8. Gilānavaggo
1. Paṭhamagilānasuttaṃ
74. Sāvatthinidānaṃ
T4.56V2.50P4.46 .Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ amukasmiṃ , bhante , vihāre aññataro bhikkhu navo appaññāto ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .
Sādhu , bhante , bhagavā yena so bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’ ti .
Atha kho bhagavā navavādañca sutvā gilānavādañca ,‘‘ appaññāto bhikkhū ’’ ti iti viditvā yena so bhikkhu tenupasaṅkami .
Addasā kho so bhikkhu bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna mañcake samadhosi [ samañcosi ( sī .), samatesi ( syā . kaṃ .), samañcopi ( pī .)].
Atha kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
‘‘ alaṃ , bhikkhu , mā tvaṃ mañcake samadhosi .
Santimāni āsanāni paññattāni , tatthāhaṃ nisīdissāmī ’’ ti .
Nisīdi bhagavā paññatte āsane .
Nisajja kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
‘‘ kacci te , bhikkhu , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo ’’ ti ?
‘‘ Na me , bhante , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ , bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti , abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo ’’ ti .
‘‘ Kacci te , bhikkhu , na kiñci kukkuccaṃ , na koci vippaṭisāro ’’ ti ?
‘‘ Taggha me , bhante , anappakaṃ
T4.57 kukkuccaṃ , anappako vippaṭisāro ’’ ti .‘‘ Kacci
P4.47 pana taṃ [ tvaṃ ( sī .), te ( syā . kaṃ . ka .)], bhikkhu , attā sīlato upavadatī ’’ ti ?‘‘ Na kho maṃ , bhante , attā sīlato upavadatī ’’ ti [ no hetaṃ bhante ( pī . ka .)].
‘‘ No ce kira te , bhikkhu , attā sīlato upavadati , atha kiñca [ atha kismiñca ( sī .), atha bhikkhu kismiñca ( syā . kaṃ . pī . ka .)] te kukkuccaṃ ko ca vippaṭisāro ’’ ti ?
‘‘ Na khvāhaṃ
V2.51 , bhante , sīlavisuddhatthaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī ’’ tiM2.273 .‘‘ No ce kira tvaṃ , bhikkhu , sīlavisuddhatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi , atha kimatthaṃ carahi tvaṃ , bhikkhu , mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsī ’’ ti ?
‘‘ Rāgavirāgatthaṃ khvāhaṃ , bhante , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhu !
Sādhu kho tvaṃ , bhikkhu , rāgavirāgatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi .
Rāgavirāgattho hi , bhikkhu , mayā dhammo desito .
Taṃ kiṃ maññasi bhikkhu , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ … pe … sotaṃ … ghānaṃ … jivhā … kāyo … mano nicco vā anicco vā ’’ ti ?
‘‘ Anicco , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhu , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , sotasmimpi nibbindati … pe … manasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Idamavoca
T4.58 bhagavā .Attamano so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinandi .
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhuno virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi –
‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Dutiyagilānasuttaṃ
75. Atha
V2.52 kho aññataro bhikkhu … pe … bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ amukasmiṃ , bhante , vihāre aññataro bhikkhu navo appaññāto ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno .
Sādhu , bhante , bhagavā yena so bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā ’’ ti .
Atha kho bhagavā navavādañca sutvā gilānavādañca ,‘‘ appaññāto bhikkhū ’’ ti iti viditvā yena so bhikkhu tenupasaṅkami .
Addasā kho so bhikkhu bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna mañcake samadhosi .
Atha kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
‘‘ alaṃ , bhikkhu , mā tvaṃ mañcake samadhosi .
Santimāni āsanāni paññattāni , tatthāhaṃ nisīdissāmī ’’ ti .
Nisīdi bhagavā paññatte āsane .
Nisajja kho bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
‘‘ kacci te , bhikkhu , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ
M2.274 paññāyati no abhikkamo ’’ ti ?‘‘ Na me , bhante , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ … pe … na kho maṃ [ me ( sabbattha )], bhante , attā sīlato upavadatī ’’ ti .
