Issues
Select Version
Mahāvaggapāḷi
Mahāvaggapāḷi

12. Uruvelapāṭihāriyakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

12. Uruvelapāṭihāriyakathā

37. Atha kho bhagavā anupubbena cārikaṃ caramāno yena uruvelā tadavasari .
Tena kho pana samayena uruvelāyaṃ tayo jaṭilā paṭivasanti – uruvelakassapo , nadīkassapo , gayākassapoti .
Tesu uruvelakassapoM0.32 jaṭilo pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti , vināyako aggo pamukho pāmokkho .
Nadīkassapo jaṭilo tiṇṇaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti , vināyako aggo pamukho pāmokkho .
Gayākassapo jaṭilo dvinnaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti , vināyako aggo pamukho pāmokkho .
Atha kho bhagavā yena uruvelakassapassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca –
‘‘ sace te , kassapaV0.29 , agaru , vaseyyāma ekarattaṃ agyāgāre ’’ ti ?
‘‘ Na kho me , mahāsamaṇa , garu , caṇḍettha nāgarājā iddhimā āsivisoT1.46 ghoraviso , so taṃ mā viheṭhesī ’’ ti .
Dutiyampi kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca –
‘‘ sace te , kassapa , agaru , vaseyyāma ekarattaṃ agyāgāre ’’ ti ?
‘‘ Na kho me , mahāsamaṇa , garu , caṇḍettha nāgarājā iddhimā āsiviso ghoraviso , so taṃ mā viheṭhesī ’’ ti .
Tatiyampi kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca –
‘‘ sace te , kassapa , agaru , vaseyyāma ekarattaṃ agyāgāre ’’ ti ?
‘‘ Na kho me , mahāsamaṇa , garu , caṇḍettha nāgarājā iddhimā āsiviso ghoraviso , so taṃ mā viheṭhesī ’’ ti .
‘‘ Appeva maṃ na viheṭheyya , iṅgha tvaṃ , kassapa , anujānāhi agyāgāran ’’ ti .
‘‘ Vihara , mahāsamaṇa , yathāsukhan ’’ ti .
Atha kho bhagavā agyāgāraṃ pavisitvā tiṇasanthārakaṃ paññapetvā nisīdi pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā .
38. Addasā kho so nāgo bhagavantaṃ paviṭṭhaṃ , disvāna dummano [ dukkhī dummano ( sī . syā .)] padhūpāyi [ pakhūpāsi ( ka .)].
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ imassa nāgassa anupahacca chaviñcaP1.25 cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyeyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā padhūpāyi .
Atha kho so nāgo makkhaṃ asahamāno pajjali .
Bhagavāpi tejodhātuṃ samāpajjitvā pajjali .
Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ agyāgāraṃ ādittaṃ viya hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ .
Atha kho te jaṭilā agyāgāraṃ parivāretvā evamāhaṃsu –
‘‘ abhirūpo vata bho mahāsamaṇo nāgena viheṭhiyatī ’’ ti .
Atha kho bhagavā tassāM0.33 rattiyā accayena tassa nāgassaT1.47 anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyitvā patte pakkhipitvā uruvelakassapassa jaṭilassa dassesi –
‘‘ ayaṃ te , kassapa , nāgo pariyādinno [ pariyādiṇṇo ( ka .)] assa tejasā tejo ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma caṇḍassa nāgarājassa iddhimato āsivisassa ghoravisassa tejasā tejaṃ pariyādiyissati , natveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
39.
Nerañjarāyaṃ bhagavā , uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ avoca ;
‘‘ Sace te kassapa agaru , viharemu ajjaṇho aggisālamhī ’’ ti [ aggisaraṇamhīti ( sī . syā .)].
‘‘ Na kho me mahāsamaṇa garu ;
Phāsukāmova taṃ nivāremi ;
Caṇḍettha nāgarājā ;
Iddhimā āsiviso ghoraviso ;
SoV0.30 taṃ mā viheṭhesī ’’ ti .
‘‘ Appeva maṃ na viheṭheyya ;
Iṅgha tvaṃ kassapa anujānāhi agyāgāran ’’ ti ;
Dinnanti naṃ viditvā ;
Abhīto [ asambhīto ( sī .)] pāvisi bhayamatīto .
Disvā isiṃ paviṭṭhaṃ , ahināgo dummano padhūpāyi ;
Sumanamanaso adhimano [ avimano ( katthaci ), navimano ( syā .)], manussanāgopi tattha padhūpāyi .
