Issues
Select Version
Mahāvaggapāḷi
Mahāvaggapāḷi

161. Mūlādibhesajjakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

161. Mūlādibhesajjakathā

263. Tena kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ mūlehi bhesajjehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
AnujānāmiP1.201 , bhikkhave , mūlāni bhesajjāni – haliddiṃ , siṅgiveraṃ , vacaṃ , vacatthaṃ [ vacatthaṃ ( sī . syā .)], ativisaṃ , kaṭukarohiṇiṃ , usīraṃ , bhaddamuttakaṃ , yāni vā panaññānipi atthi mūlāni bhesajjāni , neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti , na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharanti , tāni – paṭiggahetvā yāvajīvaṃ pariharituṃ ;
sati paccaye paribhuñjituṃ .
Asati paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassāti .
Tena kho panaT2.42 samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ mūlehi bhesajjehi piṭṭhehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , nisadaṃ nisadapotakanti .
Tena kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ kasāvehi bhesajjehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , kasāvāni [ kasāvabhesajjāni ( ka .)] bhesajjāni – nimbakasāvaṃ , kuṭajakasāvaṃ , paṭolakasāvaṃ , phaggavakasāvaṃ , nattamālakasāvaṃ , yāni vā panaññānipi atthi kasāvāni bhesajjāni neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti , na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharanti , tāni – paṭiggahetvā yāvajīvaṃ pariharituṃ ;
sati paccaye paribhuñjituṃ .
Asati paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassāti .
Tena kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṇṇehi bhesajjehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhaveM0.293 , paṇṇāni bhesajjāni – nimbapaṇṇaṃ , kuṭajapaṇṇaṃ , paṭolapaṇṇaṃ , sulasipaṇṇaṃ , kappāsapaṇṇaṃ , yāni vā panaññānipi atthi paṇṇāni bhesajjāni , neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti , na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharanti … pe ….
TenaV0.277 kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ phalehi bhesajjehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , phalāniT2.43 bhesajjāni – bilaṅgaṃ , pippaliṃ , maricaṃ , harītakaṃ , vibhītakaṃ , āmalakaṃ , goṭṭhaphalaṃ [ goṭhaphalaṃ ( syā .), koṭṭhaphalaṃ ( ka .)], yāni vā panaññānipi atthi phalāni bhesajjāni , neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti , na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharanti … pe ….
Tena kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ jatūhi bhesajjehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , jatūni bhesajjāni – hiṅguṃ , hiṅgujatuṃ , hiṅgusipāṭikaṃ , takaṃ , takapattiṃ , takapaṇṇiṃP1.202 , sajjulasaṃ , yāni vā panaññānipi atthi jatūni bhesajjāni , neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti … pe ….
Tena kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ loṇehi bhesajjehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , loṇāni bhesajjāni – sāmuddaṃ , kāḷaloṇaṃ , sindhavaṃ , ubbhidaṃ [ ubbhiraṃ ( ka .)], bilaṃ [ biḷālaṃ ( sī .)], yāni vā panaññānipi atthi loṇāni bhesajjāni , neva khādanīye khādanīyatthaṃ pharanti , na bhojanīye bhojanīyatthaṃ pharanti , tāni – paṭiggahetvā yāvajīvaṃ pariharituṃ ;
sati paccaye paribhuñjituṃ .
Asati paccaye paribhuñjantassa āpatti dukkaṭassāti .
264. Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa upajjhāyassaT2.44 āyasmato belaṭṭhasīsassa thullakacchābādho hoti .
Tassa lasikāya cīvarāni kāye lagganti , tāni bhikkhū udakena temetvā temetvā apakaḍḍhanti .
Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṃ āhiṇḍanto te bhikkhū tāni cīvarāni udakena temetvā temetvā apakaḍḍhante , disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca –
‘‘ kiṃ imassa , bhikkhave , bhikkhuno ābādho ’’ ti ?
‘‘ Imassa , bhante , āyasmato thullakacchābādho , lasikāya cīvarāni kāye lagganti , tāni mayaṃ udakena temetvā temetvā apakaḍḍhāmā ’’ tiM0.294 .
Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yassa kaṇḍu vā , piḷakā vā , assāvo vā , thullakacchu vā ābādho , kāyo vā duggandho , cuṇṇāni bhesajjāni ;
agilānassa chakaṇaṃ mattikaṃ rajananippakkaṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , udukkhalaṃ musalan ’’ ti .
Tena kho pana samayena gilānānaṃ bhikkhūnaṃ cuṇṇehi bhesajjehi cālitehi attho hotiV0.278 .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , cuṇṇacālininti .
Saṇhehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , dussacālininti .
Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno amanussikābādho hoti .
Taṃ ācariyupajjhāyā upaṭṭhahantā nāsakkhiṃsu arogaṃ kātuṃ .
