Issues
Select Version
Saḷāyatanavaggo
Saḷāyatanavaggo

9. Channavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Channavaggo

1. Palokadhammasuttaṃ

84. Sāvatthinidānaṃ .
AthaT4.67 kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ Loko , loko ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , lokoti vuccatī ’’ ti ?
‘‘ Yaṃ kho , ānanda , palokadhammaṃ , ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko .
Kiñca , ānanda , palokadhammaṃ ?
Cakkhu kho , ānanda , palokadhammaṃ , rūpā palokadhammā , cakkhuviññāṇaṃ palokadhammaṃ , cakkhusamphasso palokadhammo , yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā … pe … tampi palokadhammaṃ … pe … jivhā palokadhammā , rasā palokadhammā , jivhāviññāṇaṃ palokadhammaṃ , jivhāsamphasso palokadhammo , yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā … pe … tampi palokadhammaṃ … pe …V2.60 mano palokadhammo , dhammā palokadhammā , manoviññāṇaṃ palokadhammaṃ , manosamphasso palokadhammo , yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi palokadhammaṃ .
Yaṃ kho , ānanda , palokadhammaṃ , ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Suññatalokasuttaṃ

85. AthaM2.280P4.54 kho āyasmā ānando … pe … bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ suñño loko , suñño loko ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , suñño lokoti vuccatī ’’ ti ?
‘‘ Yasmā ca kho , ānanda , suññaṃT4.68 attena vā attaniyena vā tasmā suñño lokoti vuccati .
Kiñca , ānanda , suññaṃ attena vā attaniyena vā ?
Cakkhu kho , ānanda , suññaṃ attena vā attaniyena vā .
Rūpā suññā attena vā attaniyena vā , cakkhuviññāṇaṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā , cakkhusamphasso suñño attena vā attaniyena vā … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi suññaṃ attena vā attaniyena vā .
Yasmā ca kho , ānanda , suññaṃ attena vā attaniyena vā , tasmā suñño lokoti vuccatī ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Saṃkhittadhammasuttaṃ

86. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , ānanda , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ DukkhaṃV2.61 , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Rūpā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’… pe ….
‘‘ Cakkhuviññāṇaṃ … pe … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃP4.55 vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃT4.69 vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , esoM2.281 me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’… pe ….
‘‘ Jivhā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’… pe ….
‘‘ Jivhāviññāṇaṃ … jivhāsamphasso … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ YaṃV2.62 panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’… pe ….
‘‘ Evaṃ passaṃ , ānanda , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati … pe … cakkhusamphassepi nibbindati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Channasuttaṃ

87. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .
Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmā ca channo gijjhakūṭe pabbate viharanti .
Tena kho pana samayena yena āyasmā channo ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilānoT4.70 .
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānāP4.56 vuṭṭhito yenāyasmā mahācundo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahācundaṃ etadavoca –
‘‘ āyāmāvuso cunda , yenāyasmā channo tenupasaṅkamissāma gilānapucchakā ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho āyasmā mahācundo āyasmato sāriputtassa paccassosi .
Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo yenāyasmā channo tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu .
Nisajja kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ channaṃ etadavoca –
‘‘ kacci te , āvuso channa , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti , paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo ’’ ti ?
‘‘ NaV2.63 me , āvuso sāriputta , khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ , bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti , abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo .
Seyyathāpi , āvuso , balavā puriso tiṇhena sikharena [ khaggena ( ka .)] muddhani [ muddhānaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] abhimattheyya [ abhimantheyya ( sī .)];
evameva kho , āvuso , adhimattā vātā muddhani [ muddhānaṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] ūhananti [ upahananti ( sī . syā . kaṃ . pī . ka .), uhananti ( ka .)].
Na me , āvuso , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ … pe … no paṭikkamo .
SeyyathāpiM2.282 , āvuso , balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya ;
evameva kho , āvuso , adhimattā sīse sīsavedanā .
Na me , āvuso , khamanīyaṃT4.71 , na yāpanīyaṃ … pe … no paṭikkamo .
Seyyathāpi , āvuso , dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya ;
evameva kho adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti .
Na me , āvuso , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ … pe … no paṭikkamo .
Seyyathāpi , āvuso , dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃP4.57 samparitāpeyyuṃ ;
evameva kho , āvuso , adhimatto kāyasmiṃ ḍāho .
Na me , āvuso , khamanīyaṃ , na yāpanīyaṃ , bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti , abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo .
Satthaṃ , āvuso sāriputta , āharissāmi , nāvakaṅkhāmi [ nāpi kaṅkhāmi ( ka .)] jīvitan ’’ ti .
‘‘ Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi .
Yāpetāyasmā channo , yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāma .
Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhojanāni , ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhojanāni pariyesissāmi .
Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhesajjāni , ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhesajjāni pariyesissāmi .
Sace āyasmato channassa natthi patirūpā upaṭṭhākā , ahaṃ āyasmantaṃ channaṃ upaṭṭhahissāmi .
Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi .
Yāpetāyasmā channo , yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāmā ’’ ti .
‘‘ Na me , āvuso sāriputta , natthi sappāyāni bhojanāni ;
atthi me sappāyāniT4.72 bhojanāni .
Napi me natthi sappāyāni bhesajjāni ;
atthi me sappāyāni bhesajjāni .
Napi me natthi patirūpā upaṭṭhākā ;
atthi me patirūpā upaṭṭhākā .
Api ca me , āvuso , satthā pariciṇṇo dīgharattaṃ manāpeneva , no amanāpena .
Etañhi , āvuso , sāvakassa patirūpaṃ yaṃ satthāraṃV2.64 paricareyya manāpeneva , no amanāpena .
‘ Anupavajjaṃ [ taṃ anupavajjaṃ ( bahūsu )] channo bhikkhu satthaṃ āharissatī ’ ti – evametaṃ , āvuso sāriputta , dhārehī ’’ ti .
‘‘ PuccheyyāmaM2.283 mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ kañcideva [ kiñcideva ( syā . kaṃ . pī . ka .)] desaṃ , sace āyasmā channo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā ’’ ti .
‘‘ PucchāvusoP4.58 sāriputta , sutvā vedissāmā ’’ ti .
‘‘ Cakkhuṃ , āvuso channa , cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassasi … pe … jivhaṃ , āvuso channa , jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassasi … pe … manaṃ , āvuso channa , manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ , āvuso sāriputta , cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassāmi … pe … jivhaṃ , āvuso sāriputta , jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃT4.73 mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassāmi … pe … manaṃ , āvuso sāriputta , manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassāmī ’’ ti .
‘‘ Cakkhusmiṃ , āvuso channa , cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassasi … jivhāya , āvuso channa , jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassasi … manasmiṃ , āvuso channa , manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassasī ’’ ti ?
‘‘ CakkhusmiṃV2.65 , āvuso sāriputta , cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ tiM2.284 samanupassāmi … pe … jivhāya , āvuso sāriputta , jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbeP4.59 dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ tiT4.74 samanupassāmi … pe … manasmiṃ , āvuso sāriputta , manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassāmī ’’ ti .
Evaṃ vutte , āyasmā mahācundo āyasmantaṃ channaṃ etadavoca –
‘‘ tasmātiha , āvuso channa , idampi tassa bhagavato sāsanaṃ niccakappaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ –
‘ nissitassa calitaṃ , anissitassa calitaṃ natthi .
Calite asati passaddhi hoti .
Passaddhiyā sati nati na hoti .
Natiyā asati āgatigati na hoti .
Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti .
Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena .
Esevanto dukkhassā ’’’ ti .
Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmantaṃ channaṃ iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu .
Atha kho āyasmā channo acirapakkantesu tesu āyasmantesu satthaṃ āharesi .
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ āyasmatā , bhante , channena satthaṃ āharitaṃ .
Tassa kā gati ko abhisamparāyo ’’ ti ?
‘‘ Nanu te , sāriputta , channena bhikkhunā sammukhāyeva anupavajjatā byākatā ’’ tiT4.75 ?
‘‘ Atthi , bhante , pubbavijjanaṃ [ pubbaviciraṃ ( sī .), pubbavijjhanaṃ ( pī .), pubbajiraṃ ( ma . ni .3.394] nāma vajjigāmo . Tatthāyasmato channassa mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulānī ’’ ti .‘‘ Honti hete , sāriputta , channassa bhikkhuno mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulāni . Na kho panāhaṃ , sāriputtaP4.60 , ettāvatā saupavajjoti vadāmi . Yo kho , sāriputta , tañca kāyaṃ nikkhipati , aññañca kāyaṃV2.66 upādiyati , tamahaṃ saupavajjoti vadāmi . Taṃ channassa bhikkhuno natthi .‘ Anupavajjaṃ channena bhikkhunā satthaṃ āharitan ’ ti – evametaṃ , sāriputta , dhārehī ’’ ti . Catutthaṃ .

