16. Nandikkhayavaggo
1. Ajjhattanandikkhayasuttaṃ
156.‘‘ Aniccaṃyeva
T4.179P4.142 , bhikkhave , bhikkhu cakkhuṃ aniccanti passati , sāssa [ sāyaṃ ( pī . ka .)] hoti sammādiṭṭhiV2.145 .Sammā passaṃ nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati … pe … aniccaṃyeva , bhikkhave , bhikkhu jivhaṃ aniccanti passati , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Sammā passaṃ nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā … pe … cittaṃ suvimuttanti vuccati … pe … aniccaṃyeva , bhikkhave , bhikkhu manaṃ aniccanti passati , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Sammā passaṃ nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Bāhiranandikkhayasuttaṃ
157.‘‘ Anicceyeva , bhikkhave , bhikkhu rūpe aniccāti passati , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Sammā passaṃ nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo
M2.355 .Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati .
Anicceyeva , bhikkhave , bhikkhu sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme aniccāti passati , sāssa hoti sammādiṭṭhi .
Sammā passaṃ nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Ajjhattaaniccanandikkhayasuttaṃ
158.‘‘ Cakkhuṃ , bhikkhave , yoniso manasi karotha ;
cakkhāniccatañca yathābhūtaṃ
T4.180 samanupassatha .Cakkhuṃ , bhikkhave , bhikkhu yoniso manasikaronto , cakkhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto cakkhusmimpi nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati .
Sotaṃ
P4.143 , bhikkhave , yoniso manasi karotha … ghānaṃ … jivhaṃ , bhikkhave , yoniso manasi karotha ;jivhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha .
Jivhaṃ , bhikkhave , bhikkhu yoniso manasikaronto , jivhāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto jivhāyapi nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati .
Kāyaṃ … manaṃ , bhikkhave , yoniso manasi karotha ;
manāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha .
Manaṃ , bhikkhave , bhikkhu yoniso manasikaronto
V2.146 , manāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto manasmimpi nibbindati .Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Bāhiraaniccanandikkhayasuttaṃ
159.‘‘ Rūpe , bhikkhave , yoniso manasi karotha ;
rūpāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha .
Rūpe , bhikkhave , bhikkhu yoniso manasikaronto , rūpāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto rūpesupi nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo .
Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccati .
Sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme , bhikkhave , yoniso manasi karotha ;
dhammāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassatha .
Dhamme , bhikkhave , bhikkhu yoniso manasikaronto , dhammāniccatañca yathābhūtaṃ samanupassanto dhammesupi nibbindati .
Nandikkhayā rāgakkhayo ;
rāgakkhayā nandikkhayo
T4.181 .Nandirāgakkhayā cittaṃ suvimuttanti vuccatī ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Jīvakambavanasamādhisuttaṃ
160. Ekaṃ
M2.356 samayaṃ bhagavā rājagahe viharati jīvakambavane .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti … pe …‘‘ samādhiṃ , bhikkhave , bhāvetha .
Samāhitassa , bhikkhave
P4.144 , bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyati .Kiñca yathābhūtaṃ okkhāyati ?
Cakkhuṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati , rūpā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati , cakkhuviññāṇaṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati , cakkhusamphasso aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati , yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati … pe … jivhā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati … pe … mano aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati , dhammā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati .
Samādhiṃ , bhikkhave , bhāvetha .
Samāhitassa , bhikkhave , bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyatī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Jīvakambavanapaṭisallānasuttaṃ
161. Ekaṃ
V2.147 samayaṃ bhagavā rājagahe viharati jīvakambavane .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi … pe …‘‘ paṭisallāne , bhikkhave , yogamāpajjatha .
Paṭisallīnassa , bhikkhave , bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyati .
Kiñca yathābhūtaṃ okkhāyati ?
Cakkhuṃ aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati , rūpā aniccāti yathābhūtaṃ okkhāyati , cakkhuviññāṇaṃ aniccanti
T4.182 yathābhūtaṃ okkhāyati , cakkhusamphasso aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati , yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati … pe … mano aniccoti yathābhūtaṃ okkhāyati , dhammā … manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vāP4.145 adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccanti yathābhūtaṃ okkhāyati .Paṭisallāne bhikkhave , yogamāpajjatha .
Paṭisallīnassa , bhikkhave , bhikkhuno yathābhūtaṃ okkhāyatī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Koṭṭhikaaniccasuttaṃ
162. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā koṭṭhiko bhagavantaṃ etadavoca
M2.357 –‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Yaṃ kho , koṭṭhika , aniccaṃ tatra te chando pahātabbo .
Kiñca , koṭṭhika , aniccaṃ ?
Cakkhu kho , koṭṭhika , aniccaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Rūpā aniccā ;
tatra te chando pahātabbo .
Cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Cakkhusamphasso anicco ;
tatra te chando pahātabbo .
Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ;
tatra te chando pahātabbo … pe … jivhā aniccā ;
tatra te chando pahātabbo .
Rasā
T4.183 aniccā ;tatra te chando pahātabbo .
Jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Jivhāsamphasso anicco ;
tatra te chando pahātabbo .
Yampidaṃ
V2.148 jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ;tatra te chando pahātabbo … pe … mano anicco ;
tatra te chando pahātabbo .
Dhammā aniccā ;
tatra te chando pahātabbo .
Manoviññāṇaṃ aniccaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Manosamphasso anicco ;
tatra te chando pahātabbo .
Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Yaṃ kho , koṭṭhika , aniccaṃ tatra te chando pahātabbo ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Koṭṭhikadukkhasuttaṃ
163. Atha
P4.146 kho āyasmā mahākoṭṭhiko … pe … bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ sādhu me , bhante … pe … vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Yaṃ kho , koṭṭhika , dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo .
Kiñca , koṭṭhika , dukkhaṃ ?
Cakkhu kho , koṭṭhika , dukkhaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Rūpā dukkhā ;
tatra te chando pahātabbo .
Cakkhuviññāṇaṃ dukkhaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Cakkhusamphasso dukkho ;
tatra te chando pahātabbo .
Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ ;
tatra te chando pahātabbo … pe … jivhā dukkhā ;
tatra te chando pahātabbo … pe … mano dukkho ;
tatra te chando pahātabbo .
Dhammā dukkhā ;
tatra te chando pahātabbo
T4.184 .Manoviññāṇaṃ dukkhaṃ
M2.358 ;tatra te chando pahātabbo .
Manosamphasso dukkho ;
tatra te chando pahātabbo .
Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ ;
tatra te chando pahātabbo .
Yaṃ kho , koṭṭhika , dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Koṭṭhikaanattasuttaṃ
164. Ekamantaṃ … pe … vihareyyanti .
‘‘ Yo kho , koṭṭhika , anattā tatra te chando pahātabbo .
Ko ca , koṭṭhika , anattā ?
Cakkhu kho , koṭṭhika , anattā ;
tatra te chando pahātabbo .
Rūpā anattā ;
tatra te chando pahātabbo .
Cakkhuviññāṇaṃ anattā ;
tatra te chando pahātabbo .
Cakkhusamphasso anattā ;
tatra te chando pahātabbo .
Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattā ;
tatra te chando pahātabbo
V2.149 … pe … jivhā anattā ;tatra te chando pahātabbo … pe … mano anattā ;
tatra te chando pahātabbo .
Dhammā anattā ;
tatra te chando pahātabbo .
Manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā
P4.147 uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattā ;tatra te chando pahātabbo .
Yo kho , koṭṭhika , anattā , tatra te chando pahātabbo ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Micchādiṭṭhipahānasuttaṃ
165. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ
T4.185 nisinno so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ kathaṃ nu kho , bhante , jānato kathaṃ passato micchādiṭṭhi pahīyatī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati .
Rūpe aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati .
Cakkhuviññāṇaṃ aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati .
Cakkhusamphassaṃ aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato micchādiṭṭhi pahīyati .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato micchādiṭṭhi pahīyatī ’’ ti .
Dasamaṃ .
11. Sakkāyadiṭṭhipahānasuttaṃ
166. Atha
M2.359V2.150 kho aññataro bhikkhu … pe … etadavoca –‘‘ kathaṃ nu kho , bhante , jānato kathaṃ passato sakkāyadiṭṭhi pahīyatī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati .
Rūpe dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati .
Cakkhuviññāṇaṃ dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati .
Cakkhusamphassaṃ dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhato jānato passato sakkāyadiṭṭhi pahīyati .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato sakkāyadiṭṭhi pahīyatī ’’ ti .
Ekādasamaṃ .
12. Attānudiṭṭhipahānasuttaṃ
167. Atha kho aññataro bhikkhu … pe … etadavoca
P4.148 –‘‘ kathaṃ nu kho
T4.186 , bhante , jānato kathaṃ passato attānudiṭṭhi pahīyatī ’’ ti ?‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati .
Rūpe anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati .
Cakkhuviññāṇaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati .
Cakkhusamphassaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati .
Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati … pe … jivhaṃ anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati … pe … manaṃ anattato
V2.151 jānato passato attānudiṭṭhi pahīyati .Dhamme … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato attānudiṭṭhi pahīyatī ’’ ti .
Dvādasamaṃ .
Nandikkhayavaggo soḷasamo .
Tassuddānaṃ –
Nandikkhayena cattāro , jīvakambavane duve ;
Koṭṭhikena tayo vuttā , micchā sakkāya attanoti .