‘‘ No ce kira te , bhikkhu , attā sīlato upavadati , atha kiñca te kukkuccaṃ ko ca vippaṭisāro ’’ ti ?
‘‘ Na khvāhaṃ , bhante , sīlavisuddhatthaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī ’’ ti .
‘‘ No
P4.48 ce kira tvaṃ , bhikkhu , sīlavisuddhatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi , athaT4.59 kimatthaṃ carahi tvaṃ , bhikkhu , mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsī ’’ ti ?‘‘ Anupādāparinibbānatthaṃ khvāhaṃ , bhante , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhu !
Sādhu kho tvaṃ , bhikkhu , anupādāparinibbānatthaṃ mayā dhammaṃ desitaṃ ājānāsi .
Anupādāparinibbānattho hi , bhikkhu , mayā dhammo desito .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , bhikkhu , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ
V2.53 , bhante ’’.‘‘ Yaṃ … pe … sotaṃ … ghānaṃ … jivhā … kāyo … mano … manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhu , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati … pe … manasmimpi … manoviññāṇepi … manosamphassepi nibbindati .
Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamano so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinandi .
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhussa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccīti [ vimuccatīti ( sabbattha )].
Dutiyaṃ .
3. Rādhaaniccasuttaṃ
76. Atha
T4.60 kho āyasmā rādho … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā rādho bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu
M2.275 , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .‘‘ Yaṃ kho , rādha , aniccaṃ tatra te chando pahātabbo .
Kiñca , rādha , aniccaṃ tatra te chando pahātabbo ?
Cakkhu aniccaṃ
V2.54 , rūpā aniccā , cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphasso … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ .Tatra te chando pahātabbo … pe … jivhā … kāyo … mano anicco .
Tatra te chando pahātabbo .
Dhammā … manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ .
Tatra te chando pahātabbo .
Yaṃ
P4.49 kho , rādha , aniccaṃ tatra te chando pahātabbo ’’ ti .Tatiyaṃ .
4. Rādhadukkhasuttaṃ
77.‘‘ Yaṃ kho , rādha , dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo .
Kiñca , rādha , dukkhaṃ ?
Cakkhu kho , rādha , dukkhaṃ .
Tatra te chando pahātabbo .
Rūpā … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphasso … yampidaṃ cakkhusamphassa … pe … adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ .
Tatra te chando pahātabbo … pe … mano dukkho … dhammā … manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ
T4.61 sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ .Tatra te chando pahātabbo .
Yaṃ kho , rādha , dukkhaṃ tatra te chando pahātabbo ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Rādhaanattasuttaṃ
78.‘‘ Yo kho , rādha , anattā tatra te chando pahātabbo .
Ko ca , rādha , anattā ?
Cakkhu kho , rādha , anattā .
Tatra te chando pahātabbo .
Rūpā … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphasso … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā … pe … mano anattā … dhammā … manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattā .
Tatra te chando pahātabbo .
Yo kho , rādha , anattā tatra te chando pahātabbo ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Paṭhamaavijjāpahānasuttaṃ
79. Atha
M2.276V2.55 kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ atthi nu kho , bhante , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Atthi kho , bhikkhu , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .
‘‘ Katamo pana , bhante , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Avijjā
P4.50 kho , bhikkhu , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .‘‘ Kathaṃ pana , bhante , jānato , kathaṃ passato bhikkhuno avijjā
T4.62 pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Rūpe … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphassaṃ … yampidaṃ , cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjati … pe … manaṃ aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Dhamme … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Dutiyaavijjāpahānasuttaṃ
80. Atha
V2.56 kho aññataro bhikkhu … pe … etadavoca –‘‘ atthi nu kho , bhante , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Atthi kho , bhikkhu , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .
‘‘ Katamo pana , bhante , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Avijjā kho , bhikkhu , eko dhammo yassa pahānā bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ pana , bhante , jānato , kathaṃ passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Idha , bhikkhu , bhikkhuno sutaṃ hoti –
‘ sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāyā ’ ti .