5. Puṇṇasuttaṃ

88. AthaM2.285 [ sāvatthinidānaṃ . atha (?) ma . ni .3.395 passitabbaṃ ] kho āyasmā puṇṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā puṇṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Santi kho , puṇṇa , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati .
Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī .
‘ Nandisamudayā dukkhasamudayo , puṇṇā ’ ti vadāmi … pe … santi kho , puṇṇa , jivhāviññeyyā rasā … pe … santi kho , puṇṇa , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
TañceT4.76 bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati .
Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī .
‘ Nandisamudayā dukkhasamudayo , puṇṇā ’ ti vadāmi .
‘‘ Santi kho , puṇṇa , cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati , tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī .
‘ Nandinirodhā dukkhanirodho , puṇṇā ’ ti vadāmi … pe … santi kho , puṇṇa , manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Tañce bhikkhuP4.61 nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati , tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī .
‘ Nandinirodhā dukkhanirodho , puṇṇā ’ ti vadāmi .
‘‘ ImināV2.67 tvaṃ [ iminā ca tvaṃ ], puṇṇa , mayā saṃkhittena ovādena ovadito katamasmiṃ [ katarasmiṃ ( ma . ni .3.395)] janapade viharissasī ’’ ti ?
‘‘ Atthi , bhante , sunāparanto nāma janapado , tatthāhaṃ viharissāmī ’’ ti .
‘‘ CaṇḍāT4.77 kho , puṇṇa , sunāparantakā manussā ;
pharusā kho , puṇṇa , sunāparantakā manussā .
Sace taṃ , puṇṇa , sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti , tatra te , puṇṇa , kinti bhavissatī ’’ ti ?
‘‘ Sace maṃ , bhante , sunāparantakāM2.286 manussā akkosissanti paribhāsissanti , tatra me evaṃ bhavissati –
‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ me [ maṃ ( sabbattha )] nayime pāṇinā pahāraṃ dentī ’ ti .
Evamettha [ evammettha (?)], bhagavā , bhavissati ;
evamettha , sugata , bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Sace pana te , puṇṇa , sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti , tatra pana te , puṇṇa , kinti bhavissatī ’’ ti ?
‘‘ Sace me , bhante , sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃT4.78 dassanti , tatra me evaṃ bhavissati –
‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ me [ evammettha (?)] nayime leḍḍunā pahāraṃ dentī ’ ti .
Evamettha , bhagavā , bhavissati ;
evamettha , sugata , bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Sace pana te , puṇṇa , sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti , tatra pana te , puṇṇa , kinti bhavissatī ’’ ti ?
‘‘ Sace me , bhante , sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti , tatra me evaṃ bhavissati –
‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ me nayime daṇḍena pahāraṃ dentī ’ tiP4.62 .
Evamettha , bhagavā , bhavissati ;
evamettha , sugata , bhavissatī ’’ ti .
‘‘ SaceV2.68 pana puṇṇa , sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti , tatra pana te , puṇṇa , kinti bhavissatī ’’ ti ?
‘‘ Sace me , bhante , sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti , tatra me evaṃ bhavissati –
‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ me nayime satthena pahāraṃ dentī ’ ti .
Evamettha , bhagavā , bhavissati ;
