vuttigganthena byavacchinnamatthaṃ dassento āha- ‘ kehiciyeva
M0.166 na sabbehī ’ ti , apunageyyāti ‘‘ ṭa nañssā ’’ ti (3-74) nassaṭo , atippasaṅgābhāvatoti suttantarena samāse avihitepi anabhimatatthānampatītiyā abhāvato .