Vinītavatthuvaṇṇanā
180. Vinītavatthukathāsu paṭhamavatthusmiṃ – kāruññenāti te bhikkhū tassa mahantaṃ gelaññadukkhaṃ disvā kāruññaṃ uppādetvā ‘‘ sīlavā tvaṃ katakusalo , kasmā mīyamāno bhāyasi , nanu sīlavato saggo nāma maraṇamattapaṭibaddhoyevā ’’ ti evaṃ maraṇatthikāva hutvā maraṇatthikabhāvaṃ ajānantā maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesuṃ .
Sopi bhikkhu tesaṃ saṃvaṇṇanāya
M2.61 āhārupacchedaṃ katvā antarāva kālamakāsi .Tasmā āpattiṃ āpannā .
Vohāravasena pana vuttaṃ ‘‘ kāruññena maraṇavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesun ’’ ti .
Tasmā idānipi paṇḍitena bhikkhunā gilānassa bhikkhuno evaṃ maraṇavaṇṇo na saṃvaṇṇetabbo .
Sace hi tassa saṃvaṇṇanaṃ sutvā āhārūpacchedādinā upakkamena ekajavanavārāvasesepi āyusmiṃ antarā kālaṃkaroti , imināva mārito hoti .
Iminā pana nayena anusiṭṭhi dātabbā –
‘‘ sīlavato nāma anacchariyā maggaphaluppatti , tasmā vihārādīsu āsattiṃ akatvā buddhagataṃ dhammagataṃ saṅghagataṃ kāyagatañca satiṃ upaṭṭhapetvā manasikāre appamādo kātabbo ’’ ti .
Maraṇavaṇṇe ca saṃvaṇṇitepi yo tāya saṃvaṇṇanāya kañci upakkamaṃ akatvā attano dhammatāya yathāyunā yathānusandhināva marati , tappaccayā saṃvaṇṇako āpattiyā na kāretabboti .
Dutiyavatthusmiṃ – na ca bhikkhave appaṭivekkhitvāti ettha kīdisaṃ āsanaṃ paṭivekkhitabbaṃ
V2.56 , kīdisaṃ na paṭivekkhitabbaṃ ?Yaṃ suddhaṃ āsanameva hoti apaccattharaṇakaṃ , yañca āgantvā ṭhitānaṃ passataṃyeva attharīyati , taṃ napaccavekkhitabbaṃ
P2.465 , nisīdituṃ vaṭṭati .Yampi manussā sayaṃ hatthena akkamitvā ‘‘ idha bhante nisīdathā ’’ ti denti , tasmimpi vaṭṭati .
Sacepi paṭhamamevāgantvā nisinnā pacchā uddhaṃ vā adho vā saṅkamanti , paccavekkhaṇakiccaṃ natthi .
Yampi tanukena vatthena yathā talaṃ dissati , evaṃ paṭicchannaṃ hoti , tasmimpi paccavekkhaṇakiccaṃ natthi .
Yaṃ pana paṭikacceva pāvārakojavādīhi atthataṃ hoti , taṃ hatthena parāmasitvā sallakkhetvā nisīditabbaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ ghanasāṭakenāpi atthate yasmiṃ vali na paññāyati , taṃ nappaṭivekkhitabbanti vuttaṃ .
Musalavatthusmiṃ – asañciccoti avadhakacetano viraddhapayogo hi so .
Tenāha ‘‘ asañcicco ahan ’’ ti .
Udukkhalavatthu uttānameva .
Vuḍḍhapabbajitavatthūsu paṭhamavatthusmiṃ ‘‘ bhikkhusaṅghassa paṭibandhaṃ mā akāsī ’’ ti paṇāmesi .
Dutiyavatthusmiṃ – saṅghamajjhepi gaṇamajjhepi ‘‘ mahallakattherassa putto ’’ ti vuccamāno tena vacanena aṭṭīyamāno ‘‘ maratu ayan ’’ ti paṇāmesi .
Tatiyavatthusmiṃ – tassa dukkhuppādanena thullaccayaṃ .
181. Tato
M2.62 parāni tīṇi vatthūni uttānatthāneva .Visagatapiṇḍapātavatthusmiṃ – sārāṇīyadhammapūrako so bhikkhu aggapiṇḍaṃ sabrahmacārīnaṃ datvāva bhuñjati .
Tena vuttaṃ ‘‘ aggakārikaṃ adāsī ’’ ti .
Aggakārikan ti aggakiriyaṃ ;
paṭhamaṃ laddhapiṇḍapātaṃ aggaggaṃ vā paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātanti attho .
Yā pana tassa dānasaṅkhātā aggakiriyā , sā na sakkā dātuṃ , piṇḍapātañhi so therāsanato
P2.466 paṭṭhāya adāsi .Te bhikkhūti te therāsanato paṭṭhāya paribhuttapiṇḍapātā bhikkhū ;
te kira sabbepi kālamakaṃsu .