evamettha , sugata , bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Sace pana te , puṇṇa , sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti , tatra pana te , puṇṇa , kinti bhavissatī ’’ ti ?
‘‘ Sace me , bhante , sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti , tatra me evaṃ bhavissati –
‘ bhaddakā vatime sunāparantakā manussā , subhaddakā vatime sunāparantakā manussā , yaṃ maṃ nayimeT4.79 tiṇhena satthena jīvitā voropentī ’ ti .
Evamettha , bhagavā , bhavissati ;
evamettha , sugata , bhavissatī ’’ ti .
‘‘ SaceM2.287 pana taṃ , puṇṇa , sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti , tatra pana te , puṇṇa , kinti bhavissatī ’’ ti ?
‘‘ Sace maṃ , bhante , sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti , tatra me evaṃ bhavissati –
‘ santi kho tassa bhagavato sāvakā kāyena ca jīvitena ca aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti , taṃ me idaṃ apariyiṭṭhaññeva satthahārakaṃ laddhan ’ ti .
Evamettha , bhagavā , bhavissati ;
evamettha , sugata , bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , puṇṇa !
Sakkhissasi kho tvaṃ , puṇṇa , iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapade vatthuṃ .
Yassa dāni tvaṃ , puṇṇa , kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho āyasmā puṇṇo bhagavato vacanaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃV2.69 abhivādetvāP4.63 padakkhiṇaṃ katvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya yena sunāparanto janapado tena cārikaṃ pakkāmi .
Anupubbena cārikaṃ caramāno yena sunāparanto janapado tadavasari .
Tatra sudaṃ āyasmā puṇṇo sunāparantasmiṃ janapade viharati .
Atha kho āyasmā puṇṇo tenevantaravassena pañcamattāni upāsakasatāni paṭivedesi [ paṭipādesi ( sī . pī .), paṭidesesi ( syā . kaṃ .)].
Tenevantaravassena pañcamattāni upāsikāsatāni paṭivedesi .
Tenevantaravassena tisso vijjāT4.80 sacchākāsi .
Tenevantaravassena parinibbāyi .
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu … pe … ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ yo so , bhante , puṇṇo nāma kulaputto bhagavatā saṃkhittena ovādena ovadito , so kālaṅkato .
Tassa kā gati ko abhisamparāyo ’’ ti ?
‘‘ Paṇḍito , bhikkhave , puṇṇo kulaputto [ kulaputto ahosi ( sabbattha )], paccapādi [ saccavādī ( syā . kaṃ . ka .)] dhammassānudhammaṃ , na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi [ viheṭhesi ( sī . syā . kaṃ .)].
Parinibbuto , bhikkhave , puṇṇo kulaputto ’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Bāhiyasuttaṃ

89. AthaM2.288 kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami … pe … ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu , yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyyan ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññasi , bāhiya , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ NoV2.70P4.64 hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Rūpā niccā vā aniccā vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccā , bhante ’’… pe … cakkhuviññāṇaṃ … pe … cakkhusamphasso … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nuT4.81 taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evaṃ passaṃ , bāhiya , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi .
‘‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃV2.71 , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti abbhaññāsi .
Aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Paṭhamaejāsuttaṃ

