Issues
Select Version
Saḷāyatanavaggo
Saḷāyatanavaggo

10. Saḷavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Saḷavaggo

1. Adantaaguttasuttaṃ

94. SāvatthinidānaṃM2.293 .
‘‘ ChayimeT4.88P4.70 , bhikkhave , phassāyatanā adantā aguttā arakkhitā asaṃvutā dukkhādhivāhā honti .
Katame cha ?
Cakkhu , bhikkhave , phassāyatanaṃ adantaṃ aguttaṃ arakkhitaṃ asaṃvutaṃ dukkhādhivāhaṃ hoti … pe … jivhā , bhikkhave , phassāyatanaṃ adantaṃ aguttaṃ arakkhitaṃ asaṃvutaṃ dukkhādhivāhaṃ hoti … pe … mano , bhikkhave , phassāyatanaṃ adantaṃ aguttaṃ arakkhitaṃ asaṃvutaṃ dukkhādhivāhaṃ hoti .
Ime kho , bhikkhave , cha phassāyatanā adantā aguttā arakkhitā asaṃvutā dukkhādhivāhā honti ’’.
‘‘ Chayime , bhikkhave , phassāyatanā sudantā suguttā surakkhitā susaṃvutā sukhādhivāhā honti .
Katame cha ?
Cakkhu , bhikkhave , phassāyatanaṃ sudantaṃ suguttaṃ surakkhitaṃ susaṃvutaṃ sukhādhivāhaṃ hoti … pe … jivhā , bhikkhave , phassāyatanaṃ sudantaṃ suguttaṃ surakkhitaṃ susaṃvutaṃ sukhādhivāhaṃ hoti … pe … mano , bhikkhave , phassāyatanaṃ sudantaṃ suguttaṃ surakkhitaṃV2.76 susaṃvutaṃ sukhādhivāhaṃ hoti .
Ime kho , bhikkhave , cha phassāyatanā sudantā suguttā surakkhitā susaṃvutā sukhādhivāhā hontī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā … pe … etadavoca satthā –
‘‘ Saḷeva [ chaḷeva ( ka .)] phassāyatanāni bhikkhavo ,
Asaṃvuto yattha dukkhaṃ nigacchati ;
Tesañca ye saṃvaraṇaṃ avedisuṃ ,
Saddhādutiyā viharantānavassutā .
‘‘ Disvāna rūpāni manoramāni ,
Athopi disvāna amanoramāni ;
ManorameT4.89 rāgapathaṃ vinodaye ,
Na cāppiyaṃ meti manaṃ padosaye .
‘‘ SaddañcaP4.71 sutvā dubhayaṃ piyāppiyaṃ ,
Piyamhi sadde na samucchito siyā ;
Athoppiye dosagataṃ vinodaye ,
Na cāppiyaṃ meti manaṃ padosaye .
‘‘ GandhañcaM2.294 ghatvā surabhiṃ manoramaṃ ,
Athopi ghatvā asuciṃ akantiyaṃ ;
Akantiyasmiṃ paṭighaṃ vinodaye ,
Chandānunīto na ca kantiye siyā .
‘‘ Rasañca bhotvāna asāditañca sāduṃ ,
Athopi bhotvāna asādumekadā ;
Sāduṃ rasaṃ nājjhosāya bhuñje ,
Virodhamāsādusu nopadaṃsaye .
‘‘ PhassenaV2.77 phuṭṭho na sukhena majje [ majjhe ( syā . kaṃ . pī .)],
Dukkhena phuṭṭhopi na sampavedhe ;
Phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkhe ,
Anānuruddho aviruddha kenaci .
‘‘ Papañcasaññā itarītarā narā ,
Papañcayantā upayanti saññino ;
Manomayaṃ gehasitañca sabbaṃ ,
Panujja nekkhammasitaṃ irīyati .
‘‘ Evaṃ mano chassu yadā subhāvito ,
Phuṭṭhassa cittaṃ na vikampate kvaci ;
Te rāgadose abhibhuyya bhikkhavo ,
Bhavattha [ bhavatha ( sī . syā . kaṃ .)] jātimaraṇassa pāragā ’’ ti .
paṭhamaṃ ;