Sesamettha uttānameva .
Assaddhesu pana micchādiṭṭhikesu kulesu sakkaccaṃ paṇītabhojanaṃ labhitvā anupaparikkhitvā neva attanā paribhuñjitabbaṃ , na paresaṃ dātabbaṃ .
Yampi ābhidosikaṃ bhattaṃ vā khajjakaṃ vā tato labhati , tampi na paribhuñjitabbaṃ .
Apihitavatthumpi hi sappavicchikādīhi adhisayitaṃ chaḍḍanīyadhammaṃ tāni kulāni denti .
Gandhahaliddādimakkhitopi tato piṇḍapāto na gahetabbo .
Sarīre rogaṭṭhānāni puñchitvā ṭhapitabhattampi hi tāni dātabbaṃ maññantīti .
Vīmaṃsanavatthusmiṃ – vīmaṃsamāno dve vīmaṃsati –
‘‘ sakkoti nu kho imaṃ māretuṃ no ’’ ti visaṃ vā vīmaṃsati ,‘‘ mareyya nu kho ayaṃ imaṃ visaṃ khāditvā no ’’ ti puggalaṃ vā .
Ubhayathāpi vīmaṃsādhippāyena dinne maratu vā mā vā thullaccayaṃ .
‘‘ Idaṃ visaṃ etaṃ māretū ’’ ti vā
V2.57 ‘‘ idaṃ visaṃ khāditvā ayaṃ maratū ’’ ti vā evaṃ dinne pana sace marati , pārājikaṃ ;no ce , thullaccayaṃ .
182-3.
Ito parāni tīṇi silāvatthūni tīṇi iṭṭhakavāsigopānasīvatthūni ca uttānatthāneva .
Na kevalañca silādīnaṃyeva vasena ayaṃ āpattānāpattibhedo hoti , daṇḍamuggaranikhādanavemādīnampi vasena hotiyeva , tasmā pāḷiyaṃ anāgatampi āgatanayeneva veditabbaṃ .
Aṭṭakavatthūsu – aṭṭakoti vehāsamañco vuccati ;
yaṃ setakammamālākammalatākammādīnaṃ atthāya bandhanti .
Tattha āvuso atraṭṭhito bandhāhīti maraṇādhippāyo yatra ṭhito patitvā khāṇunā vā bhijjeyya , sobbhapapātādīsu vā mareyya
P2.467 , tādisaṃ ṭhānaṃ sandhāyāha .Ettha ca koci upariṭhānaṃ niyāmeti ‘‘ ito patitvā marissatī ’’ ti , koci heṭṭhā ṭhānaṃ ‘‘ idha patitvā marissatī ’’ ti , koci ubhayampi ‘‘ ito idha patitvā
M2.63 marissatī ’’ ti .Tatra yo upari niyamitaṭṭhānā apatitvā aññato patati , heṭṭhā niyamitaṭṭhāne vā apatitvā aññattha patati , ubhayaniyāme vā yaṃkiñci ekaṃ virādhetvā patati , tasmiṃ mate visaṅketattā anāpatti .
Vihāracchādanavatthusmimpi eseva nayo .
Anabhirativatthusmiṃ – so kira bhikkhu kāmavitakkādīnaṃ samudācāraṃ disvā nivāretuṃ asakkonto sāsane anabhirato gihibhāvābhimukho jāto .
Tato cintesi –
‘‘ yāva sīlabhedaṃ na pāpuṇāmi tāva marissāmī ’’ ti .
Atha taṃ pabbataṃ abhiruhitvā papāte papatanto aññataraṃ vilīvakāraṃ ottharitvā māresi .
Vilīvakāran ti veṇukāraṃ .
Na ca bhikkhave attānaṃ pātetabban ti na attā pātetabbo .
Vibhattibyattayena panetaṃ vuttaṃ .
Ettha ca na kevalaṃ na pātetabbaṃ , aññenapi yena kenaci upakkamena antamaso āhārupacchedenapi na māretabbo .
Yopi hi gilāno vijjamāne bhesajje ca upaṭṭhākesu ca maritukāmo āhāraṃ upacchindati , dukkaṭameva .
Yassa pana mahāābādho cirānubaddho , bhikkhū upaṭṭhahantā kilamanti jigucchanti ‘‘ kadā nu kho gilānato muccissāmā ’’ ti aṭṭīyanti .
Sace so ‘‘ ayaṃ attabhāvo paṭijaggiyamānopi na tiṭṭhati , bhikkhū ca kilamantī ’’ ti āhāraṃ upacchindati , bhesajjaṃ na sevati vaṭṭati .