90.‘‘ EjāM2.289 , bhikkhave , rogo , ejā gaṇḍo , ejā sallaṃ .
Tasmātiha , bhikkhave , tathāgato anejo viharati vītasallo .
TasmātihaP4.65 , bhikkhave , bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘ anejo vihareyyaṃ [ vihareyya ( sī . pī . ka .)] vītasallo ’ ti , cakkhuṃ na maññeyya , cakkhusmiṃ na maññeyya , cakkhuto na maññeyya , cakkhuT4.82 meti na maññeyya ;
rūpe na maññeyya , rūpesu na maññeyya , rūpato na maññeyya , rūpā meti na maññeyya ;
cakkhuviññāṇaṃ na maññeyya , cakkhuviññāṇasmiṃ na maññeyya , cakkhuviññāṇato na maññeyya , cakkhuviññāṇaṃ meti na maññeyya ;
cakkhusamphassaṃ na maññeyya , cakkhusamphassasmiṃ na maññeyya , cakkhusamphassato na maññeyya , cakkhusamphasso meti na maññeyya .
Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopi na maññeyya , taṃ meti na maññeyya .
‘‘ Sotaṃ na maññeyya … pe … ghānaṃ na maññeyya … pe … jivhaṃ na maññeyya , jivhāya na maññeyya , jivhāto na maññeyya , jivhā meti na maññeyya ;
rase na maññeyya … pe … jivhāviññāṇaṃ na maññeyya … pe … jivhāsamphassaṃ na maññeyya … pe … yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopi na maññeyya , taṃ meti na maññeyya .
‘‘ Kāyaṃ na maññeyya … pe … manaṃ na maññeyya , manasmiṃ na maññeyya , manato na maññeyya , mano meti na maññeyya ;
dhamme na maññeyya … pe … mano viññāṇaṃ … pe … manosamphassaṃ … pe … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopi na maññeyya , taṃ meti na maññeyya ;
sabbaṃ na maññeyya , sabbasmiṃT4.83 na maññeyya , sabbato na maññeyya , sabbaṃ meti na maññeyya .
‘‘ SoV2.72 evaṃ amaññamāno na kiñcipi loke upādiyati .
Anupādiyaṃ na paritassati .
Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyatiP4.66 .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Sattamaṃ .

8. Dutiyaejāsuttaṃ

91.‘‘ EjāM2.290 , bhikkhave , rogo , ejā gaṇḍo , ejā sallaṃ .
Tasmātiha , bhikkhave , tathāgato anejo viharati vītasallo .
Tasmātiha , bhikkhave , bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘ anejo vihareyyaṃ vītasallo ’ ti , cakkhuṃ na maññeyya , cakkhusmiṃ na maññeyya , cakkhuto na maññeyya , cakkhu meti na maññeyya ;
rūpe na maññeyya … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphassaṃ … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopi na maññeyya , taṃ meti na maññeyya .
Yañhi , bhikkhave , maññati , yasmiṃ maññati , yato maññati , yaṃ meti maññati , tato taṃ hoti aññathā .
Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati … pe ….
‘‘ Jivhaṃ na maññeyya , jivhāya na maññeyya , jivhāto na maññeyya , jivhā meti na maññeyya ;
rase na maññeyya … jivhāviññāṇaṃ … jivhāsamphassaṃ … yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopi na maññeyya , taṃ meti na maññeyya .
Yañhi , bhikkhave , maññati , yasmiṃ maññati , yato maññati , yaṃ meti maññati , tato taṃ hoti aññathā .
Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati … pe ….
‘‘ Manaṃ na maññeyya , manasmiṃ na maññeyya , manato na maññeyya , mano meti na maññeyya … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopiT4.84 na maññeyya , taṃ meti na maññeyya .
Yañhi , bhikkhave , maññati , yasmiṃ maññatiV2.73 , yatoP4.67 maññati , yaṃ meti maññati , tato taṃ hoti aññathā .
Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati .
‘‘ Yāvatā , bhikkhave , khandhadhātuāyatanā tampi na maññeyya , tasmimpi na maññeyya , tatopi na maññeyya , taṃ meti na maññeyya .
So evaṃ amaññamāno na kiñci loke upādiyati .
Anupādiyaṃ na paritassati .
Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānātī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Paṭhamadvayasuttaṃ