2. Mālukyaputtasuttaṃ

95. AthaP4.72 kho āyasmā mālukyaputto [ māluṅkyaputto ( sī .)] yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mālukyaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamattoT4.90 ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .
‘‘ EtthaM2.295 dāni , mālukyaputta , kiṃ dahare bhikkhū vakkhāma !
Yatra hi nāma tvaṃ , bhikkhu , jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto saṃkhittena ovādaṃ yācasī ’’ ti .
‘‘ Kiñcāpāhaṃ , bhante , jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto .
Desetu me , bhanteV2.78 , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ , desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ , appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ ājāneyyaṃ .
Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assan ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , mālukyaputta , ye te cakkhuviññeyyā rūpā adiṭṭhā adiṭṭhapubbā , na ca passasi , na ca te hoti passeyyanti ?
Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ye te sotaviññeyyā saddā assutā assutapubbā , na ca suṇāsi , na ca te hoti suṇeyyanti ?
Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ye te ghānaviññeyyā gandhā aghāyitā aghāyitapubbā , na ca ghāyasi , na ca te hoti ghāyeyyanti ?
Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ye te jivhāviññeyyā rasā asāyitā asāyitapubbā , na ca sāyasi , na ca te hoti sāyeyyanti ?
Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ye te kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā asamphuṭṭhā asamphuṭṭhapubbā , na ca phusasi , na ca te hoti phuseyyanti ?
Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ YeP4.73 te manoviññeyyā dhammāT4.91 aviññātā aviññātapubbā , na ca vijānāsi , na ca te hoti vijāneyyanti ?
Atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ettha ca te , mālukyaputta , diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati , sute sutamattaṃ bhavissati , mute mutamattaṃ bhavissati , viññāte viññātamattaṃ bhavissati .
Yato kho te , mālukyaputta , diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati , sute sutamattaṃ bhavissatiM2.296 , mute mutamattaṃ bhavissati , viññāte viññātamattaṃ bhavissati ;
tato tvaṃ , mālukyaputta , na tena .
Yato tvaṃ , mālukyaputta , na tena ;
tato tvaṃ , mālukyaputtaV2.79 , na tattha .
Yato tvaṃ , mālukyaputta , na tattha ;
tato tvaṃ , mālukyaputta , nevidha , na huraṃ , na ubhayamantarena .
Esevanto dukkhassā ’’ ti .
‘‘ Imassa khvāhaṃ , bhante , bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi –
‘‘ Rūpaṃ disvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa [ ajjhosāya ( sī .)] tiṭṭhati .
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā rūpasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinato dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
‘‘ Saddaṃ sutvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
‘‘ TassaT4.92 vaḍḍhanti vedanā , anekā saddasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinato dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
‘‘ GandhaṃP4.74 ghatvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā gandhasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinato dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
‘‘ RasaṃV2.80 bhotvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā rasasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinato dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
‘‘ PhassaṃM2.297 phussa sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā phassasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinato dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
‘‘ Dhammaṃ ñatvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā dhammasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinatoT4.93 dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
‘‘ Na so rajjati rūpesu , rūpaṃ disvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Yathāssa passato rūpaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccati .
‘‘ Na so rajjati saddesu , saddaṃ sutvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ YathāssaV2.81 suṇato saddaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccati .
‘‘ NaP4.75 so rajjati gandhesu , gandhaṃ ghatvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Yathāssa ghāyato gandhaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccati .
‘‘ Na so rajjati rasesu , rasaṃ bhotvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ YathāssaM2.298 sāyato rasaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccati .
‘‘ NaT4.94 so rajjati phassesu , phassaṃ phussa paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Yathāssa phusato phassaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccati .
‘‘ NaP4.76 so rajjati dhammesu , dhammaṃ ñatvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ YathāssaV2.82 jānato dhammaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccatī ’’ ti .
‘‘ Imassa khvāhaṃ , bhante , bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmī ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , mālukyaputta !
Sādhu kho tvaṃ , mālukyaputta , mayā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāsi –
‘‘ Rūpaṃ disvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā rūpasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evaṃ ācinato dukkhaṃ , ārā nibbānamuccati .
… pe ….
‘‘ Na so rajjati dhammesu , dhammaṃ ñatvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
‘‘ YathāssaT4.95 vijānato dhammaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbānamuccatī ’’ ti .
‘‘ Imassa kho , mālukyaputta , mayā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo ’’ ti .
AthaM2.299 kho āyasmā mālukyaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho āyasmā mālukyaputto eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi .
‘‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃV2.83 karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti abbhaññāsi .
Aññataro ca panāyasmā mālukyaputto arahataṃ ahosīti .
Dutiyaṃ .

