Issues
Select Version
Saḷāyatanavaggo
Saḷāyatanavaggo

18. Samuddavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

18. Samuddavaggo

1. Paṭhamasamuddasuttaṃ

228.‘‘‘ SamuddoT4.196M2.367P4.157 , samuddo ’ ti , bhikkhave , assutavā puthujjano bhāsati .
Neso , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Mahā eso , bhikkhave , udakarāsi mahāudakaṇṇavo .
Cakkhu , bhikkhave , purisassa samuddo ;
tassa rūpamayo vego .
Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , atari cakkhusamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ;
tiṇṇo pāraṅgatoV2.162 thale tiṭṭhati brāhmaṇo … pe … jivhā , bhikkhave , purisassa samuddo ;
tassa rasamayo vego .
Yo taṃ rasamayaṃ vegaṃ sahati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , atari jivhāsamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ;
tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo … pe … mano , bhikkhave , purisassa samuddo ;
tassa dhammamayo vego .
Yo taṃ dhammamayaṃ vegaṃ sahati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , atari manosamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ;
tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo ’’ ti .
Idamavoca … pe … satthā –
‘‘ Yo imaṃ samuddaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ,
Saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sabhayaṃ duttaraṃ accatari ;
Sa vedagū vusitabrahmacariyo ,
Lokantagū pāragatoti vuccatī ’’ ti .
paṭhamaṃ ;

2. Dutiyasamuddasuttaṃ

229.‘‘ Samuddo , samuddo ’ ti , bhikkhave , assutavā puthujjano bhāsatiP4.158 .
Neso , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Mahā eso , bhikkhave , udakarāsi mahāudakaṇṇavo .
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpāT4.197 iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Etthāyaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā [ guḷāguṇṭhikajātā ( sī .), kulaguṇḍikajātā ( syā . kaṃ .), guṇaguṇikajātā ( pī .), kulāguṇḍikajātā ( ka .)] muñjapabbajabhūtā , apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati … pe ….
‘‘ SantiM2.368 , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe … santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Etthāyaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī ’’ ti .
‘‘ YassaV2.163 rāgo ca doso ca , avijjā ca virājitā ;
So imaṃ samuddaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ , saūmibhayaṃ duttaraṃ accatari .
‘‘ Saṅgātigo maccujaho nirupadhi , pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya ;
Atthaṅgato so na puneti [ na pamāṇameti ( sī . syā . kaṃ . pī .)], amohayī , maccurājanti brūmī ’’ ti .
dutiyaṃ ;

3. Bāḷisikopamasuttaṃ

230.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , bāḷisiko āmisagatabaḷisaṃ gambhīre udakarahade pakkhipeyya .
Tamenaṃ aññataroP4.159 āmisacakkhu maccho gileyya .
Evañhi so , bhikkhave , maccho gilitabaḷiso bāḷisikassa anayaṃT4.198 āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo bāḷisikassa .
Evameva kho , bhikkhave , chayime baḷisā lokasmiṃ anayāya sattānaṃ vadhāya [ byābādhāya ( sī . pī .)] pāṇinaṃ .
Katame cha ?
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce , bhikkhu , abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu gilitabaḷiso , mārassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo pāpimato … pe … santi , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe ….
Santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce , bhikkhu , abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo pāpimato .
‘‘ SantiM2.369 ca , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa abhedi baḷisaṃ paribhedi baḷisaṃ na anayaṃ āpanno na byasanaṃ āpanno na yathākāmakaraṇīyo pāpimato … pe ….
‘‘ SantiV2.164 , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe ….
Santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāyaT4.199 tiṭṭhati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa abhedi baḷisaṃ paribhedi baḷisaṃ na anayaṃ āpanno na byasanaṃ āpanno na yathākāmakaraṇīyo pāpimato ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Khīrarukkhopamasuttaṃ