MakkhañcaT1.48 asahamāno , ahināgo pāvakova pajjali ;
Tejodhātusu kusalo , manussanāgopi tattha pajjali .
Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ ;
Agyāgāraṃ ādittaṃ hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ ;
Udicchare jaṭilā ;
‘‘ Abhirūpo vata bho mahāsamaṇo ;
Nāgena viheṭhiyatī ’’ ti bhaṇanti .
AthaM0.34 tassā rattiyā [ atha rattiyā ( sī . syā .)] accayena ;
Hatā nāgassa acciyo honti [ ahināgassa acciyo na honti ( sī . syā .)];
Iddhimato pana ṭhitā [ iddhimato panuṭṭhitā ( sī .)];
Anekavaṇṇā acciyo honti .
Nīlā atha lohitikā ;
Mañjiṭṭhā pītakā phalikavaṇṇāyo ;
Aṅgīrasassa kāye ;
Anekavaṇṇā acciyo honti .
PattamhiV0.31 odahitvā ;
Ahināgaṃ brāhmaṇassa dassesi ;
‘‘ Ayaṃ te kassapa nāgo ;
Pariyādinno assa tejasā tejo ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato iminā iddhipāṭihāriyena abhippasanno bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ idheva , mahāsamaṇa , vihara , ahaṃ te [ te upaṭṭhāmi ( itipi )] dhuvabhattenā ’’ ti .
Paṭhamaṃ pāṭihāriyaṃ .
40. AthaP1.26 kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa assamassa avidūreT1.49 aññatarasmiṃ vanasaṇḍe vihāsi .
Atha kho cattāro mahārājāno abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kālo , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattaṃ .
Ke nu kho te , mahāsamaṇa , abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkamiṃsuM0.35 , upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu ‘‘ seyyathāpi mahantā aggikkhandhā ’’ ti .
‘‘ Ete kho , kassapa , cattāro mahārājāno yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu dhammassavanāyā ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma cattāropi mahārājāno upasaṅkamissanti dhammassavanāya , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi .
Dutiyaṃ pāṭihāriyaṃ .
41. Atha kho sakko devānamindo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiT1.50 , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho , purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayenaV0.32 yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kālo , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattaṃ .
Ko nu kho so , mahāsamaṇa , abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho , purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’ ti ?
‘‘ Eso kho , kassapa , sakko devānamindo yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyā ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma sakkopiP1.27 devānamindo upasaṅkamissati dhammassavanāya , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi .
Tatiyaṃ pāṭihāriyaṃ .
42. AthaM0.36 kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho , purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro caT1.51 paṇītataro ca .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kālo , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattaṃ .
Ko nu kho so , mahāsamaṇa , abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho , purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’ ti ?
‘‘ Eso kho , kassapa , brahmā sahampati yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyā ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma brahmāpi sahampati upasaṅkamissati dhammassavanāya , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi .
Catutthaṃ pāṭihāriyaṃ .
43. Tena kho pana samayena uruvelakassapassa jaṭilassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti , kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamitukāmā hontiV0.33 .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito , kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti .
Sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissatiT1.52 , mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati , mama lābhasakkāro parihāyissati .
Aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassaP1.28 jaṭilassa cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsi .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassāM0.37 rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kālo , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattaṃ .
Kiṃ nu kho , mahāsamaṇa , hiyyo nāgamāsi ?
Api ca mayaṃ taṃ sarāma – kiṃ nu kho mahāsamaṇo nāgacchatīti ?
Khādanīyassa ca bhojanīyassa ca te paṭivīso [ paṭiviṃso ( sī .), paṭiviso ( syā .)] ṭhapito ’’ ti .
Nanu te , kassapa , etadahosi –
‘‘‘ etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito , kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti , sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati , mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati , mama lābhasakkāro parihāyissati , aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā ’ ti .
So kho ahaṃ , kassapa , tava cetasā cetoparivitakkaṃ aññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsin ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma cetasāpi cittaṃ pajānissatiT1.53 , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi .
Pañcamaṃ pāṭihāriyaṃ .
44. Tena kho pana samayena bhagavato paṃsukūlaṃ uppannaṃ hoti .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyyan ’’ ti ?
Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ idha , bhante , bhagavā paṃsukūlaṃ dhovatū ’’ ti .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyyan ’’ ti ?
Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – idha , bhante , bhagavā paṃsukūlaṃ parimaddatūti .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ kimhi nu kho ahaṃ [ ahaṃ paṃsukūlaṃ ( ka .)] ālambitvāV0.34 uttareyyan ’’ ti ?
