Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )

Catubbidhavinayakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Catubbidhavinayakathā

45. IdānissaM1.195 atthaṃ vibhajanto ‘‘ yo panāti , yo yādiso ’’ tiādimāha .
Tasmiṃ pana sikkhāpade ca sikkhāpadavibhaṅge ca sakale ca vinayavinicchaye kosallaṃ patthayantena catubbidho vinayo jānitabbo –
Catubbidhañhi vinayaṃ , mahātherā mahiddhikā ;
Nīharitvā pakāsesuṃ , dhammasaṅgāhakā purā .
Katamaṃ catubbidhaṃ ?
Suttaṃ , suttānulomaṃ , ācariyavādaṃ , attanomatinti .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ āhaccapadena rasena ācariyavaṃsena adhippāyā ’’ ti , ettha hi āhaccapadan ti suttaṃ adhippetaṃ , rasoti suttānulomaṃ , ācariyavaṃsoti ācariyavādo , adhippāyoti attanomati .
Tattha suttaṃ nāma sakale vinayapiṭake pāḷi .
Suttānulomaṃ nāma cattāro mahāpadesā ;
ye bhagavatā evaṃ vuttā –
‘‘ yaṃ , bhikkhaveP1.231 , mayā ‘ idaṃ na kappatī ’ ti appaṭikkhittaṃ , taṃ ce akappiyaṃ anulometi ;
kappiyaṃ paṭibāhati , taṃ vo na kappati .
Yaṃ , bhikkhave , mayā ‘ idaṃ na kappatī ’ ti appaṭikkhittaṃ , taṃ ce kappiyaṃ anulometi ;
akappiyaṃ paṭibāhati , taṃ vo kappati .
Yaṃ , bhikkhaveV1.180 , mayā ‘ idaṃ kappatī ’ ti ananuññātaṃ , taṃ ce akappiyaṃ anulometi , kappiyaṃ paṭibāhati ;
taṃ vo na kappati .
Yaṃ , bhikkhave , mayā ‘ idaṃ kappatī ’ ti ananuññātaṃ , taṃ ce kappiyaṃ anulometi , akappiyaṃ paṭibāhati ;
taṃ vo kappatī ’’ ti ( mahāva .305).
Ācariyavādo nāma dhammasaṅgāhakehi pañcahi arahantasatehi ṭhapitā pāḷivinimuttā okkantavinicchayappavattā aṭṭhakathātanti .
Attanomati nāma sutta-suttānuloma-ācariyavāde muñcitvā anumānena attano anubuddhiyā nayaggāhena upaṭṭhitākārakathanaṃ .
Apica suttantābhidhammavinayaṭṭhakathāsu āgato sabbopi theravādo ‘‘ attanomati ’’ nāma .
Taṃ pana attanomatiṃ gahetvā kathentena na daḷhaggāhaṃM1.196 gahetvā voharitabbaṃ .
Kāraṇaṃ sallakkhetvā atthena pāḷiṃ , pāḷiyā ca atthaṃ saṃsanditvā kathetabbaṃ .
Attanomati ācariyavāde otāretabbā .
Sace tattha otarati ceva sameti ca , gahetabbā .
Sace neva otarati na sameti , na gahetabbā .
Ayañhi attanomati nāma sabbadubbalā .
Attanomatito ācariyavādo balavataro .
Ācariyavādopi suttānulome otāretabbo .
Tattha otaranto samentoyeva gahetabbo , itaro na gahetabbo .
Ācariyavādato hi suttānulomaṃ balavataraṃ .
Suttānulomampi sutte otāretabbaṃ .
Tattha otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ , itaraṃ na gahetabbaṃ .
Suttānulomato hi suttameva balavataraṃ .
Suttañhi appaṭivattiyaṃ kārakasaṅghasadisaṃ buddhānaṃ ṭhitakālasadisaṃ .
Tasmā yadā dve bhikkhū sākacchanti , sakavādī suttaṃ gahetvā katheti , paravādī suttānulomaṃ .
Tehi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā suttānulomaṃ sutte otāretabbaṃ .
Sace otarati sameti , gahetabbaṃ .
No ce , na gahetabbaṃ ;
suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ suttaṃ gahetvā katheti , paro ācariyavādaṃ .
Tehipi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vā akatvā ācariyavādo sutte otāretabbo .
Sace otarati sameti , gahetabbo .
Anotaranto asamento ca gārayhācariyavādo na gahetabbo ;
suttasmiṃyeva ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ suttaṃP1.232 gahetvā katheti , paro attanomatiṃ .
Tehipi aññamaññaṃ khepaṃ vā garahaṃ vāV1.181 akatvā attanomati sutte otāretabbā .
