11. Yogakkhemivaggo
1. Yogakkhemisuttaṃ
104. Sāvatthinidānaṃ
V2.91 .‘‘ Yogakkhemipariyāyaṃ
T4.105P4.85 vo , bhikkhave , dhammapariyāyaṃ desessāmi .Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , yogakkhemipariyāyo dhammapariyāyo ?
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā
M2.306 piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .Te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā .
Tesañca pahānāya akkhāsi yogaṃ , tasmā tathāgato ‘ yogakkhemī ’ ti vuccati … pe … santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā .
Tesañca pahānāya akkhāsi yogaṃ , tasmā tathāgato ‘ yogakkhemī ’ ti vuccati .
Ayaṃ kho , bhikkhave , yogakkhemipariyāyo dhammapariyāyo ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Upādāyasuttaṃ
105.‘‘ Kismiṃ nu kho , bhikkhave , sati kiṃ upādāya uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti ?
‘‘ Bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammā … pe ….
‘‘ Cakkhusmiṃ kho , bhikkhave , sati cakkhuṃ upādāya uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … manasmiṃ sati manaṃ upādāya uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ .
Taṃ
T4.106 kiṃ maññatha , bhikkhave , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , api nu taṃ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ bhante ’’… pe ….
‘‘ Jivhā
P4.86 niccā vā aniccā vā ’’ ti ?‘‘ Aniccā , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ
V2.92 panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , api nu taṃ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’… pe ….
‘‘ Mano nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , api nu taṃ anupādāya uppajjeyya ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati … pe … manasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Dukkhasamudayasuttaṃ
106.‘‘ Dukkhassa
V2.93 , bhikkhave , samudayañca atthaṅgamañca desessāmi .Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , dukkhassa samudayo ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ
M2.307 .Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Ayaṃ dukkhassa samudayo … pe …
T4.107 jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ .Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Ayaṃ dukkhassa samudayo … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Ayaṃ kho , bhikkhave , dukkhassa samudayo .
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , dukkhassa atthaṅgamo ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho ;
bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
Ayaṃ dukkhassa atthaṅgamo … pe … jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ … pe … manañca
P4.87 paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho
T4.108 ;bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , dukkhassa atthaṅgamo ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Lokasamudayasuttaṃ
107.‘‘ Lokassa , bhikkhave , samudayañca atthaṅgamañca desessāmi .
Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , lokassa samudayo ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā ;
taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , lokassa samudayo
V2.94 … pe … jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā ;
taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo
M2.308 ;bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , lokassa samudayo .
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , lokassa atthaṅgamo ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho
T4.109 ;bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , lokassa atthaṅgamo … pe … jivhañca paṭicca rase ca uppajjati … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , lokassa atthaṅgamo ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Seyyohamasmisuttaṃ
108.‘‘ Kismiṃ
P4.88 nu kho , bhikkhave , sati kiṃ upādāya kiṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti , sadisohamasmīti vā hoti , hīnohamasmīti vā hotī ’’ ti ?‘‘ Bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammā .
‘‘ Cakkhusmiṃ kho , bhikkhave , sati cakkhuṃ upādāya cakkhuṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti , sadisohamasmīti vā hoti , hīnohamasmīti vā hoti … pe … jivhāya sati … pe … manasmiṃ sati manaṃ upādāya manaṃ abhinivissa seyyohamasmīti vā hoti , sadisohamasmīti vā hoti , hīnohamasmīti vā hoti .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ
V2.95 , bhante ’’.‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , api nu taṃ anupādāya seyyohamasmīti vā assa , sadisohamasmīti vā assa , hīnohamasmīti
T4.110 vā assā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’… pe … jivhā … kāyo nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’… pe ….
‘‘ Mano nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā
M2.309 taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , api nu taṃ anupādāya seyyohamasmīti vā assa , sadisohamasmīti vā assa , hīnohamasmīti vā assā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati … pe … manasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Saṃyojaniyasuttaṃ
109.‘‘ Saṃyojaniye
V2.96P4.89 ca , bhikkhave , dhamme desessāmi saṃyojanañca .Taṃ suṇātha .
Katame ca , bhikkhave , saṃyojaniyā dhammā , katamañca saṃyojanaṃ ?
Cakkhuṃ , bhikkhave , saṃyojaniyo dhammo .
Yo tattha chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … jivhā saṃyojaniyo dhammo … pe … mano saṃyojaniyo dhammo .
Yo tattha chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Ime vuccanti , bhikkhave , saṃyojaniyā dhammā , idaṃ saṃyojanan ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Upādāniyasuttaṃ
110.‘‘ Upādāniye ca , bhikkhave , dhamme desessāmi upādānañca .
Taṃ suṇātha .
Katame ca , bhikkhave , upādāniyā dhammā , katamañca upādānaṃ
T4.111 ?Cakkhuṃ , bhikkhave , upādāniyo dhammo .
Yo tattha chandarāgo , taṃ tattha upādānaṃ … pe … jivhā upādāniyo dhammo … pe … mano upādāniyo dhammo .
Yo tattha chandarāgo , taṃ tattha upādānaṃ .
Ime vuccanti , bhikkhave , upādāniyā dhammā , idaṃ upādānan ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Ajjhattikāyatanaparijānanasuttaṃ
111.‘‘ Cakkhuṃ , bhikkhave , anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya .
Sotaṃ … ghānaṃ … jivhaṃ … kāyaṃ … manaṃ anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya .
Cakkhuñca kho , bhikkhave , abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya … pe … jivhaṃ … kāyaṃ … manaṃ abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Bāhirāyatanaparijānanasuttaṃ
112.‘‘ Rūpe
M2.310P4.90 , bhikkhave , anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya .Sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme anabhijānaṃ aparijānaṃ
V2.97 avirājayaṃ appajahaṃ abhabbo dukkhakkhayāya .Rūpe ca kho , bhikkhave , abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāya .
Sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme abhijānaṃ parijānaṃ virājayaṃ pajahaṃ bhabbo dukkhakkhayāyā ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Upassutisuttaṃ
113. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike [ ñātike ( sī . syā . kaṃ .)] viharati giñjakāvasathe .
Atha kho bhagavā rahogato paṭisallīno imaṃ dhammapariyāyaṃ abhāsi –
‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā ;
taṇhāpaccayā
T4.112 upādānaṃ ;upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā ;
taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho ;
bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti … pe … jivhañca paṭicca rase ca uppajjati … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā ;
vedanāpaccayā taṇhā .
Tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodhā upādānanirodho
M2.311 ;upādānanirodhā … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Tena
T4.113P4.91 kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato upassuti [ upassutiṃ ( sī . ka .)] ṭhito hoti .Addasā kho
V2.98 bhagavā taṃ bhikkhuṃ upassuti ṭhitaṃ .Disvāna taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
‘‘ assosi no tvaṃ , bhikkhu , imaṃ dhammapariyāyan ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Uggaṇhāhi tvaṃ , bhikkhu , imaṃ dhammapariyāyaṃ .
Pariyāpuṇāhi tvaṃ , bhikkhu , imaṃ dhammapariyāyaṃ .
Dhārehi tvaṃ , bhikkhu , imaṃ dhammapariyāyaṃ .
Atthasaṃhitoyaṃ , bhikkhu , dhammapariyāyo ādibrahmacariyako ’’ ti .
Dasamaṃ .
Yogakkhemivaggo ekādasamo .
Tassuddānaṃ –
Yogakkhemi upādāya , dukkhaṃ loko ca seyyo ca ;
Saṃyojanaṃ upādānaṃ , dve parijānaṃ upassutīti .