3. Parihānadhammasuttaṃ

96.‘‘ Parihānadhammañca vo , bhikkhave , desessāmi aparihānadhammañca cha ca abhibhāyatanāni .
Taṃ suṇātha .
Kathañca , bhikkhave , parihānadhammo hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā [ akusalā dhammā sarasaṅkappā ( syā . kaṃ . pī . ka .) upari āsīvisavagge sattamasutte pana ‘‘ ākusalā sarasaṅkappā ’’ tveva sabbattha dissati ] saṃyojaniyā .
Tañce bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti [ byantikaroti ( pī .) byantiṃ karoti ( ka .)] na anabhāvaṃ gameti , veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ parihāyāmi kusalehiT4.96 dhammehi ’.
Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā uppajjanti … pe … puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhuno manasā dhammaṃP4.77 viññāya uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā .
Tañce bhikkhu adhivāseti nappajahati na vinodeti na byantīkaroti na anabhāvaṃ gameti , veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , parihānadhammo hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , aparihānadhammo hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā .
Tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti , veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ na parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti … pe ….
‘‘ PunaM2.300 caparaṃ , bhikkhave , bhikkhuno jivhāya rasaṃ sāyitvā uppajjanti … pe … puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā .
Tañce bhikkhu nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti , veditabbametaṃV2.84 , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ na parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , aparihānadhammo hoti .
‘‘ KatamāniT4.97 ca , bhikkhave , cha abhibhāyatanāni ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā nuppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā .
Veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ abhibhūtametaṃ āyatanaṃ ’.
Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti … pe … puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhuno manasā dhammaṃ viññāya nuppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojaniyā .
Veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ abhibhūtametaṃ āyatanaṃ ’.
Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti .
Imāni vuccanti , bhikkhave , cha abhibhāyatanānī ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Pamādavihārīsuttaṃ

97.‘‘ PamādavihāriñcaP4.78 vo , bhikkhave , desessāmi appamādavihāriñca .
Taṃ suṇātha .
Kathañca , bhikkhave , pamādavihārī hoti ?
Cakkhundriyaṃ asaṃvutassa , bhikkhave , viharato cittaṃ byāsiñcati [ byāsiccati ( sī . syā . kaṃ .)].
Cakkhuviññeyyesu rūpesu tassa byāsittacittassa pāmojjaṃ na hoti .
Pāmojje asati pīti na hoti .
Pītiyā asati passaddhi na hoti .
Passaddhiyā asati dukkhaṃ hoti .
Dukkhino cittaṃ na samādhiyati .
Asamāhite citte dhammā na pātubhavanti .
Dhammānaṃ apātubhāvā pamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati … pe … jivhindriyaṃ asaṃvutassa , bhikkhave , viharato cittaṃ byāsiñcati jivhāviññeyyesu rasesu , tassa byāsittacittassa … pe … pamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati … pe … manindriyaṃ asaṃvutassa , bhikkhave , viharato cittaṃ byāsiñcati manoviññeyyesu dhammesu , tassa byāsittacittassa pāmojjaṃ na hoti .
Pāmojje asati pīti na hotiT4.98 .
Pītiyā asati passaddhi na hoti .
Passaddhiyā asati dukkhaṃ hoti .
Dukkhino cittaṃ na samādhiyati .
Asamāhite citte dhammā na pātubhavantiM2.301 .
Dhammānaṃ apātubhāvā pamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati .
Evaṃ kho , bhikkhave , pamādavihārī hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , appamādavihārī hoti ?
Cakkhundriyaṃ saṃvutassa , bhikkhave , viharatoV2.85 cittaṃ na byāsiñcati cakkhuviññeyyesu rūpesu , tassa abyāsittacittassa pāmojjaṃ jāyati .
Pamuditassa pīti jāyati .
Pītimanassa kāyo passambhati .
Passaddhakāyo sukhaṃ viharati .
Sukhino cittaṃ samādhiyati .
Samāhite citte dhammāP4.79 pātubhavanti .
Dhammānaṃ pātubhāvā appamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati … pe … jivhindriyaṃ saṃvutassa , bhikkhave , viharato cittaṃ na byāsiñcati … pe … appamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati .
Manindriyaṃ saṃvutassa , bhikkhave , viharato cittaṃ na byāsiñcati , manoviññeyyesu dhammesu , tassa abyāsittacittassa pāmojjaṃ jāyati .
Pamuditassa pīti jāyati .
Pītimanassa kāyo passambhati .
Passaddhakāyo sukhaṃ viharati .
Sukhino cittaṃ samādhiyati .
Samāhite citte dhammā pātubhavanti .
Dhammānaṃ pātubhāvā appamādavihārī tveva saṅkhaṃ gacchati .
Evaṃ kho , bhikkhave , appamādavihārī hotī ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Saṃvarasuttaṃ