Sace otarati sameti , gahetabbā .
No ce , na gahetabbā .
Suttasmiṃ yeva ṭhātabbaṃ .
Atha panāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti , paro suttaṃ .
Suttaṃ suttānulome otāretabbaṃ .
Sace otarati sameti , tisso saṅgītiyo ārūḷhaṃ pāḷiāgataṃ paññāyati , gahetabbaṃ .
No ce tathā paññāyati na otarati na sameti , bāhirakasuttaṃ vā hoti siloko vā aññaṃ vā gārayhasuttaṃ guḷhavessantaraguḷhavinayavedallādīnaṃ aññatarato āgataṃ , na gahetabbaṃ .
Suttānulomasmiṃyeva ṭhātabbaṃ .
AthāyaṃM1.197 suttānulomaṃ gahetvā katheti , paro ācariyavādaṃ .
Ācariyavādo suttānulome otāretabbo .
Sace otarati sameti , gahetabbo .
No ce , na gahetabbo .
Suttānulomeyeva ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ suttānulomaṃ gahetvā katheti , paro attanomatiṃ .
Attanomati suttānulome otāretabbā .
Sace otarati sameti , gahetabbā .
No ce , na gahetabbā .
Suttānulomeyeva ṭhātabbaṃ .
Atha panāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti , paro suttaṃ .
Suttaṃ ācariyavāde otāretabbaṃ .
Sace otarati sameti , gahetabbaṃ .
Itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ .
Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti , paro suttānulomaṃ .
Suttānulomaṃ ācariyavāde otāretabbaṃ .
Otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ , itaraṃ na gahetabbaṃ .
Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ ācariyavādaṃ gahetvā katheti , paro attanomatiṃ .
Attanomati ācariyavāde otāretabbā .
Sace otarati sameti , gahetabbā .
No ce , na gahetabbā .
Ācariyavādeyeva ṭhātabbaṃ .
Atha panāyaṃ attanomatiṃ gahetvā katheti , paro suttaṃ .
Suttaṃ attanomatiyaṃ otāretabbaṃ .
Sace otarati sameti , gahetabbaṃ .
Itaraṃ gārayhasuttaṃ na gahetabbaṃ .
Attanomatiyameva ṭhātabbaṃ .
AthāyaṃV1.182 attanomatiṃ gahetvā katheti , paro suttānulomaṃ .
Suttānulomaṃ attanomatiyaṃ otāretabbaṃ .
Otarantaṃ samentameva gahetabbaṃ , itaraṃ na gahetabbaṃ .
Attanomatiyameva ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ attanomatiṃ gahetvā katheti , paro ācariyavādaṃ .
Ācariyavādo attanomatiyaṃ otāretabbo .
Sace otarati sameti , gahetabbo ;
itaro gārayhācariyavādo na gahetabbo .
Attanomatiyameva ṭhātabbaṃ .
Attano gahaṇamevaP1.233 baliyaṃ kātabbaṃ .
Sabbaṭṭhānesu ca khepo vā garahā vā na kātabbāti .
AthaM1.198 panāyaṃ ‘‘ kappiyan ’’ ti gahetvā katheti , paro ‘‘ akappiyan ’’ ti .
Sutte ca suttānulome ca otāretabbaṃ .
Sace kappiyaṃ hoti , kappiye ṭhātabbaṃ .
Sace akappiyaṃ , akappiye ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ tassa kappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti , paro kāraṇaṃ na vindati .
Kappiyeva ṭhātabbaṃ .
Atha paro tassa akappiyabhāvasādhakaṃ suttato bahuṃ kāraṇañca vinicchayañca dasseti , anena attano gahaṇanti katvā daḷhaṃ ādāya na ṭhātabbaṃ .
‘‘ Sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā akappiyeva ṭhātabbaṃ .
Atha dvinnampi kāraṇacchāyā dissati , paṭikkhittabhāvoyeva sādhu , akappiye ṭhātabbaṃ .
Vinayañhi patvā kappiyākappiyavicāraṇamāgamma rundhitabbaṃ , gāḷhaṃ kattabbaṃ , sotaṃ pacchinditabbaṃ , garukabhāveyeva ṭhātabbaṃ .
Atha panāyaṃ ‘‘ akappiyan ’’ ti gahetvā katheti , paro ‘‘ kappiyan ’’ ti .
Sutte ca suttānulome ca otāretabbaṃ .
Sace kappiyaṃ hoti , kappiye ṭhātabbaṃ .
Sace akappiyaṃ , akappiye ṭhātabbaṃ .