So sūkarasūnaṃ gantvā āmakamaṃsaṃ khādi , āmakalohitaṃ piviT2.45 .
Tassa so amanussikābādho paṭippassambhi .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃP1.203 .
Anujānāmi , bhikkhave , amanussikābādhe āmakamaṃsaṃ āmakalohitanti .
265. Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno cakkhurogābādho hoti .
Taṃ bhikkhū pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmenti .
Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṃ āhiṇḍanto te bhikkhū taṃ bhikkhuṃ pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmente , disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca –
‘‘ kiṃ imassa , bhikkhave , bhikkhuno ābādho ’’ ti ?
‘‘ Imassa , bhante , āyasmato cakkhurogābādho .
Imaṃ mayaṃ pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmemā ’’ ti .
Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , añjanaṃ – kāḷañjanaṃ , rasañjanaṃ , sotañjanaṃ , gerukaṃ , kapallan ’’ ti .
Añjanūpapisanehi attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , candanaṃ , tagaraṃ , kāḷānusāriyaṃ , tālīsaṃ , bhaddamuttakanti .
Tena kho pana samayena bhikkhū piṭṭhāni añjanāni carukesupi [ thālakesupi ( sī . syā .)] sarāvakesupi nikkhipanti ;
tiṇacuṇṇehipi paṃsukehipi okiriyanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , añjaninti .
TenaM0.295 kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacā añjaniyo dhārenti – sovaṇṇamayaṃ , rūpiyamayaṃ .
Manussā ujjhāyantiT2.46 khiyyanti vipācenti –
‘‘ seyyathāpi gihī kāmabhogino ’’ ti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Na , bhikkhave , uccāvacā añjanī dhāretabbā .
Yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassa .
Anujānāmi , bhikkhave , aṭṭhimayaṃ , dantamayaṃ , visāṇamayaṃ , naḷamayaṃ , veḷumayaṃ , kaṭṭhamayaṃ , jatumayaṃ , phalamayaṃ , lohamayaṃ , saṅkhanābhimayanti .
Tena kho pana samayena añjaniyo apārutā honti , tiṇacuṇṇehipi paṃsukehipi okiriyanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , apidhānanti .
Apidhānaṃ nipatatiV0.279 .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , suttakena bandhitvā añjaniyā bandhitunti .
Añjanī phalati [ nipatati ( ka .)].
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , suttakena sibbetunti .
Tena kho pana samayena bhikkhū aṅguliyā añjanti , akkhīni dukkhāni honti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , añjanisalākanti .
Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacā añjanisalākāyo dhārenti – sovaṇṇamayaṃ rūpiyamayaṃ .
ManussāP1.204 ujjhāyanti khiyyanti vipācenti ,‘‘ seyyathāpi gihī kāmabhogino ’’ ti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Na , bhikkhave , uccāvacā añjanisalākā dhāretabbā .
Yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassa .
Anujānāmi , bhikkhave , aṭṭhimayaṃ … pe … saṅkhanābhimayanti .
Tena kho pana samayena añjanisalākā bhūmiyaṃ patitā pharusā hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃT2.47 .
Anujānāmi , bhikkhave , salākaṭhāniyanti [ salākodhāniyanti ( sī . syā .)].
Tena kho pana samayena bhikkhū añjanimpi añjanisalākampi hatthena pariharanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , añjanitthavikanti .
Aṃsabaddhako na hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , aṃsabaddhakaṃ bandhanasuttakanti .
266. TenaM0.296 kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa sīsābhitāpo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , muddhani telakanti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , natthukammanti .
Natthu galati .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , natthukaraṇinti .
Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacā natthukaraṇiyo dhārenti – sovaṇṇamayaṃ rūpiyamayaṃ .
Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti ,‘‘ seyyathāpi gihī kāmabhogino ’’ ti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Na , bhikkhave , uccāvacā natthukaraṇī dhāretabbā .
Yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassa .
Anujānāmi , bhikkhave , aṭṭhimayaṃ … pe … saṅkhanābhimayanti .
Natthuṃ visamaṃ āsiñcanti [ natthu visamaṃ āsiñciyati ( sī . syā .)].
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhaveV0.280 , yamakanatthukaraṇinti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , dhūmaṃ pātunti .
Taññeva vaṭṭiṃ ālimpetvā pivantiT2.48 , kaṇṭho dahati .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , dhūmanettanti .
Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvacāni dhūmanettāni dhārenti – sovaṇṇamayaṃ rūpiyamayaṃ .
Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – seyyathāpi gihī kāmabhoginoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Na , bhikkhave , uccāvacāni dhūmanettāni dhāretabbāni .
Yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassa .
Anujānāmi , bhikkhave , aṭṭhimayaṃ … pe … saṅkhanābhimayanti .
Tena kho pana samayena dhūmanettāni apārutāni honti , pāṇakā pavisanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , apidhānanti .