92.‘‘ DvayaṃM2.291 vo , bhikkhave , desessāmi .
Taṃ suṇātha .
Kiñca , bhikkhave , dvayaṃ ?
Cakkhuñceva rūpā ca , sotañceva saddā ca , ghānañceva gandhā ca , jivhā ceva rasā ca , kāyo ceva phoṭṭhabbā caT4.85 , mano ceva dhammā ca – idaṃ vuccati , bhikkhave , dvayaṃ .
‘‘ Yo , bhikkhave , evaṃ vadeyya –
‘ ahametaṃ dvayaṃ paccakkhāya aññaṃ dvayaṃ paññapessāmī ’ ti , tassa vācāvatthukamevassa .
Puṭṭho ca na sampāyeyya .
Uttariñca vighātaṃ āpajjeyya .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmin ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Dutiyadvayasuttaṃ

93.‘‘ Dvayaṃ , bhikkhave , paṭicca viññāṇaṃ sambhoti .
Kathañca , bhikkhave , dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhoti ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Cakkhu aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
RūpāP4.68 aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino .
Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
Cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
Yopi hetu yopi paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya , sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Aniccaṃ kho pana , bhikkhave , paccayaṃ paṭicca uppannaṃ cakkhuviññāṇaṃ kuto niccaṃ bhavissati !
Yā kho , bhikkhave , imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo , ayaṃ vuccati cakkhusamphasso .
Cakkhusamphassopi aniccoV2.74 vipariṇāmī aññathābhāvī .
Yopi hetu yopi paccayo cakkhusamphassassa uppādāya , sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Aniccaṃ kho pana , bhikkhave , paccayaṃ paṭicca uppanno cakkhusamphasso kuto nicco bhavissati !
PhuṭṭhoT4.86 , bhikkhave , vedeti , phuṭṭho ceteti , phuṭṭho sañjānāti .
Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino .
Sotaṃ … pe ….
‘‘ Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ .
Jivhā aniccā vipariṇāmī aññathābhāvī [ vipariṇāminī aññathābhāvinī (?)].
Rasā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino .
Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
Jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
Yopi hetu yopi paccayo jivhāviññāṇassa uppādāyaM2.292 , sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Aniccaṃ kho pana , bhikkhave , paccayaṃ paṭicca uppannaṃ jivhāviññāṇaṃ , kuto niccaṃ bhavissati !
Yā kho , bhikkhave , imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo , ayaṃ vuccati jivhāsamphasso .
Jivhāsamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Yopi hetu yopi paccayo jivhāsamphassassa uppādāya , sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
AniccaṃP4.69 kho pana , bhikkhave , paccayaṃ paṭicca uppanno jivhāsamphasso , kuto nicco bhavissati !
Phuṭṭho , bhikkhave , vedeti , phuṭṭho ceteti , phuṭṭho sañjānāti .
Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino .
Kāyaṃ … pe ….
‘‘ Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .
Mano anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Dhammā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino .
Itthetaṃ dvayaṃ calañcevaT4.87 byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
Manoviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi .
Yopi hetu yopi paccayo manoviññāṇassa uppādāya , sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Aniccaṃ kho pana , bhikkhave , paccayaṃ paṭicca uppannaṃ manoviññāṇaṃ , kuto niccaṃ bhavissati !
Yā kho , bhikkhave , imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo , ayaṃ vuccati manosamphasso .
Manosamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Yopi hetu yopi paccayo manosamphassassa uppādāya , sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī .
Aniccaṃ kho pana , bhikkhave , paccayaṃ paṭiccaV2.75 uppanno manosamphasso , kuto nicco bhavissati !
Phuṭṭho , bhikkhave , vedeti , phuṭṭho ceteti , phuṭṭho sañjānāti .
Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino .
Evaṃ kho , bhikkhave , dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhotī ’’ ti .
Dasamaṃ .
Channavaggo navamo .
Tassuddānaṃ –
Palokasuññā saṃkhittaṃ , channo puṇṇo ca bāhiyo ;
Ejena ca duve vuttā , dvayehi apare duveti .