18. Samuddavaggo
1. Paṭhamasamuddasuttaṃ
228.‘‘‘ Samuddo
T4.196M2.367P4.157 , samuddo ’ ti , bhikkhave , assutavā puthujjano bhāsati .Neso , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Mahā eso , bhikkhave , udakarāsi mahāudakaṇṇavo .
Cakkhu , bhikkhave , purisassa samuddo ;
tassa rūpamayo vego .
Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , atari cakkhusamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ;
tiṇṇo pāraṅgato
V2.162 thale tiṭṭhati brāhmaṇo … pe … jivhā , bhikkhave , purisassa samuddo ;tassa rasamayo vego .
Yo taṃ rasamayaṃ vegaṃ sahati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , atari jivhāsamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ;
tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo … pe … mano , bhikkhave , purisassa samuddo ;
tassa dhammamayo vego .
Yo taṃ dhammamayaṃ vegaṃ sahati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , atari manosamuddaṃ saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ;
tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo ’’ ti .
Idamavoca … pe … satthā –
‘‘ Yo imaṃ samuddaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ ,
Saūmiṃ sāvaṭṭaṃ sabhayaṃ duttaraṃ accatari ;
Sa vedagū vusitabrahmacariyo ,
Lokantagū pāragatoti vuccatī ’’ ti .
paṭhamaṃ ;
2. Dutiyasamuddasuttaṃ
229.‘‘ Samuddo , samuddo ’ ti , bhikkhave , assutavā puthujjano bhāsati
P4.158 .Neso , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Mahā eso , bhikkhave , udakarāsi mahāudakaṇṇavo .
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā
T4.197 iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Etthāyaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā [ guḷāguṇṭhikajātā ( sī .), kulaguṇḍikajātā ( syā . kaṃ .), guṇaguṇikajātā ( pī .), kulāguṇḍikajātā ( ka .)] muñjapabbajabhūtā , apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati … pe ….
‘‘ Santi
M2.368 , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe … santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyassa vinaye samuddo .
Etthāyaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā yebhuyyena samunnā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī ’’ ti .
‘‘ Yassa
V2.163 rāgo ca doso ca , avijjā ca virājitā ;So imaṃ samuddaṃ sagāhaṃ sarakkhasaṃ , saūmibhayaṃ duttaraṃ accatari .
‘‘ Saṅgātigo maccujaho nirupadhi , pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya ;
Atthaṅgato so na puneti [ na pamāṇameti ( sī . syā . kaṃ . pī .)], amohayī , maccurājanti brūmī ’’ ti .
dutiyaṃ ;
3. Bāḷisikopamasuttaṃ
230.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , bāḷisiko āmisagatabaḷisaṃ gambhīre udakarahade pakkhipeyya .
Tamenaṃ aññataro
P4.159 āmisacakkhu maccho gileyya .Evañhi so , bhikkhave , maccho gilitabaḷiso bāḷisikassa anayaṃ
T4.198 āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo bāḷisikassa .Evameva kho , bhikkhave , chayime baḷisā lokasmiṃ anayāya sattānaṃ vadhāya [ byābādhāya ( sī . pī .)] pāṇinaṃ .
Katame cha ?
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce , bhikkhu , abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu gilitabaḷiso , mārassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo pāpimato … pe … santi , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe ….
Santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce , bhikkhu , abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu gilitabaḷiso mārassa anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo pāpimato .
‘‘ Santi
M2.369 ca , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa abhedi baḷisaṃ paribhedi baḷisaṃ na anayaṃ āpanno na byasanaṃ āpanno na yathākāmakaraṇīyo pāpimato … pe ….
‘‘ Santi
V2.164 , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe ….Santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya
T4.199 tiṭṭhati , ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu na gilitabaḷiso mārassa abhedi baḷisaṃ paribhedi baḷisaṃ na anayaṃ āpanno na byasanaṃ āpanno na yathākāmakaraṇīyo pāpimato ’’ ti .Tatiyaṃ .