98.‘‘ Saṃvarañca vo , bhikkhave , desessāmi , asaṃvarañca .
Taṃ suṇātha .
Kathañca , bhikkhave , asaṃvaro hoti ?
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyāT4.99 rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati , veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti … pe … santi , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe … santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati , veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Parihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , asaṃvaro hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , saṃvaro hoti ?
Santi , bhikkhave , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati , veditabbametaṃ , bhikkhave , bhikkhunā –
‘ na parihāyāmi kusalehiP4.80 dhammehi ’.
Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatātiM2.302 … pe … santi , bhikkhave , jivhāviññeyyā rasā … pe … santi , bhikkhave , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitāV2.86 rajanīyā .
Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati , veditabbametaṃ bhikkhunā –
‘ na parihāyāmi kusalehi dhammehi ’.
Aparihānañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti .
Evaṃ kho , bhikkhave , saṃvaro hotī ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Samādhisuttaṃ

99.‘‘ Samādhiṃ , bhikkhave , bhāvetha .
Samāhito , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti .
Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti ?
‘ Cakkhu aniccan ’ ti yathābhūtaṃT4.100 pajānāti ;
‘ rūpā aniccā ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
‘ cakkhuviññāṇaṃ aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
‘ cakkhusamphasso anicco ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ mano aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Dhammā … manoviññāṇaṃ … manosamphasso …‘ yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Samādhiṃ , bhikkhave , bhāvetha .
Samāhito , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Paṭisallānasuttaṃ

100.‘‘ Paṭisallāne [ paṭisallānaṃ ( sī . pī . ka .), paṭisallīnā ( syā . kaṃ .)], bhikkhave , yogamāpajjatha .
Paṭisallīno , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti .
Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti ?
‘ Cakkhu aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
‘ rūpā aniccā ’ tiP4.81 yathābhūtaṃ pajānāti ;
‘ cakkhuviññāṇaṃ aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti ;
‘ cakkhusamphasso anicco ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
‘ Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti … pe …‘ yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampmppi aniccan ’ ti yathābhūtaṃ pajānāti .
Paṭisallāne , bhikkhave , yogamāpajjatha .
Paṭisallīno , bhikkhave , bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Paṭhamanatumhākaṃsuttaṃ

101.‘‘ YaṃV2.87 [ yampi ( pī . ka .)], bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Kiñca , bhikkhave , na tumhākaṃ ?
Cakkhu , bhikkhave , na tumhākaṃM2.303 .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissatiT4.101 .
Rūpā na tumhākaṃ .
Te pajahatha .
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti .
Cakkhuviññāṇaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Cakkhusamphasso na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati .
Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Sotaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Saddā na tumhākaṃ .
Te pajahatha .
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti .
Sotaviññāṇaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Sotasamphasso na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati .
Yampidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Ghānaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Gandhā na tumhākaṃ .
Te pajahatha .
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti .
Ghānaviññāṇaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Ghānasamphasso na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati .
Yampidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Jivhā na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Sā vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati .
Rasā na tumhākaṃ .
Te pajahatha .
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti .
Jivhāviññāṇaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Jivhāsamphasso na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissati .
Yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃP4.82 sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissatiV2.88 … pe ….
Mano na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati .
Dhammā na tumhākaṃ .
Te pajahatha .
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti .
Manoviññāṇaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Manosamphasso na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati .
Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi naT4.102 tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , yaṃ imasmiṃ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ taṃ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṃ vā kareyya , api nu tumhākaṃ evamassa –
‘ amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṃ vā karotī ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Na hi no etaṃ , bhante , attā vā attaniyaṃ vā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , cakkhu na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Rūpā na tumhākaṃ … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphasso … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissatī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Dutiyanatumhākaṃsuttaṃ

