14. Sattadhī
Vacanaphalamupadasseti ‘ yatthe ’ ccādinā , yattha yasmiṃ ‘‘ saro lopo sare ’’ tyādike sutte , sattamiyāti ‘ sare ’ tiādinā sattamiyā , yassāti sarotiādinā niddiṭṭhassa , kāriyaṃ lopādi , sambandhā visesāti saretyādo opasilesikamadhikaraṇaṃ , tañcopasilese bhavamadhikaraṇaṃ pubbassa vā paraṃ siyā parassa vā pubbanti pubbaparopasi lesassāvisiṭṭhattā pubbaparānaṃ sambandhassa avisesā , parassāpīti na kevalaṃ pubbasseva , satītyasmiṃ atthe jotanīye sattamī saṃsattamī santasaddassa samādesena , sattañcetyādivacanamevaṃ sati ghaṭate , santi vā santasaddatthe pādi , sutte avuttepi vuttiyaṃ ‘ niddese ’ ti vacane kāraṇamāha-sattañcā ’ tiādi , niddesamantarena sattaṃ na sambhavatīti sambandho , sattamiyā niddese satiyeva taṃ sambandhāya sattāya sambhavo , aññathā kimaññantassā patiṭṭhāti adhippāyo , pubbasaddassa sambandhisaddattā kinnissāya pubbattamiccāha- ‘ sattami ’ ccādi , tanti ‘‘ saro lopo sare ’’ ti suttaṃ , ukārassāti ‘ veḷu ’ iccatra ukārassa , pubbassa … pe … karitvā taṃmanasikatañcodanaṃ dassetumāha- ‘ tamahan ’ ti
M0.32 ccāditi evamettha sājjhāhāro sambandho veditabbo .Pubbassāti sattamī niddiṭṭhato pubbassa , anantarassāti abyavahitassa , vuttaṃ kiñci natthīti sambandho , ayamadhippāyo ‘‘ tasminti niddiṭṭhe pubbassā ’’ ti (1-1-66) pāṇiniyavacane ‘‘ disirayamuccāraṇakriyo nisaddopyaya miha nerantariyaṃ joteti , tattha ‘ nirantaraṃ diṭṭho ’ ti pādisamāse kate phuṭamevānantaramuccāritetyamattho-vagamyateti ‘‘ pubbasaddassa byavahitepi payogadassane byavahitepi kāriyaṃ pappotī ’’ ti bhassakārādayo vaṇṇenti , iha tādisavacanābhāvena vaṇṇādi byavadhānepi siyā ’’ ti , sareccādiparihāravacane-dhippāya mubbhāvayati ‘ yadipi ’ ccādinā , mathurāya pāṭaliputtakassa cāntarāḷe gāmādīnaṃ sabbhāvā byavadhānepi pubbasaddassa pavattiyā diṭṭhantamāha- ‘ mathurā ’ iccādi , yasmā sareti opasilesikādhāre sattamyantaṃ padaṃ , tasmā byavadhāne saralopo na hotīti evaṃ saṅkhepabyākhyānena vuttiya mattho veditabbo , na kevalaṃ sareti etthevāti āha- ‘ kāriye ’ ccādi , opasilesikeyevādhāre bhavatīti seso , kāraṇamāha- ‘ vatticchānhavidhānato saddassā ’ ti , vattuno yā icchā vacanicchā tassā anutūlena vidhānato atthassa kathanatoti attho , yena hi yamatthaṃ vattātidhātumicchati satīpyabhidhānasā matthiye na tato-ññamatthaṃ saddobhidadhātītyadhippāyo , vatticchā vasāye kāraṇamāha ’ vatticchāpi ’ ccādi , vattuno suttakārassa icchā vatticchā , kathamupadesato vatticchā-vasīyate ’ kathañca sāmatthiyatoti āsaṅkiya tamupadassetumāha- ‘ atocetyādi , ato vakkhamānakāraṇā upadesato vasīyateti sambandho , kintaṃ kāraṇa miccāha- ‘ yasmā ’ iccādi , anvayasaddenettha gurupārampariyo-padeso vivacchito , yasmā kāraṇā anvayo gurupārampariyo padeso gurukulamupagamma pañhakaraṇādinā anvicchīyate gavesīyati , ato kāraṇā guruparamparā gataupadesato vasīyatoti attho , sāmatthiyato-vasāyappaṭipādayitumāha- ‘ sāmatthiyampi ’ ccādi , sāmatthiyampi vuccatetiseso , laghunopāyena saddānamupalakkhaṇe pavattīti byavahitanivattiyā vacanantaraka-raṇamanupannaṃ