Yo pana ‘‘ ayaṃ rogo kharo , āyusaṅkhārā na tiṭṭhanti , ayañca me visesādhigamo hatthappatto viya dissatī ’’ ti upacchindati vaṭṭatiyeva .
Agilānassāpi uppannasaṃvegassa ‘‘ āhārapariyesanaṃ nāma papañco , kammaṭṭhānameva anuyuñjissāmī ’’ ti kammaṭṭhānasīsena
V2.58 upacchindantassa vaṭṭati .Visesādhigamaṃ byākaritvā āhāraṃ upacchindati , na vaṭṭati .
Sabhāgānañhi
P2.468 lajjībhikkhūnaṃ kathetuṃ vaṭṭati .Silāvatthusmiṃ – davāyāti davena hassena ;
khiḍḍāyāti attho .
Silāti pāsāṇo ;
na kevalañca pāsāṇo , aññampi yaṃkiñci dārukhaṇḍaṃ vā iṭṭhakākhaṇḍaṃ vā hatthena vā yantena vā pavijjhituṃ na vaṭṭati .
Cetiyādīnaṃ atthāya pāsāṇādayo hasantā hasantā pavaṭṭentipi khipantipi ukkhipantipi kammasamayoti vaṭṭati .
Aññampi īdisaṃ navakammaṃ vā karontā bhaṇḍakaṃ vā dhovantā rukkhaṃ vā dhovanadaṇḍakaṃ vā ukkhipitvā pavijjhanti , vaṭṭati .
Bhattavissaggakālādīsu kāke vā soṇe vā kaṭṭhaṃ vā kathalaṃ vā khipitvā palāpeti , vaṭṭati .
184. Sedanādivatthūni
M2.64 sabbāneva uttānatthāni .Ettha ca ahaṃ kukkuccakoti na gilānupaṭṭhānaṃ na kātabbaṃ , hitakāmatāya sabbaṃ gilānassa balābalañca ruciñca sappāyāsappāyañca upalakkhetvā kātabbaṃ .
185. Jāragabbhinivatthusmiṃ – pavutthapatikāti pavāsaṃ gatapatikā .
Gabbhapātanan ti yena paribhuttena gabbho patati , tādisaṃ bhesajjaṃ .
Dve pajāpatikavatthūni uttānatthāneva .
Gabbhamaddanavatthusmiṃ –
‘‘ madditvā pātehī ’’ ti vutte aññena maddāpetvā pāteti , visaṅketaṃ .
‘‘ Maddāpetvā pātāpehī ’’ ti vuttepi sayaṃ madditvā pāteti , visaṅketameva .
Manussaviggahe pariyāyo nāma natthi .
Tasmā ‘‘ gabbho nāma maddite patatī ’’ ti vutte sā sayaṃ vā maddatu , aññena vā maddāpetvā pātetu , visaṅketo natthi ;
pārājikameva tāpanavatthusmimpi eseva nayo .
Vañjhitthivatthusmiṃ – vañjhitthī nāma yā gabbhaṃ na gaṇhāti .
Gabbhaṃ agaṇhanakaitthī nāma natthi , yassā pana gahitopi gabbho na saṇṭhāti , taṃyeva sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Utusamaye kira sabbitthiyo gabbhaṃ gaṇhanti .
Yā panāyaṃ ‘‘ vañjhā ’’ ti vuccati , tassā kucchiyaṃ nibbattasattānaṃ
P2.469 akusalavipāko sampāpuṇāti .Te parittakusalavipākena gahitapaṭisandhikā akusalavipākena adhibhūtā vinassanti .
Abhinavapaṭisandhiyaṃyeva hi kammānubhāvena dvīhākārehi gabbho na saṇṭhāti – vātena vā pāṇakehi vā .
Vāto sosetvā antaradhāpeti , pāṇakā khāditvā .
Tassa pana vātassa pāṇakānaṃ vā paṭighātāya bhesajje kate gabbho saṇṭhaheyya ;
so bhikkhu taṃ akatvā aññaṃ kharabhesajjaṃ adāsi .
Tena sā kālamakāsi .
Bhagavā bhesajjassa kaṭattā dukkaṭaṃ paññāpesi .
Dutiyavatthusmimpi
V2.59 eseva nayo .Tasmā āgatāgatassa parajanassa bhesajjaṃ na kātabbaṃ , karonto dukkaṭaṃ āpajjati .
Pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ kātabbaṃ bhikkhussa bhikkhuniyā sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyāti .
Samasīlasaddhāpaññānañhi etesaṃ tīsu sikkhāsu yuttānaṃ bhesajjaṃ akātuṃ na labbhati , karontena ca sace tesaṃ atthi , tesaṃ santakaṃ gahetvā yojetvā dātabbaṃ .
Sace natthi , attano santakaṃ kātabbaṃ .
