4. Kāmaguṇasuttaṃ
117.‘‘ Pubbeva me , bhikkhave , sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva
T4.122 sato etadahosi –‘ yeme pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā , tatra me cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyya paccuppannesu vā appaṃ vā anāgatesu ’.
Tassa mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ yeme pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā , tatra me attarūpena appamādo sati cetaso ārakkho karaṇīyo ’.
Tasmātiha , bhikkhave , tumhākampi ye te pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā atītā niruddhā vipariṇatā , tatra vo cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyya paccuppannesu vā appaṃ vā anāgatesu .
Tasmātiha , bhikkhave , tumhākampi ye te pañca kāmaguṇā cetaso samphuṭṭhapubbā
P4.98 atītā niruddhā vipariṇatā , tatra vo attarūpehi appamādo sati cetaso ārakkho karaṇīyo .Tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha jivhā ca nirujjhati , rasasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’’ ti .
Idaṃ vatvā bhagavā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi .
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe
T4.123 yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha jivhā ca nirujjhati , rasasaññā ca nirujjhati , seM2.318 āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .Ko nu kho imassa bhagavatā
V2.105 saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’’ ti ?Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito , sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā ’’ ti .
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodiṃsu
P4.99 .Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –
‘‘ Idaṃ kho no , āvuso ānanda , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha jivhā ca nirujjhati
T4.124 , rasasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .Tesaṃ no , āvuso , amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha jivhā ca nirujjhati , rasasaññā ca nirujjhati se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .
Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti ?
Tesaṃ no , āvuso , amhākaṃ etadahosi –
‘ ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito , sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena
M2.319 uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando
V2.106 tenupasaṅkameyyāma ;upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā ’ ti .
Vibhajatāyasmā ānando ’’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , āvuso , puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa … pe … vibhajatāyasmā ānando agaruṃ karitvāti .
‘‘ Tenahāvuso
T4.125 , suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha ;bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti
P4.100 kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ .Āyasmā ānando etadavoca –
‘‘ Yaṃ kho vo , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .
Imassa khvāhaṃ , āvuso , bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ ājānāmi .
Saḷāyatananirodhaṃ no etaṃ , āvuso , bhagavatā sandhāya bhāsitaṃ –
‘ tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe , yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .
Ayaṃ kho , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .
Imassa khvāhaṃ , āvuso , bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa
T4.126 evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi .Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamatha ;
upasaṅkamitvā etamatthaṃ puccheyyātha .
Yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti
M2.320 kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavāV2.107 tenupasaṅkamiṃsu ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ Yaṃ kho no , bhante , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha jivhā ca nirujjhati , rasasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti , tesaṃ no , bhante , amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘ idaṃ kho no , āvuso
P4.101 , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tasmātiha , bhikkhave , se āyatane veditabbe yattha cakkhu ca nirujjhati , rūpasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe … pe … yattha mano ca nirujjhati , dhammasaññā ca nirujjhati , se āyatane veditabbe ’ ti .‘ Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena
T4.127 uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’ ti ?Tesaṃ no , bhante , amhākaṃ etadahosi –
‘ ayaṃ kho āyasmā ānando satthu ceva saṃvaṇṇito , sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā ānando imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , yenāyasmā ānando tenupasaṅkamimha ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha .
Tesaṃ no , bhante , āyasmatā ānandena imehi ākārehi , imehi padehi , imehi byañjanehi attho vibhatto ’’ ti .
‘‘ Paṇḍito , bhikkhave , ānando ;
mahāpañño , bhikkhave , ānando !
Maṃ cepi tumhe , bhikkhave , etamatthaṃ paṭipuccheyyātha , ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ ānandena byākataṃ .
Eso cevetassa attho .
Evañca naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
Catutthaṃ .