Athāyaṃ bahūhi suttavinicchayakāraṇehi akappiyabhāvaṃ dasseti , paro kāraṇaṃ na vindati , akappiye ṭhātabbaṃ .
Atha paro bahūhi suttavinicchayakāraṇehi kappiyabhāvaṃ dasseti , ayaṃ kāraṇaṃ na vindati , kappiye ṭhātabbaṃ .
Atha dvinnampi kāraṇacchāyā dissati , attano gahaṇaṃ na vissajjetabbaṃ .
Yathā cāyaṃ kappiyākappiye akappiyakappiye ca vinicchayo vutto ;
evaṃ anāpattiāpattivāde āpattānāpattivāde ca , lahukagarukāpattivāde garukalahukāpattivāde cāpiV1.183 vinicchayo veditabbo .
Nāmamattaṃyeva hi ettha nānaṃ , yojanānaye nānaṃ natthi , tasmā na vitthāritaṃ .
Evaṃ kappiyākappiyādivinicchaye uppanne yo sutta-suttānulomaācariyavādaattanomatīsu atirekakāraṇaṃ labhati , tassa vāde ṭhātabbaṃ .
Sabbaso pana kāraṇaṃ vinicchayaṃ alabhantena suttaṃ na jahitabbaṃ , suttasmiṃyeva ṭhātabbanti .
Evaṃ tasmiṃ sikkhāpade ca sikkhāpadavibhaṅge ca sakale ca vinayavinicchaye kosallaṃ patthayantena ayaṃ catubbidho vinayo jānitabbo .
ImañcaM1.199P1.234 pana catubbidhaṃ vinayaṃ ñatvāpi vinayadharena puggalena tilakkhaṇasamannāgatena bhavitabbaṃ .
Tīṇi hi vinayadharassa lakkhaṇāni icchitabbāni .
Katamāni tīṇi ?
‘‘ Suttañcassa svāgataṃ hoti suppavatti suvinicchitaṃ suttato anubyañjanato ’’ ti idamekaṃ lakkhaṇaṃ .
‘‘ Vinaye kho pana ṭhito hoti asaṃhīro ’’ ti idaṃ dutiyaṃ .
‘‘ Ācariyaparamparā kho panassa suggahitā hoti sumanasikatā sūpadhāritā ’’ ti idaṃ tatiyaṃ .
Tattha suttaṃ nāma sakalaṃ vinayapiṭakaṃ .
Tañcassa svāgataṃ hotīti suṭṭhu āgataṃ .
Suppavattīti suṭṭhu pavattaṃ paguṇaṃ vācuggataṃ suvinicchitaṃ .
Suttato anubyañjanatoti pāḷito ca paripucchato ca aṭṭhakathāto ca suvinicchitaṃ hoti , kaṅkhacchedaṃ katvā uggahitaṃ .
Vinaye kho pana ṭhito hotīti vinaye lajjībhāvena patiṭṭhito hoti .
Alajjī hi bahussutopi samāno lābhagarutāya tantiṃ visaṃvādetvā uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ dīpetvā sāsane mahantaṃ upaddavaṃ karoti .
Saṅghabhedampi saṅgharājimpi uppādeti .
Lajjī pana kukkuccako sikkhākāmo jīvitahetupi tantiṃ avisaṃvādetvā dhammameva vinayameva ca dīpeti , satthusāsanaṃ garuṃ katvā ṭhapeti .
Tathā hi pubbe mahātherā tikkhattuṃ vācaṃ nicchāresuṃ –
‘‘ anāgate lajjī rakkhissati , lajjī rakkhissati , lajjī rakkhissatī ’’ ti .
Evaṃ yo lajjī , so vinayaṃ avijahanto avokkamanto lajjībhāvena vinaye ṭhito hoti suppatiṭṭhitoti .
Asaṃhīroti saṃhīro nāma yo pāḷiyaṃ vā aṭṭhakathāyaṃ vā heṭṭhato vā uparito vā padapaṭipāṭiyā vā pucchiyamāno vitthunati vipphandati santiṭṭhituṃ na sakkoti ;
yaṃ yaṃ parena vuccati taṃ taṃ anujānāti ;
sakavādaṃ chaḍḍetvā paravādaṃ gaṇhāti .
Yo pana pāḷiyaṃ vā aṭṭhakathāya vā heṭṭhupariyena vā padapaṭipāṭiyāP1.235 vā pucchiyamāno na vitthunati na vipphandati , ekekalomaṃ saṇḍāsena gaṇhanto viya ‘‘ evaṃ mayaṃ vadāma ;
evaṃ no ācariyā vadantī ’’ tiV1.184 vissajjeti ;
yamhi pāḷi ca pāḷivinicchayo ca suvaṇṇabhājane pakkhittasīhavasā viya parikkhayaṃ pariyādānaṃ agacchanto tiṭṭhati , ayaṃ vuccati ‘‘ asaṃhīro ’’ ti .