Evañcetaṃ , bhikkhu , bhikkhuno sutaṃ hoti –
‘ sabbe dhammā
M2.277 nālaṃ abhinivesāyā ’ ti .So sabbaṃ dhammaṃ abhijānāti , sabbaṃ dhammaṃ abhiññāya sabbaṃ dhammaṃ parijānāti , sabbaṃ dhammaṃ pariññāya sabbanimittāni aññato passati , cakkhuṃ aññato passati
T4.63 , rūpe … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphassaṃ … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aññato passati … pe … manaṃ aññato passati , dhamme … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aññato passati .Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato bhikkhuno avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Sambahulabhikkhusuttaṃ
81. Atha
V2.57 kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu … pe … ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃP4.51 –‘‘ idha no , bhante , aññatitthiyā paribbājakā amhe evaṃ pucchanti –
‘ kimatthiyaṃ , āvuso , samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī ’ ti ?
Evaṃ puṭṭhā mayaṃ , bhante , tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākaroma –
‘ dukkhassa kho , āvuso , pariññatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussatī ’ ti .
Kacci mayaṃ , bhante , evaṃ puṭṭhā evaṃ byākaramānā vuttavādino ceva bhagavato homa , na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhāma , dhammassa cānudhammaṃ byākaroma , na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchatī ’’ ti ?
‘‘ Taggha tumhe , bhikkhave , evaṃ puṭṭhā evaṃ byākaramānā vuttavādino ceva me hotha , na ca maṃ abhūtena abbhācikkhatha , dhammassa cānudhammaṃ byākarotha , na ca
T4.64 koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati .Dukkhassa hi , bhikkhave , pariññatthaṃ mayi brahmacariyaṃ vussati .
Sace pana vo , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ –
‘ katamaṃ pana taṃ , āvuso , dukkhaṃ , yassa pariññāya samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī ’ ti ?
Evaṃ puṭṭhā tumhe , bhikkhave , tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha –
‘ cakkhu kho , āvuso , dukkhaṃ , tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati .
Rūpā … pe … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ .
Tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati … pe … mano dukkho … pe … yampidaṃ
M2.278 manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi dukkhaṃ .Tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati .
Idaṃ kho taṃ , āvuso , dukkhaṃ , tassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussatī ’ ti .
Evaṃ
P4.52 puṭṭhā tumhe , bhikkhave , tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyāthā ’’ ti .Aṭṭhamaṃ .
9. Lokapañhāsuttaṃ
82. Atha
V2.58 kho aññataro bhikkhu yena bhagavā … pe … ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –‘‘‘ Loko , loko ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , lokoti vuccatī ’’ ti ?
‘‘‘ Lujjatī ’ ti kho , bhikkhu , tasmā lokoti vuccati .
Kiñca lujjati ?
Cakkhu kho , bhikkhu , lujjati .
Rūpā lujjanti , cakkhuviññāṇaṃ lujjati , cakkhusamphasso lujjati
T4.65 , yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi lujjati … pe … jivhā lujjati … pe … mano lujjati , dhammā lujjanti , manoviññāṇaṃ lujjati , manosamphasso lujjati , yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi lujjati .Lujjatīti kho , bhikkhu , tasmā lokoti vuccatī ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Phaggunapañhāsuttaṃ
83. Atha kho āyasmā phagguno … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā phagguno bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Atthi nu kho , bhante , taṃ cakkhu , yena cakkhunā atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya … pe … atthi nu kho , bhante , sā jivhā , yāya jivhāya atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya … pe … atthi nu kho so , bhante , mano , yena manena atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyyā ’’ ti ?
‘‘ Natthi kho taṃ , phagguna , cakkhu , yena cakkhunā atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyya
M2.279 … pe … natthi kho sāV2.59 , phagguna , jivhā , yāya jivhāya atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamānoT4.66 paññāpeyya … pe … natthiP4.53 kho so , phagguna , mano , yena manena atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivaṭṭe paññāpayamāno paññāpeyyā ’’ ti .Dasamaṃ .
Gilānavaggo aṭṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Gilānena duve vuttā , rādhena apare tayo ;
Avijjāya ca dve vuttā , bhikkhu loko ca phaggunoti .