4. Khīrarukkhopamasuttaṃ
231.‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā
P4.160 cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno tassa parittā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo , so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu yo rāgo so atthi … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno , tassa parittā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo , so atthi , yo doso so atthi , yo moho so
M2.370 atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno .‘‘ Seyyathāpi
T4.200 , bhikkhave , khīrarukkho assattho vā nigrodho vā pilakkho vā udumbaro vā daharo taruṇo komārako .Tamenaṃ puriso tiṇhāya kuṭhāriyā yato yato ābhindeyya [ bhindeyya ( syā . kaṃ . sī . aṭṭha .), abhindeyya ( katthaci )] āgaccheyya
V2.165 khīran ’’ ti ?‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Yañhi , bhante , khīraṃ taṃ atthī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno , tassa parittā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so atthi , yo doso so atthi
P4.161 , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno … pe ….‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu yo rāgo so atthi … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so atthi , yo doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno , tassa parittā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti pariyādiyantevassa cittaṃ ;
ko pana vādo adhimattānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so atthi , yo
T4.201 doso so atthi , yo moho so atthi , yo rāgo so appahīno , yo doso so appahīno , yo moho so appahīno .‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so
M2.371 pahīno , tassa adhimattā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno … pe ….
‘‘ Yassa
V2.166 kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu … pe … manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno , tassa adhimattā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno .
Seyyathāpi
T4.202 , bhikkhave , khīrarukkho assattho vā nigrodho vā pilakkho vā udumbaro vā sukkho kolāpo terovassiko .Tamenaṃ puriso tiṇhāya kuṭhāriyā yato yato ābhindeyya āgaccheyya khīran ’’ ti ?
‘‘ No
P4.162 hetaṃ , bhante ’’.‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Yañhi , bhante , khīraṃ taṃ natthī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , yassa kassaci bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno , tassa adhimattā cepi cakkhuviññeyyā rūpā cakkhussa āpāthaṃ āgacchanti nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;
ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno … pe ….
‘‘ Yassa kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu … pe ….
‘‘ Yassa
M2.372 kassaci , bhikkhave , bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā manoviññeyyesu dhammesu yo rāgo so natthi , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno , tassa adhimattā cepi manoviññeyyā dhammā manassa āpāthaṃ āgacchanti , nevassa cittaṃ pariyādiyanti ;ko pana vādo parittānaṃ !
Taṃ kissa hetu ?
Yo , bhikkhave , rāgo so natthi
T4.203 , yo doso so natthi , yo moho so natthi , yo rāgo so pahīno , yo doso so pahīno , yo moho so pahīno ’’ ti .Catutthaṃ .
5. Koṭṭhikasuttaṃ
232. Ekaṃ
V2.167 samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye .Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ Kiṃ nu kho , āvuso sāriputta , cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ … pe … jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , rasā jivhāya saṃyojanaṃ
P4.163 … pe … mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , dhammā manassa saṃyojanan ’’ ti ?‘‘ Na kho , āvuso koṭṭhika , cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Seyyathāpi
T4.204 , āvuso , kāḷo ca balībaddo [ balivaddo ( sī . pī .), balibaddo ( syā . kaṃ . ka .)] odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu .Yo nu kho evaṃ
M2.373 vadeyya –‘ kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanan ’ ti , sammā nu kho so vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Na kho , āvuso , kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , na odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanaṃ .
Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Evameva kho , āvuso , na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃ
V2.168 saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Cakkhu vā , āvuso , rūpānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa , rūpā vā cakkhussa saṃyojanaṃ , nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha [ paññāyati ( ka .)] sammā dukkhakkhayāya .
Yasmā ca kho , āvuso , na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ
P4.164 ;yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ , tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā
T4.205 dukkhakkhayāya … pe ….‘‘ Jivhā , āvuso , rasānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa , rasā vā jivhāya saṃyojanaṃ , nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya .
Yasmā ca kho , āvuso , na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ , tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya … pe ….