Sace attanopi natthi , bhikkhācāravattena vā ñātakapavāritaṭṭhānato vā pariyesitabbaṃ .
Alabhantena gilānassa atthāya akataviññattiyāpi āharitvā kātabbaṃ .
Aparesampi
M2.65 pañcannaṃ kātuṃ vaṭṭati – mātu , pitu , tadupaṭṭhākānaṃ , attano veyyāvaccakarassa , paṇḍupalāsassāti .Paṇḍupalāso nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati tāva vihāre vasati .
Tesu sace mātāpitaro issarā honti , na paccāsīsanti , akātuṃ vaṭṭati .
Sace pana rajjepi ṭhitā paccāsīsanti , akātuṃ na vaṭṭati .
Bhesajjaṃ paccāsīsantānaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ , yojetuṃ ajānantānaṃ yojetvā dātabbaṃ .
Sabbesaṃ atthāya sahadhammikesu vuttanayeneva pariyesitabbaṃ .
Sace pana mātaraṃ vihāre ānetvā jaggati , sabbaṃ parikammaṃ anāmasantena kātabbaṃ .
Khādanīyaṃ bhojanīyaṃ sahatthā dātabbaṃ .
Pitā pana yathā sāmaṇero evaṃ sahatthena nhāpanasambāhanādīni
P2.470 katvā upaṭṭhātabbo .Ye ca mātāpitaro upaṭṭhahanti paṭijagganti , tesampi evameva kātabbaṃ .
Veyyāvaccakaro nāma yo vetanaṃ gahetvā araññe dārūni vā chindati , aññaṃ vā kiñci kammaṃ karoti , tassa roge uppanne yāva ñātakā na passanti tāva bhesajjaṃ kātabbaṃ .
Yo pana bhikkhunissitakova hutvā sabbakammāni karoti , tassa bhesajjaṃ kātabbameva .
Paṇḍupalāsepi sāmaṇere viya paṭipajjitabbaṃ .
Aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati – jeṭṭhabhātu , kaniṭṭhabhātu , jeṭṭhabhaginiyā , kaniṭṭhabhaginiyā , cūḷamātuyā , mahāmātuyā , cūḷapituno , mahāpituno , pitucchāya , mātulassāti .
Tesaṃ pana sabbesampi karontena tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabbaṃ .
Sace pana nappahonti , yācanti ca ‘‘ detha no , bhante , tumhākaṃ paṭidassāmā ’’ ti tāvakālikaṃ dātabbaṃ .
Sacepi na yācanti ,‘‘ amhākaṃ bhesajjaṃ atthi , tāvakālikaṃ gaṇhathā ’’ ti vatvā vā ‘‘ yadā nesaṃ bhavissati tadā dassantī ’’ ti ābhogaṃ vā katvā dātabbaṃ .
Sace paṭidenti , gahetabbaṃ , no ce denti , na codetabbā .
Ete dasa ñātake ṭhapetvā aññesaṃ na kātabbaṃ .
Etesaṃ
V2.60 puttaparamparāya pana yāva sattamo kulaparivaṭṭo tāva cattāro paccaye āharāpentassa akataviññatti vā bhesajjaṃ karontassa vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hoti .Sace bhātujāyā bhaginisāmiko vā gilānā honti , ñātakā ce , tesampi vaṭṭati .
Aññātakā ce , bhātu ca bhaginiyā ca katvā dātabbaṃ ,‘‘ tumhākaṃ jagganaṭṭhāne dethā ’’ ti .
Atha vā tesaṃ puttānaṃ katvā dātabbaṃ ,‘‘ tumhākaṃ mātāpitūnaṃ
M2.66 dethā ’’ ti .Etenupāyena sabbapadesupi vinicchayo veditabbo .
Tesaṃ atthāya ca sāmaṇerehi araññato bhesajjaṃ āharāpentena ñātisāmaṇerehi vā āharāpetabbaṃ .
Attano atthāya vā āharāpetvā
P2.471 dātabbaṃ .Tehipi ‘‘ upajjhāyassa āharāmā ’’ ti vattasīsena āharitabbaṃ .
Upajjhāyassa mātāpitaro gilānā vihāraṃ āgacchanti , upajjhāyo ca disāpakkanto hoti , saddhivihārikena upajjhāyassa santakaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ .
No ce atthi , attano bhesajjaṃ upajjhāyassa pariccajitvā dātabbaṃ .
Attanopi asante vuttanayena pariyesitvā upajjhāyassa santakaṃ katvā dātabbaṃ .
Upajjhāyenapi saddhivihārikassa mātāpitūsu evameva paṭipajjitabbaṃ .
Esa nayo ācariyantevāsikesupi .
Aññopi yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito issaro vā ñātakehi pariccatto kapaṇo vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati , sabbesaṃ apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ .
Saddhaṃ kulaṃ hoti catūhi paccayehi upaṭṭhāyakaṃ bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhāniyaṃ , tatra ce koci gilāno hoti , tassatthāya vissāsena ‘‘ bhesajjaṃ katvā bhante dethā ’’ ti vadanti , neva dātabbaṃ na kātabbaṃ .
Atha pana kappiyaṃ ñatvā evaṃ pucchanti –
‘‘ bhante , asukassa nāma rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī ’’ ti ?
‘‘ Idañcidañca gahetvā karontī ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Bhante , mayhaṃ mātā gilānā , bhesajjaṃ tāva ācikkhathā ’’ ti evaṃ pucchite pana na ācikkhitabbaṃ .
Aññamaññaṃ pana kathā kātabbā –
‘‘ āvuso , asukassa nāma bhikkhuno imasmiṃ roge kiṃ bhesajjaṃ kariṃsū ’’ ti ?
‘‘ Idañcidañca bhante ’’ ti .
Taṃ sutvā itaro mātu bhesajjaṃ karoti , vaṭṭateva .
Mahāpadumatthero pi kira vasabharañño deviyā roge uppanne ekāya itthiyā āgantvā pucchito ‘‘ na jānāmī ’’ ti avatvā evameva bhikkhūhi saddhiṃ samullapesi .
Taṃ sutvā tassā bhesajjamakaṃsu .
Vūpasante ca roge ticīvarena tīhi ca kahāpaṇasatehi saddhiṃ bhesajjacaṅkoṭakaṃ pūretvā
V2.61 āharitvāM2.67 therassa pādamūle ṭhapetvā ‘‘ bhante , pupphapūjaṃ karothā ’’ ti āhaṃsu .Thero ‘‘ ācariyabhāgo nāmāyan ’’ ti kappiyavasena gāhāpetvā pupphapūjaṃ akāsi .
Evaṃ tāva bhesajje paṭipajjitabbaṃ .
Paritte
P2.472 pana ‘‘ gilānassa parittaṃ karotha , bhante ’’ ti vutte na kātabbaṃ ,‘‘ bhaṇathā ’’ ti vutte pana kātabbaṃ .Sace pissa evaṃ hoti ‘‘ manussā nāma na jānanti , akayiramāne vippaṭisārino bhavissantī ’’ ti kātabbaṃ ;
‘‘ parittodakaṃ parittasuttaṃ katvā dethā ’’ ti vuttena pana tesaṃyeva udakaṃ hatthena cāletvā suttaṃ parimajjetvā dātabbaṃ .
Sace vihārato udakaṃ attano santakaṃ vā suttaṃ deti , dukkaṭaṃ .
Manussā udakañca suttañca gahetvā nisīditvā ‘‘ parittaṃ bhaṇathā ’’ ti vadanti , kātabbaṃ .
No ce jānanti , ācikkhitabbaṃ .
Bhikkhūnaṃ nisinnānaṃ pādesu udakaṃ ākiritvā suttañca ṭhapetvā gacchanti ‘‘ parittaṃ karotha , parittaṃ bhaṇathā ’’ ti na pādā apanetabbā .
Manussā hi vippaṭisārino honti .
Antogāme gilānassatthāya vihāraṃ pesenti ,‘‘ parittaṃ bhaṇantū ’’ ti bhaṇitabbaṃ .
Antogāme rājagehādīsu roge vā upaddave vā uppanne pakkosāpetvā bhaṇāpenti , āṭānāṭiyasuttādīni bhaṇitabbāni .
‘‘ Āgantvā gilānassa sikkhāpadāni dentu , dhammaṃ kathentu .
Rājantepure vā amaccagehe vā āgantvā sikkhāpadāni dentu , dhammaṃ kathentū ’’ ti pesitepi gantvā sikkhāpadāni dātabbāni , dhammo kathetabbo .
‘‘ Matānaṃ parivāratthaṃ āgacchantū ’’ ti pakkosanti , na gantabbaṃ .
Sīvathikadassane asubhadassane ca maraṇassatiṃ paṭilabhissāmīti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭati .
Evaṃ paritte paṭipajjitabbaṃ .
Piṇḍapāte pana – anāmaṭṭhapiṇḍapāto kassa dātabbo , kassa na dātabbo ?
Mātāpitunaṃ tāva dātabbo .
Sacepi kahāpaṇagghanako hoti , saddhādeyyavinipātanaṃ natthi .
Mātāpituupaṭṭhākānaṃ veyyāvaccakarassa paṇḍupalāsassāti
P2.473 etesampi dātabbo .Tattha paṇḍupalāsassa thālake pakkhipitvāpi dātuṃ vaṭṭati .
Taṃ ṭhapetvā aññesaṃ āgārikānaṃ mātāpitunampi na vaṭṭati .