Ācariyaparamparā kho panassa suggahitā hotīti theraparamparā vaṃsaparamparā cassa suu gahitā hoti .
Sumanasikatāti suṭṭhu manasikatā ;
āvajjitamatte ujjalitapadīpo viya hoti .
Sūpadhāritāti suṭṭhuM1.200 upadhāritā pubbāparānusandhito atthato kāraṇato ca upadhāritā ;
attano matiṃ pahāya ācariyasuddhiyā vattā hoti ‘‘ mayhaṃ ācariyo asukācariyassa santike uggaṇhi , so asukassā ’’ ti evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃ theravādaṅgaṃ āharitvā yāva upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhīti pāpetvā ṭhapeti .
Tatopi āharitvā upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaṇhi , dāsakatthero attano upajjhāyassa upālittherassa , soṇakatthero attano upajjhāyassa dāsakattherassa , siggavatthero attano upajjhāyassa soṇakattherassa , moggaliputtatissatthero attano upajjhāyassa siggavattherassa caṇḍavajjittherassa cāti .
Evaṃ sabbaṃ ācariyaparamparaṃ theravādaṅgaṃ āharitvā attano ācariyaṃ pāpetvā ṭhapeti .
Evaṃ uggahitā hi ācariyaparamparā suggahitā hoti .
Evaṃ asakkontena pana avassaṃ dve tayo parivaṭṭā uggahetabbā .
Sabbapacchimena hi nayena yathā ācariyo ca ācariyācariyo ca pāḷiñca paripucchañca vadanti , tathā ñātuṃ vaṭṭati .
Imehi ca pana tīhi lakkhaṇehi samannāgatena vinayadharena vatthuvinicchayatthaṃ sannipatite saṅghe otiṇṇe vatthusmiṃ codakena ca cuditakena ca vutte vattabbe sahasā avinicchinitvāva cha ṭhānāni oloketabbāni .
Katamāni cha ?
Vatthu oloketabbaṃ , mātikā oloketabbā , padabhājanīyaṃ oloketabbaṃ , tikaparicchedo oloketabbo , antarāpatti oloketabbā , anāpatti oloketabbāti .
Vatthuṃ olokentopiP1.236 hi ‘‘ tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbaṃ , na tveva naggena āgantabbaṃ ;
yo āgaccheyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pārā .517) evaṃ ekaccaṃ āpattiṃ passati .
So taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati .
Mātikaṃ olokentopi ‘‘ sampajānamusāvāde pācittiyan ’’ tiādinā ( pāci .2) nayenaV1.185 pañcannaṃ āpattīnaṃ aññataraṃ āpattiṃ passati , so taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati .
PadabhājanīyaṃM1.201 olokentopi ‘‘ akkhayite sarīre methunaṃ dhammaṃ paṭisevati , āpatti pārājikassa .
Yebhuyyena khayite sarīre methunaṃ dhammaṃ paṭisevati , āpatti thullaccayassā ’’ tiādinā ( pārā .59 ādayo , atthato samānaṃ ) nayena sattannaṃ āpattīnaṃ aññataraṃ āpattiṃ passati , so padabhājanīyato suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati .
Tikaparicchedaṃ olokentopi tikasaṅghādisesaṃ vā tikapācittiyaṃ vā tikadukkaṭaṃ vā aññataraṃ vā āpattiṃ tikaparicchede passati , so tato suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati .
Antarāpattiṃ olokentopi ‘‘ paṭilātaṃ ukkhipati , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pāci .355) evaṃ yā sikkhāpadantaresu antarāpatti hoti taṃ passati , so taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati .
Anāpattiṃ olokentopi ‘‘ anāpatti bhikkhu asādiyantassa , atheyyacittassa , na maraṇādhippāyassa , anullapanādhippāyassa , na mocanādhippāyassa , asañcicca , assatiyā , ajānantassā ’’ ti ( pārā .72 ādayo ) evaṃ tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade niddiṭṭhaṃ anāpattiṃ passati , so taṃ suttaṃ ānetvā taṃ adhikaraṇaṃ vūpasamessati .
Yo hi bhikkhu catubbidhavinayakovido tilakkhaṇasampanno imāni cha ṭhānāni oloketvā adhikaraṇaṃ vūpasamessati , tassa vinicchayo appaṭivattiyo , buddhena sayaṃ nisīditvā vinicchitasadiso hoti .
