24. Vaṇṇa
‘ Atenā ’ ti (2-108) ettha atoti rassabyattiniddeso vā siyā rassajātiniddeso vā sakalanissayabyāpī atthajāti niddesovā , tattha rassabyattiniddese sati buddhasiddhādīsu yatthakatthaci akāro gayhateti neṭṭhappasiddhi … kesañci asijjhanato , rassa jātiniddese pana buddhasiddhādisabbākārantānaṃ lakkhaṇikagavādyakā rantānañcākāro gayhatīti sabbathā iṭṭhappasiddhi , nāñño dīgho byattantarattāti nāniṭṭhappatti ākārato nāssenābhāvā , tasmā atoti rassajātiniddese nissite sabbamidamiṭṭhaṃ nipphajjatīti nātthajāti nissīyate , na rassabyattica ,‘‘ yuvaṇṇāname oluttā ’’ ti (1-29) ādīsu pana rassabyattiyā rassajātiyā vā niddese ‘ tassedaṃ nopeti ’ ccādīsu eoādikamiṭṭhaṃ katthaci bhaveyya , na sabbattha , sabbattha vā bhaveyya ‘ vāteritaṃ samonā ’ tiādīsu byattanta rattā , tasmā sabbathā iṭṭhappasiddhiyā ittajātyādi nissīyate , athavā vaṇṇuccāraṇampati kesañci vaṇṇuppattiṭṭhānānaṃ uccanīcatadubhaya saṃhāravasena vaṇṇavisesuppatti dassanato tesaṃ vasena rassa byattiniddese rassajātiniddese vā vuttanayena iṭṭhāniṭṭhappattiyaṃ sabbathā sabbathā iṭṭhappasiddhiyā ittajātyādi nissīyate , tattha vaṇṇa parena savaṇṇaggahaṇaṃ niyamituṃ vacanamidamāraddhanti ‘ sabbatthevā ’ tiādinā vacanārambhaphalamāha , sabbatthevāti sabbasmiṃyeva suttappadese .
Nanu sayañcāti vuttepi pariyattaṃ , na hyaññaṃ rūpā sayamatthi , aññaṃ vā ( saya ) to rūpanti siddhepyevaṃ sati atthettha paro koci visesoti ñāpetuṃ sañca rūpan ’ ti vuttikāro āhāti sambandho , rūpassa visesitabbattā ‘ sañca rūpan ’ ti vuttiyaṃ niddisīyamānattā ca rūpanti viññāyatīti ‘ sañca gayhatī ’ ti vuttaṃ , saṃrūpaggahaṇāyāpisaddaṃ karoto-dhippāyo-yanti vattumāha- ‘ aññathe ’ ccādi , aññathāti aññenappakārena saṃrūpaggahaṇāya apisaddābhāveti adhippāyo , aññapadattheti
M0.44 aññapadattha samāsavisaye , guṇībhūtassāti appadhānabhūtassākāre kārādino , samāsena vuttattā padhānatū tattepi guṇo bhavati aññapadattho-kārekārādi vidhāya kattā , vidhīyamāno savaṇṇova padhānaṃ … idamatthitāya tappavattiyāti .Nanu vuttiyamapisaddassātthaṃ vadatā sayañceti vattabbaṃ ,‘‘ tathā sayamattanī ’’ ti nighaṇḍuto sayañca-ttākārekārādiñca gayhatītyamattho sambhāvīyatīti codanampanasi nidhāya ‘ sañca rūpan ’ ti vadanto sādhippāyāruḷhaṃ kiñci atthavisesaṃ pakāsetuṃ tathevāhāti dassetuṃ vuttaṃ- ‘ sayañce ’ tyādi ,‘‘ dhanaññātīsu saṃsaddo , tathāttattaniyesupī ’’ ti nighaṇḍuvacanato ‘ san ’ ti attāpi gayhati , ko