Adhimānavatthuvaṇṇanā
196. Tattha adiṭṭhe diṭṭhasaññinoti arahatte ñāṇacakkhunā adiṭṭheyeva ‘‘ diṭṭhaṃ amhehi arahattan ’’ ti diṭṭhasaññino hutvā .
Esa nayo appattādīsu .
Ayaṃ pana viseso – appatteti attano
V2.72 santāne uppattivasena appatte .Anadhigateti maggabhāvanāya anadhigate ;
appaṭiladdhetipi attho .
Asacchikateti appaṭividdhe paccavekkhaṇavasena vā appaccakkhakate .
Adhimānenāti adhigatamānena ;
‘‘ adhigatā mayan ’’ ti evaṃ uppannamānenāti attho , adhikamānena vā thaddhamānenāti attho .
Aññaṃ byākariṃsūti arahattaṃ byākariṃsu ;
‘‘ pattaṃ āvuso amhehi arahattaṃ , kataṃ karaṇīyan ’’ ti bhikkhūnaṃ ārocesuṃ .
Tesaṃ maggena appahīnakilesattā kevalaṃ samathavipassanābalena vikkhambhitakilesānaṃ aparena samayena tathārūpapaccayasamāyoge rāgāya cittaṃ namati ;
rāgatthāya namatīti attho .
Esa nayo itaresu .
Tañca
P2.488 kho etaṃ abbohārikan ti tañca kho etaṃ tesaṃ aññabyākaraṇaṃ abbohārikaṃ āpattipaññāpane vohāraṃ na gacchati ;āpattiyā aṅgaṃ na hotīti attho .
Kassa
M2.80 panāyaṃ adhimāno uppajjati , kassa nuppajjatīti ?Ariyasāvakassa tāva nuppajjati so hi maggaphalanibbānapahīnakilesaavasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇena sañjātasomanasso ariyaguṇapaṭivedhe nikkaṅkho .
Tasmā sotāpannādīnaṃ ‘‘ ahaṃ sakadāgāmī ’’ tiādivasena adhimāno nuppajjati .
Dussīlassa nuppajjati , so hi ariyaguṇādhigame nirāsova .
Sīlavatopi pariccattakammaṭṭhānassa niddārāmatādimanuyuttassa nuppajjati .
Suparisuddhasīlassa pana kammaṭṭhāne appamattassa nāmarūpaṃ vavatthapetvā paccayapariggahena vitiṇṇakaṅkhassa tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa āraddhavipassakassa uppajjati , uppanno ca suddhasamathalābhiṃ vā suddhavipassanālābhiṃ vā antarā ṭhapeti , so hi dasapi vīsatipi tiṃsampi vassāni kilesasamudācāraṃ apassitvā ‘‘ ahaṃ sotāpanno ’’ ti vā ‘‘ sakadāgāmī ’’ ti vā ‘‘ anāgāmī ’’ ti vā maññati .
Samathavipassanālābhiṃ pana arahatteyeva ṭhapeti .
Tassa hi samādhibalena kilesā vikkhambhitā , vipassanābalena saṅkhārā supariggahitā , tasmā saṭṭhimpi vassāni asītimpi vassāni vassasatampi kilesā na samudācaranti , khīṇāsavasseva cittacāro hoti .
So evaṃ dīgharattaṃ kilesasamudācāraṃ apassanto antarā aṭhatvāva ‘‘ arahā ahan ’’ ti maññatīti .