102.‘‘ YaṃM2.304V2.89 , bhikkhave , na tumhākaṃ taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Kiñca , bhikkhave , na tumhākaṃ ?
Cakkhu , bhikkhave , na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Rūpā na tumhākaṃ .
Te pajahatha .
Te vo pahīnā hitāya sukhāya bhavissanti .
Cakkhuviññāṇaṃ na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Cakkhusamphasso na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
So vo pahīno hitāya sukhāya bhavissati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na tumhākaṃ .
Taṃ pajahatha .
Taṃ voT4.103 pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Yampi , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha .
Taṃ vo pahīnaṃ hitāya sukhāya bhavissatī ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Udakasuttaṃ

103.‘‘ UdakoP4.83 [ uddako ( sī . pī .)] sudaṃ , bhikkhave , rāmaputto evaṃ vācaṃ bhāsati –
‘ idaṃ jātu vedagū , idaṃ jātu sabbajī [ sabbaji ( pī .)], idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇin ’ ti .
Taṃ kho panetaṃ , bhikkhave , udako rāmaputto avedagūyeva samāno ‘ vedagūsmī ’ ti bhāsati , asabbajīyeva samāno ‘ sabbajīsmī ’ ti bhāsati , apalikhataṃyeva gaṇḍamūlaṃ palikhataṃ me ‘ gaṇḍamūlan ’ ti bhāsati .
Idha kho taṃ , bhikkhave , bhikkhu sammā vadamāno vadeyya –
‘ idaṃ jātu vedagū , idaṃ jātu sabbajī , idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇin ’’’ ti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , vedagū hoti ?
Yato kho , bhikkhave , bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti ;
evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu vedagū hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu sabbajī hoti ?
Yato kho , bhikkhave , bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti ;
evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu sabbajī hoti .
‘‘ KathañcaV2.90 , bhikkhave , bhikkhuno apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhataṃ hoti ?
Gaṇḍoti kho , bhikkhave , imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃM2.305 mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassaT4.104 .
Gaṇḍamūlanti kho , bhikkhave , taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ .
Yato kho , bhikkhave , bhikkhuno taṇhā pahīnā hoti ucchinnamūlā tālāvatthukatāP4.84 anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā ;
evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhuno apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhataṃ hoti .
‘‘ Udako sudaṃ , bhikkhave , rāmaputto evaṃ vācaṃ bhāsati –
‘ idaṃ jātu vedagū , idaṃ jātu sabbajī , idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇin ’ ti .
Taṃ kho panetaṃ , bhikkhave , udako rāmaputto avedagūyeva samāno ‘ vedagūsmī ’ ti bhāsati , asabbajīyeva samāno ‘ sabbajīsmī ’ ti bhāsati ;
apalikhataṃyeva gaṇḍamūlaṃ ‘ palikhataṃ me gaṇḍamūlan ’ ti bhāsati .
Idha kho taṃ , bhikkhave , bhikkhu sammā vadamāno vadeyya –
‘ idaṃ jātu vedagū , idaṃ jātu sabbajī , idaṃ jātu apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ palikhaṇin ’’’ ti .
Dasamaṃ .
Saḷavaggo dasamo .
Tassuddānaṃ –
Dve saṃgayhā parihānaṃ , pamādavihārī ca saṃvaro ;
Samādhi paṭisallānaṃ , dve natumhākena uddakoti .
Saḷāyatanavagge dutiyapaṇṇāsako samatto .
Tassa vagguddānaṃ –
Avijjā migajālañca , gilānaṃ channaṃ catutthakaṃ ;
Saḷavaggena paññāsaṃ , dutiyo paṇṇāsako ayanti .
Paṭhamasatakaṃ .