so saddarūpaṃ sādhāraṇaṃ ,‘ san ’ ti attaniyampi , kintaṃ saddāna masādhāraṇaṃ saddarūpaṃ , tathā sati attaniyaṃ rūpaṃ nāmāttasaṅkhātasaddasambandhīti āha- ‘ saṃrūpaṃ saddānamasādhāraṇaṃ rūpan ’ ti , etañca idantīminā sambandhitabbaṃ , asādhāraṇanti asādhāraṇaṃ saddarūpaṃ , sati sambhave byabhicāre ca visesanassa sātthakatāya asādhāraṇanti rūpaṃ visesatā sādhāraṇassāpi sambhavo vuttoyeva nāmāti āha- ‘ duvidhaṃ hi ’ ccādi , kintaṃ sādhāraṇamasādhāraṇañcarūpanti sāmaññena rūpaṃ niddisitumāha- ‘ tatthā ’ tiādi , tatthāti niddhāraṇe sattamī , saddānanti sātthakaniratthakānaṃ yesaṃkesañci saddānaṃ , taṃtaṃ saddattādīhi tesaṃtesaṃ buddha aiādīnaṃ saddānaṃ saddattādi , ubhayattha ādisaddena attho saṅgahito , tena sādhāraṇaṃ saddarūpamattharūpaṃ tathā-sādhāraṇanti catubbidhaṃ saṃrūpanti dasseti , catūsupi cetesvasādhāraṇassa saddarūpassevopānaṃ dassetumāha- ‘ tatthā ’ tiādi , sādhāraṇarūpabyudāsenāti sādhāraṇarūpassa pariccāgena , upādiyanto rūpameva saddassasaṃ , nātthoti ca dassetīti sambandho , ca saddo panettha ‘ idaṃ dassetī ’ ti heṭṭhā vuttaṃ samuccinoti , asādhāraṇassevopādiyane kāraṇamāha- ‘ tanta ’ miccādi , itaranti ye saṃkesañci saddānaṃ saddattādi , parassāpīti aññassa yassakassaci saddassāpi , iti idaṃ , patitaṃ pasiddhaṃ , ettha pana itisaddo hetumhi , yasmā idaṃ yathāvuttaṃ pasiddhaṃ tasmā pubbācariyaparamparāyāgato padesato
M0.45 upādiyantoti pakataṃ , saṃsaddavisesanasāmatthiyena asādhāraṇarūpopādiyanepi asādhāraṇaṃ saddarūpamevopādīyati nāsādhāraṇamattharūpaṃ … iminā vakkhamānakāraṇatā [ tāya ( potthake )] vasenāti āha- ‘ saddasse ’ ccādi , āsannaṃ … saddato saddabhāvasā naññattā , vipariyayatoti vipariyāsena anāsanna bhāvenāti attho , cakkhuvisayopi hi attho kathaṃ sotavisayasaddassa na āsanno saṃrūpambhavitumarahatīti , kāraṇantaramāha- ‘ aheyyattācā ’ tiādi , aheyyattāti apariccajanīyattā , idampi niccasambandhitte kāraṇavacanaṃ , taṃ saddarūpaṃ , niccasambandhīti nirantarasaṃyogī , vipariyayatoti heyyattā , tathāhiccādinā atthassa heyyattaṃ bodheti , aparaṃ kāraṇamāha- ‘ asādhāraṇañca rūpaṃ ’ tyādinā , sādhāraṇo pariyāya saddānaṃ , paccetabbattāti viññātabbattā , idāni kāraṇattayaṃ samodhānetvā imehi kāraṇehi rūpameva saddassa saṃnāma , nātthoti niyametvā dassetuṃ ‘ tadevan ’ tiādi āraddhaṃ , tadevanti yasmā evaṃ , taṃ tasmāti attho , sarūpappadhāneti ‘‘ gossā vaṅa ’’(1-32) tyādo gossātyādike sarūpappadhāne .