7. Dukkhadhammasuttaṃ
244. Yato kho , bhikkhave , bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti .
Tathā kho panassa kāmā diṭṭhā honti , yathāssa kāme passato , yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho , so nānuseti .
Tathā kho panassa cāro ca vihāro ca anubuddho hoti , yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānusenti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti ?
‘ Iti rūpaṃ , iti rūpassa samudayo , iti rūpassa atthaṅgamo ;
iti vedanā … iti saññā … iti saṅkhārā … iti viññāṇaṃ , iti viññāṇassa samudayo , iti viññāṇassa atthaṅgamo ’ ti – evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhuno kāmā diṭṭhā honti ?
Yathāssa kāme
T4.234 passato , yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho , so nānuseti .Seyyathāpi , bhikkhave , aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ .
Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo .
Tamenaṃ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā , taṃ aṅgārakāsuṃ upakaḍḍheyyuṃ .
So iticīticeva kāyaṃ sannāmeyya .
Taṃ kissa hetu ?
Ñāta [ ñāṇaṃ ( ka .)] ñhi , bhikkhave , tassa
P4.189 purisassa [ purisassa hoti ( sī . syā . kaṃ . pī .), purisassa hetu hoti ( ka .) ma . ni .2.45] imaṃ cāhaṃ aṅgārakāsuṃ papatissāmi , tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchissāmi maraṇamattaṃ vā dukkhanti .Evameva kho
M2.394 , bhikkhaveV2.189 , bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā diṭṭhā honti , yathāssa kāme passato , yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho , so nānuseti .‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubuddho hoti , yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti [ nānusenti ( ka .)]?
Seyyathāpi , bhikkhave , puriso bahukaṇṭakaṃ dāyaṃ paviseyya .
Tassa puratopi kaṇṭako , pacchatopi kaṇṭako , uttaratopi kaṇṭako , dakkhiṇatopi kaṇṭako , heṭṭhatopi kaṇṭako , uparitopi kaṇṭako .
So satova abhikkameyya , satova paṭikkameyya –
‘ mā maṃ kaṇṭako ’ ti .
Evameva kho , bhikkhave , yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , ayaṃ vuccati ariyassa vinaye kaṇṭako ’’ ti .
Iti viditvā [ kaṇḍako . taṃ kaṇḍakoti iti viditvā ( sī .)] saṃvaro ca asaṃvaro ca
T4.235 veditabbo .‘‘ Kathañca , bhikkhave , asaṃvaro hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati , appiyarūpe rūpe byāpajjati , anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti , yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati , appiyarūpe dhamme byāpajjati , anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti .
Evaṃ kho , bhikkhave , asaṃvaro hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , saṃvaro hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati , appiyarūpe rūpe na byāpajjati , upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti , yatthassa te uppannā pāpakā
P4.190 akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti … pe … jivhā rasaṃ sāyitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati , appiyarūpe dhamme na byāpajjati , upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso , tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti , yatthassa te uppannā pāpakāM2.395 akusalā dhammāT4.236 aparisesā nirujjhanti .Evaṃ kho , bhikkhave , saṃvaro hoti .
‘‘ Tassa
V2.190 ce , bhikkhave , bhikkhuno evaṃ carato evaṃ viharato kadāci karahaci satisammosā uppajjanti , pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā , dandho , bhikkhave , satuppādo .Atha kho naṃ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , puriso divasaṃsantatte [ divasasantatte ( sī .)] ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya .
Dandho , bhikkhave , udakaphusitānaṃ nipāto , atha kho naṃ khippameva parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya .
Evameva kho , bhikkhave , tassa ce bhikkhuno evaṃ carato , evaṃ viharato kadāci karahaci satisammosā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā , dandho , bhikkhave , satuppādo .
Atha kho naṃ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubuddho hoti ;
yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti .
Tañce , bhikkhave , bhikkhuṃ evaṃ carantaṃ evaṃ viharantaṃ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā , bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ –
‘ ehi [ evaṃ ( sī .)], bho purisa , kiṃ te ime kāsāvā anudahanti , kiṃ muṇḍo kapālamanucarasi , ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu , puññāni ca karohī ’ ti .
So vata , bhikkhave , bhikkhu
T4.237 evaṃ caranto evaṃ viharanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .‘‘ Seyyathāpi
P4.191 , bhikkhave , gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā .Atha mahājanakāyo āgaccheyya kuddāla-piṭakaṃ ādāya –
‘ mayaṃ imaṃ gaṅgaṃ nadiṃ pacchāninnaṃ karissāma pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāran ’ ti .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , api nu kho so mahājanakāyo gaṅgaṃ nadiṃ pacchāninnaṃ kareyya pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāran ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Gaṅgā , bhante , nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā ;
sā na sukarā pacchāninnā kātuṃ pacchāpoṇā pacchāpabbhārā .
Yāvadeva ca pana so mahājanakāyo kilamathassa vighātassa bhāgī assā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , tañce bhikkhuṃ evaṃ carantaṃ evaṃ viharantaṃ rājāno vā rājamahāmattā
M2.396 vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ –‘ ehi , bho purisa , kiṃ te ime kāsāvā anudahanti , kiṃ muṇḍo kapālamanucarasi , ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu , puññāni
V2.191 ca karohī ’ ti .So vata , bhikkhave , bhikkhu evaṃ caranto evaṃ viharanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Taṃ kissa hetu ?
Yañhi taṃ , bhikkhave , cittaṃ dīgharattaṃ vivekaninnaṃ vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ , tathā [ kañca ( syā . kaṃ . ka .)] hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ ti .
Sattamaṃ .