Atha kho kakudhe adhivatthā devatā bhagavatoM0.38 cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – idha , bhante , bhagavā ālambitvāP1.29 uttaratūti .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyyan ’’ ti ?
Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – idha , bhante , bhagavā paṃsukūlaṃ vissajjetūti .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kāloT1.54 , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattaṃ .
Kiṃ nu kho , mahāsamaṇa , nāyaṃ pubbe idha pokkharaṇī , sāyaṃ idha pokkharaṇī .
Nayimā silā pubbe upanikkhittā .
Kenimā silā upanikkhittā ?
Nayimassa kakudhassa pubbe sākhā onatā , sāyaṃ sākhā onatā ’’ ti .
Idha me , kassapa , paṃsukūlaṃ uppannaṃ ahosi .
Tassa mayhaṃ , kassapa , etadahosi –
‘‘ kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyyan ’’ ti ?
Atha kho , kassapa , sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā maṃ etadavoca –
‘‘ idha , bhante , bhagavā paṃsukūlaṃ dhovatū ’’ ti .
Sāyaṃ kassapa amanussena pāṇinā khaṇitā pokkharaṇī .
Tassa mayhaṃ , kassapa , etadahosi –
‘‘ kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyyan ’’ ti ?
Atha kho , kassapa , sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi –
‘‘ idha , bhante , bhagavā paṃsukūlaṃ parimaddatū ’’ ti .
Sāyaṃ kassapa amanussena upanikkhittā silā .
Tassa mayhaṃ , kassapa , etadahosi –
‘‘ kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyyan ’’ ti ?
Atha kho , kassapa , kakudhe adhivatthā devatā ja mama cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi –
‘‘ idha , bhante , bhagavā ālambitvā uttarajtū ’’ ti .
Svāyaṃ āharahattho kakudho .
Tassa mayhaṃ , kassapa , etadahosi –
‘‘ kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyyan ’’ ti ?
Atha kho , kassapa , sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi –
‘‘ idha , bhante , bhagavā paṃsukūlaṃ vissajjetū ’’ tiT1.55 .
Sāyaṃ kassapa amanussena upanikkhittā silāti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma sakkopi devānamindo veyyāvaccaṃ karissati , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi .
AthaM0.39 kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavatoP1.30 kālaṃ ārocesi –
‘‘ kālo , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .
‘‘ Gaccha tvaṃ , kassapa , āyāmahan ’’ ti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyāV0.35 ‘ jambudīpo ’ paññāyati , tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi .
Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ , disvāna bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ katamena tvaṃ , mahāsamaṇa , maggena āgato ?
Ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto , so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno ’’ ti .
‘‘ Idhāhaṃ , kassapa , taṃ uyyojetvā yāya jambuyā ‘ jambudīpo ’ paññāyati , tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno .
Idaṃ kho , kassapa , jambuphalaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ rasasampannaṃ .
Sace ākaṅkhasi paribhuñjā ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , mahāsamaṇa , tvaṃyeva taṃ arahasiT1.56 , tvaṃyeva taṃ [ tvaṃyevetaṃ āharasi , tvaṃyevetaṃ ( sī . syā .)] paribhuñjāhī ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā yāya jambuyā ‘ jambudīpo ’ paññāyati , tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi .
45. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi –
‘‘ kālo , mahāsamaṇa , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .
Gaccha tvaṃ , kassapa , āyāmahanti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā ‘ jambudīpo ’ paññāyati , tassā avidūre ambo … pe … tassā avidūre āmalakī … pe … tassā avidūre harītakī … pe … tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi .
Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ , disvāna bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ katamena tvaṃ , mahāsamaṇa , maggena āgato ?
Ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto , so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno ’’ ti .
‘‘ IdhāhaṃM0.40 , kassapa , taṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno .
Idaṃ kho , kassapa , pāricchattakapupphaṃT1.57 vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ [ sugandhikaṃ ( ka .)].( Sace ākaṅkhasi gaṇhā ’’ ti .‘‘ Alaṃ , mahāsamaṇa , tvaṃyeva taṃ arahasi , tvaṃyeva taṃ gaṇhā ’’ ti )[() sī . syā . potthakesu natthi ].
P1.31 Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
46. Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti kaṭṭhāni phāletuṃV0.36 .
Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi –
‘‘ nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo , yathā mayaṃ na sakkoma kaṭṭhāni phāletun ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca –
‘‘ phāliyantu , kassapa , kaṭṭhānī ’’ ti .