Taṃ cevaṃ vinicchayakusalaṃ bhikkhuṃ koci katasikkhāpadavītikkamo bhikkhu upasaṅkamitvā attano kukkuccaṃ puccheyya ;
tena sādhukaṃ sallakkhetvā sace anāpatti hoti ,‘‘ anāpattī ’’ ti vattabbaṃ .
Sace pana āpatti hoti ,‘‘ āpattī ’’ ti vattabbaṃ .
Sā desanāgāminī ce ,‘‘ desanāgāminī ’’ ti vattabbaṃ .
Vuṭṭhānagāminī ce ,‘‘ vuṭṭhānagāminī ’’ ti vattabbaṃ .
Athassa pārājikacchāyāP1.237 dissati ,‘‘ pārājikāpattī ’’ ti na tāva vattabbaṃ .
Kasmā ?
Methunadhammavītikkamo hi uttarimanussadhammavītikkamo ca oḷāriko .
Adinnādānamanussaviggahavītikkamā pana sukhumā cittalahukā .
Te sukhumeneva āpajjatiV1.186 , sukhumena rakkhati , tasmā visesena taṃvatthukaṃ kukkuccaṃ pucchiyamāno ‘‘ āpattī ’’ ti avatvā sacassa ācariyo dharati , tato tena so bhikkhu ‘‘ amhākaṃ ācariyaṃM1.202 pucchā ’’ ti pesetabbo .
Sace so puna āgantvā ‘‘ tumhākaṃ ācariyo suttato nayato oloketvā ‘ satekiccho ’ ti maṃ āhā ’’ ti vadati , tato anena so ‘‘ sādhu suṭṭhu yaṃ ācariyo bhaṇati taṃ karohī ’’ ti vattabbo .
Atha panassa ācariyo natthi , saddhiṃ uggahitatthero pana atthi , tassa santikaṃ pesetabbo –
‘‘ amhehi saha uggahitatthero gaṇapāmokkho , taṃ gantvā pucchā ’’ ti .
Tenāpi ‘‘ satekiccho ’’ ti vinicchite ‘‘ sādhu suṭṭhu tassa vacanaṃ karohī ’’ ti vattabbo .
Atha saddhiṃ uggahitattheropi natthi , antevāsiko paṇḍito atthi , tassa santikaṃ pesetabbo –
‘‘ asukadaharaṃ gantvā pucchā ’’ ti .
Tenāpi ‘‘ satekiccho ’’ ti vinicchite ‘‘ sādhu suṭṭhu tassa vacanaṃ karohī ’’ ti vattabbo .
Atha daharassāpi pārājikacchāyāva upaṭṭhāti , tenāpi ‘‘ pārājikosī ’’ ti na vattabbo .
Dullabho hi buddhuppādo , tato dullabhatarāM1.203 pabbajjā ca upasampadā ca .
Evaṃ pana vattabbo –
‘‘ vivittaṃ okāsaṃ sammajjitvā divāvihāraṃ nisīditvā sīlāni sodhetvā dvattiṃsākāraṃ tāva manasi karohī ’’ ti .
Sace tassa arogaṃ sīlaṃ kammaṭṭhānaṃ ghaṭayati , saṅkhārā pākaṭā hutvā upaṭṭhahanti , upacārappanāppattaṃ viya cittampi ekaggaṃ hoti , divasaṃ atikkantampi na jānāti .
So divasātikkame upaṭṭhānaṃ āgato evaṃ vattabbo –
‘‘ kīdisā te cittappavattī ’’ ti .
Ārocitāya cittappavattiyā vattabbo –
‘‘ pabbajjā nāma cittavisuddhatthāya , appamatto samaṇadhammaṃ karohī ’’ ti .
Yassa pana sīlaṃ bhinnaṃ hoti , tassa kammaṭṭhānaṃ na ghaṭayati , patodābhitunnaṃ viya cittaṃ vikampati , vippaṭisāragginā ḍayhati , tattapāsāṇe nisinno viya taṅkhaṇaññeva vuṭṭhāti .
SoP1.238 āgato ‘‘ kā te cittappavattī ’’ ti pucchitabbo .
Ārocitāya cittappavattiyā ‘‘ natthi loke raho nāma pāpakammaṃ pakubbato .
Sabbapaṭhamañhi pāpaṃ karonto attanā jānāti , athassa ārakkhadevatā paracittavidū samaṇabrāhmaṇā aññā ca devatā jānanti , tvaṃyeva dāni tava sotthiṃ pariyesāhī ’’ ti vattabbo .
Niṭṭhitā catubbidhavinayakathā
Vinayadharassa ca lakkhaṇādikathā .