231.‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vāP4.160 cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno tassa parittā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo , so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu yo rāgo so atthi … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno , tassa parittā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo , so atthi , yo doso so atthi , yo moho soM2.370 atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno .
‘‘ SeyyathāpiT4.200 , bhikkhave , khīrarukkho assattho vā nigrodho vā pilakkho vā udumbaro vā daharo taruṇo komārako .
Tamenaṃ puriso tiṇhāya kuṭhāriyā yato yato ābhindeyya [ bhindeyya ( syā . kaṃ . sī . aṭṭha .), abhindeyya ( katthaci )] āgaccheyyaV2.165 khīran ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Yañhi , bhante , khīraṃ taṃ atthī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno , tassa parittā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so atthi , yo doso so atthiP4.161 , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu yo rāgo so atthi … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno , tassa parittā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so atthi , yoT4.201 doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno .
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho soM2.371 pahīno , tassa adhimattā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;
ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno … pe ….
‘‘ YassaV2.166 kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu … pe … manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno , tassa adhimattā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;
ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno .
SeyyathāpiT4.202 , bhikkhave , khīrarukkho assattho vā nigrodho vā pilakkho vā udumbaro vā sukkho kolāpo terovassiko .
Tamenaṃ puriso tiṇhāya kuṭhāriyā yato yato ābhindeyya āgaccheyya khīran ’’ ti ?
‘‘ NoP4.162 hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Yañhi , bhante , khīraṃ taṃ natthī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno , tassa adhimattā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;
ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu … pe ….
‘‘ YassaM2.372 kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno , tassa adhimattā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti , nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;
ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthiT4.203 , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Koṭṭhikasuttaṃ

232. EkaṃV2.167 samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye .
Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ Kiṃ nu kho , āvuso sāriputta , cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ … pe … jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , rasā jivhāya saṃyojanaṃP4.163 … pe … mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , dhammā manassa saṃyojanan ’’ ti ?
‘‘ Na kho , āvuso koṭṭhika , cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ SeyyathāpiT4.204 , āvuso , kāḷo ca balībaddo [ balivaddo ( sī . pī .), balibaddo ( syā . kaṃ . ka .)] odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu .
Yo nu kho evaṃM2.373 vadeyya –
‘ kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanan ’ ti , sammā nu kho so vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Na kho , āvuso , kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , na odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanaṃ .
Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Evameva kho , āvuso , na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃV2.168 saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Cakkhu vā , āvuso , rūpānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa , rūpā vā cakkhussa saṃyojanaṃ , nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha [ paññāyati ( ka .)] sammā dukkhakkhayāya .
Yasmā ca kho , āvuso , na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃP4.164 ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ , tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammāT4.205 dukkhakkhayāya … pe ….
‘‘ Jivhā , āvuso , rasānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa , rasā vā jivhāya saṃyojanaṃ , nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya .
Yasmā ca kho , āvuso , na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ , tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya … pe ….
‘‘ Mano vā , āvuso , dhammānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa , dhammā vā manassa saṃyojanaṃ , nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya .
Yasmā ca kho , āvuso , na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ , tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya .
‘‘ ImināpetaṃM2.374 , āvuso , pariyāyena veditabbaṃ yathā na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato cakkhu .
Passati bhagavā cakkhunā rūpaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato sotaṃ .
Suṇāti bhagavā sotena saddaṃ .
ChandarāgoT4.206 bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato ghānaṃ .
Ghāyati bhagavā ghānena gandhaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
SuvimuttacittoV2.169 bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato jivhā .
Sāyati bhagavā jivhāya rasaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato kāyo .
Phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato mano .
Vijānāti bhagavā manasāP4.165 dhammaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
‘‘ Iminā kho etaṃ , āvuso , pariyāyena veditabbaṃ yathā na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Na sotaṃ … na ghānaṃ … na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Na kāyo … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanan ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Kāmabhūsuttaṃ

233. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca kāmabhū kosambiyaṃ viharanti ghositārāme .
Atha kho āyasmā kāmabhū sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvāT4.207 āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi .
SammodanīyaṃM2.375 kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā kāmabhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ Kiṃ nu kho , āvuso ānanda , cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ … pe … jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , rasā jivhāya saṃyojanaṃ … pe … mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , dhammā manassa saṃyojanan ’’ ti ?
‘‘ Na kho , āvuso kāmabhū [ kāmabhu ( sī .) moggallāne 65-ge vāti suttaṃ passitabbaṃ ], cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃV2.170 saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ SeyyathāpiP4.166 , āvuso , kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu .
Yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanan ’ ti , sammā nu kho so vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Na kho , āvuso , kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , napi odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanaṃ .
Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Evameva khoT4.208 , āvuso , na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ … pe … na jivhā … pe … na mano … pe … yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanan ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Udāyīsuttaṃ

234. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca udāyī kosambiyaṃ viharanti ghositārāme .
Atha kho āyasmā udāyī sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā udāyī āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ YathevaM2.376 nu kho , āvuso ānanda , ayaṃ kāyo bhagavatā anekapariyāyena akkhāto vivaṭo pakāsito –
‘ itipāyaṃ kāyo anattā ’ ti , sakkā evameva viññāṇaṃ pidaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññapetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti ?
‘‘ Yatheva kho , āvuso udāyī , ayaṃ kāyo bhagavatā anekapariyāyena akkhāto vivaṭo pakāsito –
‘ itipāyaṃ kāyo anattā ’ ti , sakkā evameva viññāṇaṃ pidaṃ ācikkhituṃV2.171 desetuṃ paññapetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti .
‘‘ Cakkhuñca , āvuso , paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ tiP4.167 .
‘‘ Yo cāvuso , hetu , yo ca paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya , so ca hetu , so ca paccayo sabbena sabbaṃT4.209 sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya .
Api nu kho cakkhuviññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Imināpi kho etaṃ , āvuso , pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti … pe ….
‘‘ Jivhañcāvuso , paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti .
‘‘ Yo cāvuso , hetu yo ca paccayo jivhāviññāṇassa uppādāya , so ca hetu , so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya , api nu kho jivhāviññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Imināpi kho etaṃ , āvuso , pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti … pe ….
‘‘ Manañcāvuso , paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti .
‘‘ Yo cāvuso , hetu , yo ca paccayo manoviññāṇassa uppādāya , so ca hetu , so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya , api nu kho manoviññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Imināpi kho etaṃ , āvuso , pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , āvuso , puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ādāya vanaṃ paviseyya .
So tatthaM2.377 passeyya mahantaṃ kadalikkhandhaṃ ujuṃ navaṃ akukkukajātaṃ [ akukkuṭakajātaṃ ( syā . kaṃ .), akukkajaṭajātaṃ ( ka .)].
Tamenaṃ mūle chindeyyaT4.210P4.168 ;
mūle chetvā agge chindeyya ;
agge chetvā pattavaṭṭiṃ vinibbhujeyya [ vinibbhujjeyya ( pī .), vinibbhajjeyya ( syā . kaṃ .)].
So tattha pheggumpi nādhigaccheyya , kuto sāraṃ !
Evameva kho , āvuso , bhikkhu chasu phassāyatanesu nevattānaṃ na attaniyaṃ samanupassati .
So evaṃ asamanupassanto [ evaṃ samanupassanto ( syā . kaṃ . ka .)] na kiñci lokeV2.172 upādiyati .
Anupādiyaṃ na paritassati .
Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Ādittapariyāyasuttaṃ