‘‘ Phāliyantu , mahāsamaṇā ’’ ti .
Sakideva pañca kaṭṭhasatāni phāliyiṃsu .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma kaṭṭhānipi phāliyissanti , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
47. Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti aggiṃ ujjaletuṃ [ jāletuṃ ( sī .), ujjalituṃ ( ka .)].
Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi –
‘‘ nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo , yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃT1.58 ujjaletun ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca –
‘‘ ujjaliyantu , kassapa , aggī ’’ ti .
‘‘ Ujjaliyantu , mahāsamaṇā ’’ ti .
Sakideva pañca aggisatāni ujjaliyiṃsu .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma aggīpi ujjaliyissanti , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
48. Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritvā na sakkonti aggiṃ vijjhāpetuṃ .
Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi –
‘‘ nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo , yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ vijjhāpetun ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavocaM0.41 –
‘‘ vijjhāyantu , kassapa , aggī ’’ ti .
‘‘ Vijjhāyantu , mahāsamaṇā ’’ ti .
Sakideva pañca aggisatāni vijjhāyiṃsu .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma aggīpi vijjhāyissanti , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
49. Tena kho pana samayena te jaṭilā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye najjā nerañjarāya ummujjantipi , nimujjantipi , ummujjananimujjanampi karonti .
Atha kho bhagavā pañcamattāni mandāmukhisatāni abhinimmini , yattha te jaṭilā uttaritvā visibbesuṃP1.32 .
Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi –
‘‘ nissaṃsayaṃ khoT1.59 mahāsamaṇassa iddhānubhāvo , yathayimā mandāmukhiyo nimmitā ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma tāva bahū mandāmukhiyopi abhinimminissati , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
50. TenaV0.37 kho pana samayena mahā akālamegho pāvassi , mahā udakavāhako sañjāyi .
Yasmiṃ padese bhagavā viharati , so padeso udakena na otthaṭo [ udakena otthaṭo ( sī . syā .)] hoti .
Atha kho bhagavato etadahosi –
‘‘ yaṃnūnāhaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkameyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavā samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkami .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo – māheva kho mahāsamaṇo udakena vūḷho ahosīti nāvāya sambahulehi jaṭilehi saddhiṃ yasmiṃ padese bhagavā viharati taṃ padesaṃ agamāsi .
Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkamantaṃ , disvāna bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ idaṃ nu tvaṃ , mahāsamaṇā ’’ ti ?
‘‘ Ayamahamasmi [ āma ahamasmi ( syā .)], kassapā ’’ ti bhagavā vehāsaṃ abbhuggantvā nāvāya paccuṭṭhāsi .
Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi –
‘‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , yatra hi nāma udakampi na pavāhissati [ nappasahissati ( sī .)], naT1.60 tveva ca kho arahā yathā ahan ’’ ti .
51. AthaM0.42 kho bhagavato etadahosi –
‘‘ cirampi kho imassa moghapurisassa evaṃ bhavissati –
‘ mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo , na tveva ca kho arahā yathā ahan ’ ti ;
yaṃnūnāhaṃ imaṃ jaṭilaṃ saṃvejeyyan ’’ ti .
Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca –
‘‘ neva ca kho tvaṃ , kassapa , arahā , nāpi arahattamaggasamāpanno .
Sāpi te paṭipadā natthi , yāya tvaṃ arahā vā assasi , arahattamaggaṃ vā samāpanno ’’ ti .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ labheyyāhaṃ , bhante , bhagavato santike pabbajjaṃ , labheyyaṃ upasampadan ’’ ti .
Tvaṃ khosi , kassapa , pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako vināyako aggo pamukho pāmokkho .
Tepi tāva apalokehi , yathā te maññissanti tathā te karissantīti .
Atha kho uruvelakassapo jaṭilo yena te jaṭilā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā te jaṭile etadavoca –
‘‘ icchāmahaṃP1.33 , bho , mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carituṃ , yathā bhavanto maññanti tathā karontū ’’ ti .
‘‘ Cirapaṭikā mayaṃ , bho , mahāsamaṇe abhippasannā , sace bhavaṃ , mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissati , sabbeva mayaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissāmā ’’ ti .
Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu , upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ labheyyāmaT1.61 mayaṃ , bhante , bhagavato santike pabbajjaṃ , labheyyāma upasampadan ’’ ti .
‘‘ Etha bhikkhavo ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘ svākkhāto dhammo , caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā ’’ ti .
Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi .
52. AddasāV0.38 kho nadīkassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne , disvānassa etadahosi –
‘‘ māheva me bhātuno upasaggo ahosī ’’ ti .
Jaṭile pāhesi – gacchatha me bhātaraṃ jānāthāti .
Sāmañca tīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca –
‘‘ idaṃ nu kho , kassapa , seyyo ’’ ti ?
‘‘ Āmāvuso , idaṃ seyyo ’’ ti .
Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavāM0.43 tenupasaṅkamiṃsu , upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ labheyyāma mayaṃ , bhante , bhagavato santike pabbajjaṃ , labheyyāma upasampadan ’’ ti .
‘‘ Etha bhikkhavo ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘ svākkhāto dhammo , caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā ’’ ti .
Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi .
53. Addasā kho gayākassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne , disvānassa etadahosi –
‘‘ māheva me bhātūnaṃ upasaggo ahosī ’’ ti .
Jaṭile pāhesiT1.62 – gacchatha me bhātaro jānāthāti .
Sāmañca dvīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca –
‘‘ idaṃ nu kho , kassapa , seyyo ’’ ti ?
‘‘ Āmāvuso , idaṃ seyyo ’’ ti .
Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu , upasaṅkamitvā bhagavato pādesuP1.34 sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ labheyyāma mayaṃ , bhante , bhagavato santike pabbajjaṃ , labheyyāma upasampadan ’’ ti .
‘‘ Etha bhikkhavo ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘ svākkhāto dhammo , caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā ’’ ti .
Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi .
Bhagavato adhiṭṭhānena pañca kaṭṭhasatāni na phāliyiṃsu , phāliyiṃsu ;
aggī na ujjaliyiṃsu , ujjaliyiṃsu ;
na vijjhāyiṃsu , vijjhāyiṃsu ;
pañcamandāmukhisatāni abhinimmini .
Etena nayena aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni honti .
54. Atha kho bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena gayāsīsaṃ tena pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ bhikkhusahassena sabbeheva purāṇajaṭilehi .
Tatra sudaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse saddhiṃ bhikkhusahassena .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
[ saṃ . ni .4.29]‘‘ SabbaṃM0.44V0.39 , bhikkhave , ādittaṃ .
Kiñca , bhikkhave , sabbaṃ ādittaṃ ?
CakkhuT1.63 ādittaṃ , rūpā ādittā , cakkhuviññāṇaṃ ādittaṃ , cakkhusamphasso āditto , yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ .
Kena ādittaṃ ?
Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ , jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .
Sotaṃ ādittaṃ , saddā ādittā , sotaviññāṇaṃ ādittaṃ , sotasamphasso āditto , yamidaṃ sotasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ .
Kena ādittaṃ ?
Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ , jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .
Ghānaṃ ādittaṃ , gandhā ādittā , ghānaviññāṇaṃ ādittaṃ , ghānasamphasso āditto , yamidaṃ ghānasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ .
Kena ādittaṃ ?
Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ , jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .
Jivhā ādittā , rasā ādittā , jivhāviññāṇaṃ ādittaṃ jivhāsamphasso āditto , yamidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ .
Kena ādittaṃ ?
Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ , jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .
Kāyo āditto , phoṭṭhabbā ādittā , kāyaviññāṇaṃ ādittaṃ kāyasamphasso āditto , yamidaṃ kāyasamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ .
Kena ādittaṃ ?
Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ , jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .
Mano āditto , dhammā ādittā , manoviññāṇaṃ ādittaṃ manosamphasso āditto , yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ .
Kena ādittaṃ ?
Rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ , jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi .
‘‘ EvaṃM0.45 passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati , rūpesupi nibbindati , cakkhuviññāṇepi nibbindati , cakkhusamphassepi nibbindati , yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , tasmimpi nibbindati .
SotasmimpiT1.64 nibbindati , saddesupi nibbindati … pe … ghānasmimpi nibbindatiP1.35V0.40 , gandhesupi nibbindati … pe … jivhāyapi nibbindati , rasesupi nibbindati … pe … kāyasmimpi nibbindati , phoṭṭhabbesupi nibbindati … pe … manasmimpi nibbindati , dhammesupi nibbindati , manoviññāṇepi nibbindati , manosamphassepi nibbindati , yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati , nibbindaṃ virajjati , virāgā vimuccati , vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyāti pajānātī ’’ ti .
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu .
Ādittapariyāyasuttaṃ niṭṭhitaṃ .
Uruvelapāṭihāriyaṃ tatiyabhāṇavāro niṭṭhito .