M0.33 , upapannaṃ vacanantarakaraṇaṃ , tassa ca opasilesikādhāra mantarena aññathānupapattiyā ādhāravisesappaṭippattīti idamettha sāmatthiyaṃ , ādhārantareccādinā yathāvuttaṃ sāmatthiyaṃ vibhāveti , ādhārantarepīti sabbattha pāṭho dissati , pasaṅgābhāvato atthanta-renāpi ādhārantarepi opasilesikādhārepi vacanantarappasaṅgo siyāti sambandhasambhavā opasilesikādhāranissayanepi ānisaṃso na dissatīti samuccayatthenāpi natthi payojananti vajjetabbo yampi saddoti , nanu kimevaṃ vaṇṇīyate pubbasseveti vacana mevopasilesikamadhikaraṇaṃ viññāpayati … tattheva pubbaparatta sambhavāti yomaññate , tassesā kappanā na saṅgatāti dassetumāha- ‘ pubbassāti ’ ccādi , ayuttatte kāraṇamāha- ‘ sāmīpikepi tassa sambhavā ’ ti ,‘ gaṅgāyaṃ ghoso ’ ti vutte ghoso gaṅgāyaṃ pubbo vā paro veti gammamānattā sāmīpikepyadhikaraṇe pubbaparattassa sambhavāti attho , etāvavuccateti pubbasseva hoti na parassāti ettakameva vuccate , tathāca vakkhati- ‘ kintan ’ tiādi , adhikaṃ byavahitanivutyādi na vuccateti sambandho , ādisaddenettha chaṭṭhīpakappanā gahitā , chaṭṭhīpakappanāpi sāmattiyā katāti sambandho , pakappanaṃ pakappanāvidhānaṃ , evaṃ maññate ‘ pāṇiniyā ‘‘ chaṭṭhīṭṭhāneyogā ’’ tyato (1-1-49)‘‘ tasminti niddiṭṭhe pubbassa ’’(1-1-66)‘‘ tasmā tyuttarassa ’’ iti (1-1-67) paribhāsāsuttadvaye chaṭṭhīgahaṇamanuvattiya ‘ tasminti niddiṭṭhe pubbassa chaṭṭhī ’‘ tasmātyuttarassa chaṭṭhī [ niddiṭṭhe pubbassa chaṭṭhīti pubbassa kāriyittapaṭipādanayoggo chaṭṭhī tabbodhakapade bhavatityattho , eva dhuttarassetu vi . ujjotaṭīkā ] ti chaṭṭhīpakappanaṃ paṭipādenti ‘ yasmiṃ sutte chaṭṭhīniddeso natthi , tattha chaṭṭhīpakappanāyathā siyā ’ ti , idha pana vacanantarābhāvepi yattha chaṭṭhīniddeso natthi , tattha sāmatthiyeneva chaṭṭhīpakappanā siddhā ’ ti , sāmatthiyamupadasseti ‘ sattamīniddese ’ ccādinā , aññavibhattiniddiṭṭhopi paṭipajjateti sambandho , kāriyayo ganti kāriyasambandhaṃ , yathā ‘‘ vagge vagganto ’’ ti etthānuvattamānaṃ niggahītan ’ tidaṃ chaṭṭhīyantaṃ viññāyate , kathaṃ vaggetesā sattamyakatatthā ‘‘ niggahītan ’’ ti (1-38) pubbasutte katatthatāya paṭhamā vibhattiyāM0.34 chaṭṭhīvibhattimpakappeti sattamiyaṃ pubbasse ’ ti tathetyavagantabbaṃ .Etāva vuccateti vutte idanti na viññāyateti āha ‘ kintan ’ tiādi , yadāhiccādinā pariyāyapasaṅgakkamaṃ dasseti .
Kimidamuccate pariyāyappasaṅge niyamatthaṃ vacananti nanu pubbaparānaṃ yugapaduppattiya mācariyavacanappamāṇenāppaṭipattiyaṃ vijjhanatthaṃ vacananti kasmā nocca teccāha- ‘ yugapadupasiliṭṭhānan ’ tyādi , yugapadupasiliṭṭhānamasambhavoti sambandho , kutoccāha- ‘ aparassūpasilesikassābhāvato ’ ti , atoti yugapadubhinnampattiyā abhāvato , vacanaṃ ‘‘ saro lopāsare ’’ ccādikaṃ (1-26) suttaṃ .