Pabbajitaparibhogo hi āgārikānaṃ cetiyaṭṭhāniyo .
Apica anāmaṭṭhapiṇḍapāto nāmesa sampattassa dāmarikacorassāpi issarassāpi dātabbo .
Kasmā ?
Te hi adīyamānepi ‘‘ na dentī ’’ ti āmasitvā dīyamānepi ‘‘ ucchiṭṭhakaṃ dentī ’’ ti kujjhanti .
Kuddhā jīvitāpi voropenti , sāsanassāpi antarāyaṃ karonti .
Rajjaṃ
M2.68 patthayamānassa vicarato coranāgassa vatthu cettha kathetabbaṃ .Evaṃ piṇḍapāte paṭipajjitabbaṃ .
Paṭisanthāro pana kassa kātabbo , kassa na kātabbo ?
Paṭisanthāro nāma vihāraṃ sampattassa
V2.62 yassa kassaci āgantukassa vā daliddassa vā corassa vā issarassa vā kātabboyeva .Kathaṃ ?
Āgantukaṃ tāva khīṇaparibbayaṃ vihāraṃ sampattaṃ disvā pānīyaṃ dātabbaṃ , pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ .
Kāle āgatassa yāgubhattaṃ , vikāle āgatassa sace taṇḍulā atthi ;
taṇḍulā dātabbā .
Avelāyaṃ sampatto ‘‘ gacchāhī ’’ ti na vattabbo .
Sayanaṭṭhānaṃ dātabbaṃ .
Sabbaṃ apaccāsīsanteneva kātabbaṃ .
‘‘ Manussā nāma catupaccayadāyakā evaṃ saṅgahe kayiramāne punappunaṃ pasīditvā upakāraṃ karissantī ’’ ti cittaṃ na uppādetabbaṃ .
Corānaṃ pana saṅghikampi dātabbaṃ .
Paṭisanthārānisaṃsadīpanatthañca coranāgavatthu , bhātarā saddhiṃ jambudīpagatassa mahānāgarañño vatthu , piturājassa rajje catunnaṃ amaccānaṃ vatthu , abhayacoravatthūti evamādīni bahūni
P2.474 vatthūni mahāaṭṭhakathāyaṃ vitthārato vuttāni .Tatrāyaṃ ekavatthudīpanā – sīhaḷadīpe kira abhayo nāma coro pañcasataparivāro ekasmiṃ ṭhāne khandhāvāraṃ bandhitvā samantā tiyojanaṃ ubbāsetvā vasati .
Anurādhapuravāsino kadambanadiṃ na uttaranti , cetiyagirimagge janasañcāro upacchinno .
Athekadivasaṃ coro ‘‘ cetiyagiriṃ vilumpissāmī ’’ ti agamāsi .
Ārāmikā disvā dīghabhāṇakaabhayattherassa ārocesuṃ .
Thero ‘‘ sappiphāṇitādīni atthī ’’ ti pucchi .
‘‘ Atthi , bhante ’’ ti .
‘‘ Corānaṃ detha , taṇḍulā atthī ’’ ti ?
‘‘ Atthi , bhante , saṅghassatthāya āhaṭā taṇḍulā ca pattasākañca goraso cā ’’ ti .
‘‘ Bhattaṃ sampādetvā corānaṃ dethā ’’ ti .
Ārāmikā tathā kariṃsu .
Corā bhattaṃ bhuñjitvā ‘‘ kenāyaṃ paṭisanthāro kato ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Amhākaṃ ayyena abhayattherenā ’’ ti .
Corā therassa santikaṃ gantvā vanditvā āhaṃsu –
‘‘ mayaṃ saṅghassa ca cetiyassa
M2.69 ca santakaṃ acchinditvā gahessāmāti āgatā , tumhākaṃ pana iminā paṭisanthārenamha pasannā , ajja paṭṭhāya vihāre dhammikā rakkhā amhākaṃ āyattā hotu , nāgarā āgantvā dānaṃ dentu , cetiyaṃ vandantū ’’ ti .Tato paṭṭhāya ca nāgare dānaṃ dātuṃ āgacchante nadītīreyeva paccuggantvā rakkhantā vihāraṃ nenti , vihārepi dānaṃ dentānaṃ rakkhaṃ katvā tiṭṭhanti .
Tepi bhikkhūnaṃ bhuttāvasesaṃ corānaṃ denti .
Gamanakālepi te corā nadītīraṃ pāpetvā nivattanti .
Athekadivasaṃ bhikkhusaṅghe khīyanakakathā uppannā ‘‘ thero issaravatāya saṅghassa santakaṃ corānaṃ adāsī ’’ ti .
Thero sannipātaṃ kārāpetvā āha –
‘‘ corā saṅghassa pakativaṭṭañca cetiyasantakañca acchinditvā gaṇhissāmā ’’ ti āgamiṃsu .