235.‘‘ Ādittapariyāyaṃ vo , bhikkhave , dhammapariyāyaṃ desessāmi .
Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , ādittapariyāyo , dhammapariyāyo ?
Varaṃ , bhikkhave , tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya [ sañjotibhūtāya ( syā . kaṃ .)] cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva cakkhuviññeyyesu rūpesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ [ nimittassādagadhitaṃ ( syā . kaṃ . ka .) ma . ni .3.316-317] vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya , ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā , tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , tiṇhena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sajotibhūtena sotindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva sotaviññeyyesu saddesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyyaT4.211 , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṅkareyya , ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmiP4.169 .
‘‘ VaraṃM2.378 , bhikkhave , tiṇhena nakhacchedanena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena ghānindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva ghānaviññeyyesu gandhesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya .
Ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , tiṇhena khurena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena jivhindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva jivhāviññeyyesu rasesu anubyañjanaso nimittaggāho .
NimittassādagathitaṃV2.173 vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya .
Ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , tiṇhāya sattiyā ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya kāyindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva kāyaviññeyyesu phoṭṭhabbesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñceT4.212 samaye kālaṃ kareyya .
Ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , sottaṃ .
Sottaṃ kho panāhaṃ , bhikkhave , vañjhaṃ jīvitānaṃ vadāmi , aphalaṃ jīvitānaṃ vadāmi , momūhaṃ jīvitānaṃ vadāmi , na tveva tathārūpe vitakke vitakkeyya yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyya .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhaveP4.170 , vañjhaṃ jīvitānaṃ ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Tattha , bhikkhave , sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ tiṭṭhatu tāva tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti cakkhu aniccaṃ , rūpā aniccā , cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ , cakkhusamphasso anicco , yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ’’’[ aniccan ’’ ti (?)].
‘‘ TiṭṭhatuM2.379 tāva tiṇhena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sajotibhūtena sotindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti sotaṃ aniccaṃ , saddā aniccā , sotaviññāṇaṃ aniccaṃ , sotasamphasso anicco , yampidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ .
‘‘ TiṭṭhatuV2.174 tāva tiṇhena nakhacchedanena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena ghānindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – itiT4.213 ghānaṃ aniccaṃ , gandhā aniccā , ghānaviññāṇaṃ aniccaṃ , ghānasamphasso anicco , yampidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ … pe … tampi aniccaṃ .
‘‘ Tiṭṭhatu tāva tiṇhena khurena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena jivhindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti jivhā aniccā , rasā aniccā , jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ , jivhāsamphasso anicco , yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati … pe … tampi aniccaṃ .
‘‘ Tiṭṭhatu tāva tiṇhāya sattiyā ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya kāyindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti kāyo anicco , phoṭṭhabbā aniccāP4.171 , kāyaviññāṇaṃ aniccaṃ , kāyasamphasso anicco , yampidaṃ kāyasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ … pe … tampi aniccaṃ .
‘‘ Tiṭṭhatu tāva sottaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti mano anicco , dhammā aniccā , manoviññāṇaṃ aniccaṃ , manosamphasso anicco , yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃT4.214 karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , ādittapariyāyo , dhammapariyāyo ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Paṭhamahatthapādopamasuttaṃ

236.‘‘ HatthesuV2.175M2.380 , bhikkhave , sati ādānanikkhepanaṃ paññāyati ;
pādesu sati abhikkamapaṭikkamo paññāyati ;
pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ paññāyati ;
kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā paññāyati .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … jivhāya sati jivhāsamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe ….
‘‘ Hatthesu , bhikkhave , asati ādānanikkhepanaṃ na paññāyati ;
pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na paññāyati ;
pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na paññāyati ;
kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na paññāyati .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayāP4.172 nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … jivhāya asati jivhāsamphassapaccayā nuppajjati … pe … manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Dutiyahatthapādopamasuttaṃ

237.‘‘ Hatthesu , bhikkhave , sati ādānanikkhepanaṃ hoti ;
pādesu sati abhikkamapaṭikkamo hoti ;
pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ hoti ;
kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā hoti .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe …T4.215 jivhāya sati … pe … manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe ….
‘‘ Hatthesu , bhikkhave , asati ādānanikkhepanaṃ na hoti ;
pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na hoti ;
pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na hoti ;
kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na hoti .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … jivhāya asati jivhāsamphassapaccayāV2.176 nuppajjati … pe … manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti .
Dasamaṃ .
Samuddavaggo aṭṭharasamo .
Tassuddānaṃ –
DveM2.381 samuddā bāḷisiko , khīrarukkhena koṭṭhiko ;
Kāmabhū udāyī ceva , ādittena ca aṭṭhamaṃ ;
Hatthapādūpamā dveti , vaggo tena pavuccatīti .