‘‘ Mano vā , āvuso , dhammānaṃ saṃyojanaṃ abhavissa , dhammā vā manassa saṃyojanaṃ , nayidaṃ brahmacariyavāso paññāyetha sammā dukkhakkhayāya .
Yasmā ca kho , āvuso , na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ , tasmā brahmacariyavāso paññāyati sammā dukkhakkhayāya .
‘‘ Imināpetaṃ
M2.374 , āvuso , pariyāyena veditabbaṃ yathā na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato cakkhu .
Passati bhagavā cakkhunā rūpaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato sotaṃ .
Suṇāti bhagavā sotena saddaṃ .
Chandarāgo
T4.206 bhagavato natthi .Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato ghānaṃ .
Ghāyati bhagavā ghānena gandhaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto
V2.169 bhagavā .Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato jivhā .
Sāyati bhagavā jivhāya rasaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato kāyo .
Phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṃ .
Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
Saṃvijjati kho , āvuso , bhagavato mano .
Vijānāti bhagavā manasā
P4.165 dhammaṃ .Chandarāgo bhagavato natthi .
Suvimuttacitto bhagavā .
‘‘ Iminā kho etaṃ , āvuso , pariyāyena veditabbaṃ yathā na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Na sotaṃ … na ghānaṃ … na jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Na kāyo … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ ;
yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanan ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Kāmabhūsuttaṃ
233. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca kāmabhū kosambiyaṃ viharanti ghositārāme .
Atha kho āyasmā kāmabhū sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā
T4.207 āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi .Sammodanīyaṃ
M2.375 kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā kāmabhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ Kiṃ nu kho , āvuso ānanda , cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ … pe … jivhā rasānaṃ saṃyojanaṃ , rasā jivhāya saṃyojanaṃ … pe … mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , dhammā manassa saṃyojanan ’’ ti ?
‘‘ Na kho , āvuso kāmabhū [ kāmabhu ( sī .) moggallāne 65-ge vāti suttaṃ passitabbaṃ ], cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ .
Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanaṃ … pe … na jivhā rasānaṃ
V2.170 saṃyojanaṃ , na rasā jivhāya saṃyojanaṃ … pe … na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ , na dhammā manassa saṃyojanaṃ .Yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ .
‘‘ Seyyathāpi
P4.166 , āvuso , kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu .Yo nu kho evaṃ vadeyya –
‘ kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanan ’ ti , sammā nu kho so vadamāno vadeyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Na kho , āvuso , kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ , napi odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojanaṃ .
Yena ca kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā , taṃ tattha saṃyojanaṃ .
Evameva kho
T4.208 , āvuso , na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ , na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ … pe … na jivhā … pe … na mano … pe … yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo , taṃ tattha saṃyojanan ’’ ti .Chaṭṭhaṃ .
7. Udāyīsuttaṃ
234. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca ānando āyasmā ca udāyī kosambiyaṃ viharanti ghositārāme .
Atha kho āyasmā udāyī sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā udāyī āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ Yatheva
M2.376 nu kho , āvuso ānanda , ayaṃ kāyo bhagavatā anekapariyāyena akkhāto vivaṭo pakāsito –‘ itipāyaṃ kāyo anattā ’ ti , sakkā evameva viññāṇaṃ pidaṃ ācikkhituṃ desetuṃ paññapetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti ?
‘‘ Yatheva kho , āvuso udāyī , ayaṃ kāyo bhagavatā anekapariyāyena akkhāto vivaṭo pakāsito –
‘ itipāyaṃ kāyo anattā ’ ti , sakkā evameva viññāṇaṃ pidaṃ ācikkhituṃ
V2.171 desetuṃ paññapetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātuṃ –‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti .
‘‘ Cakkhuñca , āvuso , paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti
P4.167 .‘‘ Yo cāvuso , hetu , yo ca paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya , so ca hetu , so ca paccayo sabbena sabbaṃ
T4.209 sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya .Api nu kho cakkhuviññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Imināpi kho etaṃ , āvuso , pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti … pe ….