Atha nesaṃ mayā evaṃ na harissantīti
V2.63 ettako nāma paṭisanthāro kato , taṃ sabbampi ekato sampiṇḍetvā agghāpetha .Tena kāraṇena aviluttaṃ bhaṇḍaṃ ekato sampiṇḍetvā agghāpethāti .
Tato sabbampi therena dinnakaṃ cetiyaghare ekaṃ varapotthakacittattharaṇaṃ
P2.475 na agghati .Tato āhaṃsu –
‘‘ therena katapaṭisanthāro sukato codetuṃ vā sāretuṃ vā na labbhā , gīvā vā avahāro vā natthī ’’ ti .
Evaṃ mahānisaṃso paṭisanthāroti sallakkhetvā kattabbo paṇḍitena bhikkhunāti .
187. Aṅgulipatodakavatthusmiṃ – uttantoti kilamanto .
Anassāsakoti nirassāso .
Imasmiṃ pana vatthusmiṃ yāya āpattiyā bhavitabbaṃ sā ‘‘ khuddakesu nidiṭṭhā ’’ ti idha na vuttā .
Tadanantare vatthusmiṃ – ottharitvāti akkamitvā .
So kira tehi ākaḍḍhiyamāno patito .
Eko tassa udaraṃ abhiruhitvā nisīdi .
Sesāpi pannarasa janā pathaviyaṃ ajjhottharitvā adūhalapāsāṇā viya migaṃ māresuṃ .
Yasmā pana te kammādhippāyā , na maraṇādhippāyā ;
tasmā pārājikaṃ na vuttaṃ .
Bhūtavejjakavatthusmiṃ – yakkhaṃ māresīti bhūtavijjākapāṭhakā yakkhagahitaṃ mocetukāmā yakkhaṃ āvāhetvā muñcāti vadanti .
No ce muñcati , piṭṭhena vā mattikāya vā rūpaṃ katvā hatthapādādīni chindanti , yaṃ yaṃ tassa chijjati taṃ taṃ yakkhassa chinnameva hoti .
Sīse chinne yakkhopi marati
M2.70 .Evaṃ sopi māresi ;
tasmā thullaccayaṃ vuttaṃ .
Na kevalañca yakkhameva , yopi hi sakkaṃ devarājaṃ māreyya , sopi thullaccayameva āpajjati .
Vāḷayakkhavatthusmiṃ – vāḷayakkhavihāran ti yasmiṃ vihāre vāḷo caṇḍo yakkho vasati , taṃ vihāraṃ .
Yo hi evarūpaṃ vihāraṃ ajānanto kevalaṃ vasanatthāya peseti , anāpatti .
Yo maraṇādhippāyo peseti , so itarassa maraṇena pārājikaṃ , amaraṇena thullaccayaṃ āpajjati .
Yathā ca vāḷayakkhavihāraṃ ;
evaṃ yattha vāḷasīhabyagghādimigā vā ajagarakaṇhasappādayo dīghajātikā vā vasanti , taṃ vāḷavihāraṃ pesentassāpi āpattānāpattibhedo
P2.476 veditabbo .Ayaṃ pāḷimuttakanayo .
Yathā ca bhikkhuṃ vāḷayakkhavihāraṃ pesentassa ;
evaṃ vāḷayakkhampi bhikkhusantikaṃ pesentassa āpattānāpattibhedo veditabbo .
Eseva nayo vāḷakantārā divatthūsupi .
Kevalañhettha yasmiṃ kantāre vāḷamigā vā dīghajātikā vā atthi , so vāḷakantāro .
Yasmiṃ corā atthi , so corakantāroti evaṃ padatthamattameva nānaṃ .
Manussaviggahapārājikañca nāmetaṃ saṇhaṃ , pariyāyakathāya na muccati ;
tasmā yo vadeyya ‘‘ asukasmiṃ nāma okāse coro nisinno
V2.64 , yo tassa sīsaṃ chinditvā āharati , so rājato sakkāravisesaṃ labhatī ’’ ti .Tassa cetaṃ vacanaṃ sutvā koci naṃ gantvā māreti , ayaṃ pārājiko hotīti .
188. Taṃ maññamānoti ādīsu so kira bhikkhu attano veribhikkhuṃ māretukāmo cintesi –
‘‘ imaṃ me divā mārentassa na sukaraṃ bhaveyya sotthinā gantuṃ , rattiṃ naṃ māressāmī ’’ ti sallakkhetvā rattiṃ āgamma bahūnaṃ sayitaṭṭhāne taṃ maññamāno tameva jīvitā voropesi .
Aparo taṃ maññamāno aññaṃ , aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno taṃ , aparo aññaṃ tasseva sahāyaṃ maññamāno aññaṃ tassa sahāyameva jīvitā voropesi .