Tena kho pana samayena bhikkhū dhūmanettāni hatthena pariharanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , dhūmanettathavikanti .
Ekato ghaṃsiyanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , yamakathavikanti .
Aṃsabaddhako na hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , aṃsabaddhakaṃ bandhanasuttakanti .
267. TenaM0.297 kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa vātābādhoP1.205 hoti .
Vejjā evamāhaṃsu –
‘‘ telaṃ pacitabban ’’ ti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , telapākanti .
Tasmiṃ kho pana telapāke majjaṃ pakkhipitabbaṃ hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , telapāke majjaṃ pakkhipitunti .
TenaT2.49 kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū atipakkhittamajjāni [ atikhittamajjāni ( ka .)] telāni pacanti , tāni pivitvā majjanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Na , bhikkhave , atipakkhittamajjaṃ telaṃ pātabbaṃ .
Yo piveyya , yathādhammo kāretabbo .
Anujānāmi , bhikkhave , yasmiṃ telapāke majjassa na vaṇṇo na gandho na raso paññāyati , evarūpaṃ majjapakkhittaṃ telaṃ pātunti .
Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ bahuṃ atipakkhittamajjaṃ telaṃ pakkaṃ hoti .
Atha kho bhikkhūnaṃV0.281 etadahosi –
‘‘ kathaṃ nu kho atipakkhittamajje tele paṭipajjitabban ’’ ti ?
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , abbhañjanaṃ adhiṭṭhātunti .
Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa bahutaraṃ telaṃ pakkaṃ hoti , telabhājanaṃ na vijjati .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , tīṇi tumbāni – lohatumbaṃ , kaṭṭhatumbaṃ , phalatumbanti .
Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa aṅgavāto hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , sedakammanti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , sambhārasedanti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , mahāsedanti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , bhaṅgodakanti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , udakakoṭṭhakanti .
TenaT2.50 kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa pabbavāto hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , lohitaṃM0.298 mocetunti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , lohitaṃ mocetvā visāṇena gāhetunti [ gahetunti ( sī . syā .)].
Tena kho pana samayena āyasmato pilindavacchassa pādā phalitā [ phālitā ( ka .)] honti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , pādabbhañjananti .
Nakkhamaniyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , pajjaṃ abhisaṅkharitunti .
Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno gaṇḍābādho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , satthakammanti .
Kasāvodakena attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , kasāvodakanti .
Tilakakkena attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , tilakakkanti .
Kabaḷikāya attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , kabaḷikanti .
Vaṇabandhanacoḷena attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , vaṇabandhanacoḷanti .
Vaṇo kaṇḍuvati .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , sāsapakuṭṭena [ sāsapakuḍḍena ( sī . syā .)] phositunti .
Vaṇo kilijjittha .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
AnujānāmiP1.206 , bhikkhave , dhūmaṃV0.282 kātunti .
Vaḍḍhamaṃsaṃ vuṭṭhāti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , loṇasakkharikāya chinditunti .
Vaṇo na ruhati .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , vaṇatelanti .
Telaṃ galati .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
AnujānāmiT2.51 , bhikkhave , vikāsikaṃ sabbaṃ vaṇapaṭikammanti .
268. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu ahinā daṭṭho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , cattāri mahāvikaṭāni dātuṃ – gūthaṃ , muttaṃ , chārikaṃ , mattikanti .
Atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ appaṭiggahitāni nu kho udāhu paṭiggahetabbānī ’’ ti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , sati kappiyakārake paṭiggahāpetuṃ , asati kappiyakārake sāmaṃ gahetvā paribhuñjitunti .
TenaM0.299 kho pana samayena aññatarena bhikkhunā visaṃ pītaṃ hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi bhikkhave gūthaṃ pāyetunti .
Atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ appaṭiggahitaṃ nu kho udāhu paṭiggahetabbo ’’ ti ?
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , yaṃ karonto paṭiggaṇhāti , sveva paṭiggaho kato , na puna [ kato pana (?)] paṭiggahetabboti .
269. Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno gharadinnakābādho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , sītāloḷiṃ pāyetunti .
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu duṭṭhagahaṇiko hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , āmisakhāraṃ pāyetunti .
Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno paṇḍurogābādho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃT2.52 .
Anujānāmi , bhikkhave , muttaharītakaṃ pāyetunti .
Tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno chavidosābādho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , gandhālepaṃ kātunti .
Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu abhisannakāyo hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃV0.283 .
Anujānāmi , bhikkhave , virecanaṃ pātunti .
Acchakañjiyā attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , acchakañjinti .
Akaṭayūsena attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , akaṭayūsanti .
Kaṭākaṭena attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , kaṭākaṭanti .
Paṭicchādanīyena attho hoti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , paṭicchādanīyanti .
Mūlādibhesajjakathā niṭṭhitā .