6. Avijjāvaggo
1. Avijjāpahānasuttaṃ
53. Sāvatthinidānaṃ
T4.37 .Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ
P4.31 nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ kathaṃ nu kho , bhante , jānato kathaṃ passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , aniccato jānato passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Rūpe aniccato jānato passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphassaṃ … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Sotaṃ … ghānaṃ … jivhaṃ … kāyaṃ … manaṃ aniccato jānato passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .
Dhamme
M2.260 … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayāV2.33 uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjati .Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato avijjā pahīyati , vijjā uppajjatī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Saṃyojanapahānasuttaṃ
54.‘‘ Kathaṃ nu kho , bhante , jānato , kathaṃ passato , saṃyojanā pahīyantī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti .
Rūpe …
T4.38 cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphassaṃ … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti .Sotaṃ … ghānaṃ … jivhaṃ … kāyaṃ … manaṃ … dhamme … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato saṃyojanā pahīyantī ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Saṃyojanasamugghātasuttaṃ
55.‘‘ Kathaṃ nu kho , bhante , jānato , kathaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , anattato jānato passato saṃyojanā
P4.32 samugghātaṃ gacchanti .Rūpe anattato … cakkhuviññāṇaṃ … cakkhusamphassaṃ … yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti .
Sotaṃ … ghānaṃ … jivhaṃ … kāyaṃ … manaṃ … dhamme … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Āsavapahānasuttaṃ
56.‘‘ Kathaṃ
V2.34 nu kho , bhante , jānato , kathaṃ passato āsavā pahīyantī ’’ ti … pe ….Catutthaṃ .
5. Āsavasamugghātasuttaṃ
57.‘‘ Kathaṃ
M2.261 nu kho , bhante , jānato , kathaṃ passato āsavā samugghātaṃ gacchantī ’’ ti … pe …V2.35 .Pañcamaṃ .
6. Anusayapahānasuttaṃ
58.‘‘ Kathaṃ nu kho … pe …
T4.39 anusayā pahīyantī ’’ ti … pe ….Chaṭṭhaṃ .
7. Anusayasamugghātasuttaṃ
59.‘‘ Kathaṃ nu kho … pe … anusayā samugghātaṃ gacchantī ’’ ti ?
‘‘ Cakkhuṃ kho , bhikkhu , anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti … pe … sotaṃ … ghānaṃ … jivhaṃ … kāyaṃ … manaṃ … dhamme … manoviññāṇaṃ … manosamphassaṃ … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti .
Evaṃ kho , bhikkhu , jānato evaṃ passato anusayā samugghātaṃ gacchantī ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Sabbupādānapariññāsuttaṃ
60.‘‘ Sabbupādānapariññāya
V2.36 vo , bhikkhave , dhammaṃ desessāmi .Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , sabbupādānapariññāya dhammo ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā .
Evaṃ passaṃ
P4.33 , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati , vedanāyapi nibbindati .Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimokkhā [ vimokkhaṃ ( ka .), vimokkha ( syā . kaṃ .)]‘ pariññātaṃ me upādānan ’ ti pajānāti .
Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati … ghānañca paṭicca gandhe ca … jivhañca paṭicca rase ca … kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā .
Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati
T4.40 , dhammesupi nibbindati , manoviññāṇepi nibbindati , manosamphassepi nibbindati , vedanāyapi nibbindati .Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimokkhā ‘ pariññātaṃ me upādānan ’ ti
M2.262 pajānāti .Ayaṃ kho , bhikkhave , sabbupādānapariññāya dhammo ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Paṭhamasabbupādānapariyādānasuttaṃ
61.‘‘ Sabbupādānapariyādānāya vo , bhikkhave , dhammaṃ desessāmi .
Taṃ suṇātha .
Katamo ca , bhikkhave , sabbupādānapariyādānāya dhammo ?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ .
Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā .
Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati , vedanāyapi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimokkhā ‘ pariyādinnaṃ [ sabbatthapi evameva dissati dantaja-nakāreneva ] me upādānan ’ ti pajānāti … pe …
V2.37 jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ … pe … manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ .Tiṇṇaṃ saṅgati phasso .
Phassapaccayā vedanā .
Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati , dhammesupi nibbindati , manoviññāṇepi nibbindati
P4.34 manosamphassepi nibbindati , vedanāyapi nibbindati .Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimokkhā ‘ pariyādinnaṃ me upādānan ’ ti pajānāti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , sabbupādānapariyādānāya dhammo ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Dutiyasabbupādānapariyādānasuttaṃ
62.‘‘ Sabbupādānapariyādānāya vo , bhikkhave , dhammaṃ desessāmi .
Taṃ suṇātha
T4.41 .Katamo ca , bhikkhave , sabbupādānapariyādānāya dhammo ’’?
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Rūpā … pe … cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’… pe ….
‘‘ Cakkhusamphasso
V2.38 nicco vā anicco vā ’’ ti ?‘‘ Anicco , bhante ’’… pe ….
‘‘ Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’… pe ….
‘‘ Sotaṃ … ghānaṃ … jivhā … kāyo … mano … dhammā … manoviññāṇaṃ … manosamphasso … yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ
M2.263 , bhante ’’.‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ –
‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Evaṃ
P4.35 passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati .Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati … pe … jivhāyapi nibbindati , rasesupi nibbindati , jivhāviññāṇepi
T4.42 nibbindati , jivhāsamphassepi nibbindati , yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati … pe … manasmimpi nibbindati , dhammesupi nibbindati , manoviññāṇepi nibbindati , manosamphassepi nibbindati .Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati .
Nibbindaṃ virajjati ;
virāgā vimuccati ;
vimuttasmiṃ
V2.39 vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
Ayaṃ kho , bhikkhave , sabbupādānapariyādānāya dhammo ’’ ti .
Dasamaṃ .
Avijjāvaggo chaṭṭho .
Tassuddānaṃ –
Avijjā saṃyojanā dve , āsavena duve vuttā ;
Anusayā apare dve , pariññā dve pariyādinnaṃ ;
Vaggo tena pavuccatīti .