‘‘ Jivhañcāvuso , paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti .
‘‘ Yo cāvuso , hetu yo ca paccayo jivhāviññāṇassa uppādāya , so ca hetu , so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya , api nu kho jivhāviññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Imināpi kho etaṃ , āvuso , pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti … pe ….
‘‘ Manañcāvuso , paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇan ’’ ti ?
‘‘ Evamāvuso ’’ ti .
‘‘ Yo cāvuso , hetu , yo ca paccayo manoviññāṇassa uppādāya , so ca hetu , so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya , api nu kho manoviññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , āvuso ’’.
‘‘ Imināpi kho etaṃ , āvuso , pariyāyena bhagavatā akkhātaṃ vivaṭaṃ pakāsitaṃ –
‘ itipidaṃ viññāṇaṃ anattā ’’’ ti .
‘‘ Seyyathāpi , āvuso , puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ādāya vanaṃ paviseyya .
So tattha
M2.377 passeyya mahantaṃ kadalikkhandhaṃ ujuṃ navaṃ akukkukajātaṃ [ akukkuṭakajātaṃ ( syā . kaṃ .), akukkajaṭajātaṃ ( ka .)].Tamenaṃ mūle chindeyya
T4.210P4.168 ;mūle chetvā agge chindeyya ;
agge chetvā pattavaṭṭiṃ vinibbhujeyya [ vinibbhujjeyya ( pī .), vinibbhajjeyya ( syā . kaṃ .)].
So tattha pheggumpi nādhigaccheyya , kuto sāraṃ !
Evameva kho , āvuso , bhikkhu chasu phassāyatanesu nevattānaṃ na attaniyaṃ samanupassati .
So evaṃ asamanupassanto [ evaṃ samanupassanto ( syā . kaṃ . ka .)] na kiñci loke
V2.172 upādiyati .Anupādiyaṃ na paritassati .
Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Ādittapariyāyasuttaṃ
235.‘‘ Ādittapariyāyaṃ vo , bhikkhave , dhammapariyāyaṃ desessāmi .
Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , ādittapariyāyo , dhammapariyāyo ?
Varaṃ , bhikkhave , tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya [ sañjotibhūtāya ( syā . kaṃ .)] cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva cakkhuviññeyyesu rūpesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ [ nimittassādagadhitaṃ ( syā . kaṃ . ka .) ma . ni .3.316-317] vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya , ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā , tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , tiṇhena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sajotibhūtena sotindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva sotaviññeyyesu saddesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya
T4.211 , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṅkareyya , ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi
P4.169 .‘‘ Varaṃ
M2.378 , bhikkhave , tiṇhena nakhacchedanena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena ghānindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva ghānaviññeyyesu gandhesu anubyañjanaso nimittaggāho .Nimittassādagathitaṃ vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya .
Ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , tiṇhena khurena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena jivhindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva jivhāviññeyyesu rasesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ
V2.173 vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce samaye kālaṃ kareyya .Ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , tiṇhāya sattiyā ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya kāyindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ , na tveva kāyaviññeyyesu phoṭṭhabbesu anubyañjanaso nimittaggāho .
Nimittassādagathitaṃ vā , bhikkhave , viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya , anubyañjanassādagathitaṃ vā tasmiñce
T4.212 samaye kālaṃ kareyya .Ṭhānametaṃ vijjati , yaṃ dvinnaṃ gatīnaṃ aññataraṃ gatiṃ gaccheyya – nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave , ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .
‘‘ Varaṃ , bhikkhave , sottaṃ .
Sottaṃ kho panāhaṃ , bhikkhave , vañjhaṃ jīvitānaṃ vadāmi , aphalaṃ jīvitānaṃ vadāmi , momūhaṃ jīvitānaṃ vadāmi , na tveva tathārūpe vitakke vitakkeyya yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyya .
Imaṃ khvāhaṃ , bhikkhave
P4.170 , vañjhaṃ jīvitānaṃ ādīnavaṃ disvā evaṃ vadāmi .‘‘ Tattha , bhikkhave , sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati –
‘ tiṭṭhatu tāva tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti cakkhu aniccaṃ , rūpā aniccā , cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ , cakkhusamphasso anicco , yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ’’’[ aniccan ’’ ti (?)].
‘‘ Tiṭṭhatu
M2.379 tāva tiṇhena ayosaṅkunā ādittena sampajjalitena sajotibhūtena sotindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti sotaṃ aniccaṃ , saddā aniccā , sotaviññāṇaṃ aniccaṃ , sotasamphasso anicco , yampidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ .
‘‘ Tiṭṭhatu
V2.174 tāva tiṇhena nakhacchedanena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena ghānindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti
T4.213 ghānaṃ aniccaṃ , gandhā aniccā , ghānaviññāṇaṃ aniccaṃ , ghānasamphasso anicco , yampidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ … pe … tampi aniccaṃ .‘‘ Tiṭṭhatu tāva tiṇhena khurena ādittena sampajjalitena sajotibhūtena jivhindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti jivhā aniccā , rasā aniccā , jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ , jivhāsamphasso anicco , yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati … pe … tampi aniccaṃ .
‘‘ Tiṭṭhatu tāva tiṇhāya sattiyā ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya kāyindriyaṃ sampalimaṭṭhaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti kāyo anicco , phoṭṭhabbā aniccā
P4.171 , kāyaviññāṇaṃ aniccaṃ , kāyasamphasso anicco , yampidaṃ kāyasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ … pe … tampi aniccaṃ .‘‘ Tiṭṭhatu tāva sottaṃ .
Handāhaṃ idameva manasi karomi – iti mano anicco , dhammā aniccā , manoviññāṇaṃ aniccaṃ , manosamphasso anicco , yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccaṃ ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ
T4.214 karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .Ayaṃ kho , bhikkhave , ādittapariyāyo , dhammapariyāyo ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Paṭhamahatthapādopamasuttaṃ
236.‘‘ Hatthesu
V2.175M2.380 , bhikkhave , sati ādānanikkhepanaṃ paññāyati ;pādesu sati abhikkamapaṭikkamo paññāyati ;
pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ paññāyati ;
kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā paññāyati .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … jivhāya sati jivhāsamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe ….
‘‘ Hatthesu , bhikkhave , asati ādānanikkhepanaṃ na paññāyati ;
pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na paññāyati ;
pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na paññāyati ;
kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na paññāyati .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayā
P4.172 nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … jivhāya asati jivhāsamphassapaccayā nuppajjati … pe … manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti .Navamaṃ .
10. Dutiyahatthapādopamasuttaṃ
237.‘‘ Hatthesu , bhikkhave , sati ādānanikkhepanaṃ hoti ;
pādesu sati abhikkamapaṭikkamo hoti ;
pabbesu sati samiñjanapasāraṇaṃ hoti ;
kucchismiṃ sati jighacchā pipāsā hoti .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ sati cakkhusamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe …
T4.215 jivhāya sati … pe … manasmiṃ sati manosamphassapaccayā uppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe ….‘‘ Hatthesu , bhikkhave , asati ādānanikkhepanaṃ na hoti ;
pādesu asati abhikkamapaṭikkamo na hoti ;
pabbesu asati samiñjanapasāraṇaṃ na hoti ;
kucchismiṃ asati jighacchā pipāsā na hoti .
Evameva kho , bhikkhave , cakkhusmiṃ asati cakkhusamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ … pe … jivhāya asati jivhāsamphassapaccayā
V2.176 nuppajjati … pe … manasmiṃ asati manosamphassapaccayā nuppajjati ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhan ’’ ti .Dasamaṃ .
Samuddavaggo aṭṭharasamo .
Tassuddānaṃ –
Dve
M2.381 samuddā bāḷisiko , khīrarukkhena koṭṭhiko ;Kāmabhū udāyī ceva , ādittena ca aṭṭhamaṃ ;
Hatthapādūpamā dveti , vaggo tena pavuccatīti .