Sabbesampi pārājikameva .
Amanussagahitavatthūsu paṭhame vatthusmiṃ ‘‘ yakkhaṃ palāpessāmī ’’ ti pahāraṃ adāsi , itaro ‘‘ na dānāyaṃ virajjhituṃ samattho , māressāmi nan ’’ ti
M2.71 .Ettha ca namaraṇādhippāyassa anāpatti vuttāti .
Na ettakeneva amanussagahitassa pahāro dātabbo , tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabbaṃ , ratanasuttādīni parittāni bhaṇitabbāni ,‘‘ mā sīlavantaṃ bhikkhuṃ viheṭhehī ’’ ti dhammakathā kātabbāti .
Saggakathādīni uttānatthāni .
Yañhettha vattabbaṃ taṃ vuttameva .
189. Rukkhacchedanavatthu aṭṭabandhanavatthusadisaṃ .
Ayaṃ pana viseso – yo rukkhena otthatopi na marati
P2.477 , sakkā ca hoti ekena passena rukkhaṃ chetvā pathaviṃ vā khanitvā nikkhamituṃ , hatthe cassa vāsi vā kuṭhārī vā atthi , tena api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ , na ca rukkho vā chinditabbo , na pathavī vā khaṇitabbā .Kasmā ?
Evaṃ karonto hi pācittiyaṃ āpajjati , buddhassa āṇaṃ bhañjati , na jīvitapariyantaṃ sīlaṃ karoti .
Tasmā api jīvitaṃ pariccajitabbaṃ , na ca sīlanti pariggahetvā na evaṃ kātabbaṃ .
Aññassa pana bhikkhuno rukkhaṃ vā chinditvā pathaviṃ vā khanitvā taṃ nīharituṃ vaṭṭati .
Sace udukkhalayantakena rukkhaṃ pavaṭṭetvā nīharitabbo hoti , taṃyeva rukkhaṃ chinditvā udukkhalaṃ gahetabbanti mahāsumatthero āha .
Aññampi chinditvā gahetuṃ vaṭṭatīti mahāpadumatthero .
Sobbhādīsu patitassāpi nisseṇiṃ bandhitvā uttāraṇe eseva nayo .
Attanā bhūtagāmaṃ chinditvā nisseṇī na kātabbā , aññesaṃ katvā uddharituṃ vaṭṭatīti .
190. Dāyālimpanavatthūsu – dāyaṃ ālimpesun ti vane aggiṃ adaṃsu .
Ettha pana uddissānuddissavasena pārājikānantariyathullaccayapācittivatthūnaṃ anurūpato pārājikādīni akusalarāsibhāvo
V2.65 ca pubbe vuttanayeneva veditabbo .‘‘ Allatiṇavanappagumbādayo ḍayhantū ’’ ti ālimpentassa ca pācittiyaṃ .
‘‘ Dabbūpakaraṇāni vinassantū ’’ ti ālimpentassa dukkaṭaṃ .
Khiḍḍādhippāyenāpi dukkaṭanti saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yaṃkiñci allasukkhaṃ saindriyānindriyaṃ ḍayhatū ’’ ti ālimpentassa vatthuvasena pārājikathullaccayapācittiyadukkaṭāni veditabbāni .
Paṭaggidānaṃ pana parittakaraṇañca bhagavatā anuññātaṃ , tasmā araññe vanakammikehi vā dinnaṃ sayaṃ vā uṭṭhitaṃ aggiṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ tiṇakuṭiyo mā
M2.72 vinassantū ’’ ti tassa aggino paṭiaggiṃ dātuṃ vaṭṭati , yena saddhiṃ āgacchanto aggi ekato hutvā nirupādāno nibbāti .Parittampi
P2.478 kātuṃ vaṭṭati tiṇakuṭikānaṃ samantā bhūmitacchanaṃ parikhākhaṇanaṃ vā , yathā āgato aggi upādānaṃ alabhitvā nibbāti .Etañca sabbaṃ uṭṭhiteyeva aggismiṃ kātuṃ vaṭṭati .
Anuṭṭhite anupasampannehi kappiyavohārena kāretabbaṃ .
Udakena pana nibbāpentehi appāṇakameva udakaṃ āsiñcitabbaṃ .
191. Āghātanavatthusmiṃ – yathā ekappahāravacane ;
evaṃ ‘‘ dvīhi pahārehī ’’ ti ādivacanesupi pārājikaṃ veditabbaṃ .
‘‘ Dvīhī ’’ ti vutte ca ekena pahārena māritepi khettameva otiṇṇattā pārājikaṃ , tīhi mārite pana visaṅketaṃ .
Iti yathāparicchede vā paricchedabbhantare vā avisaṅketaṃ , paricchedātikkame pana sabbattha visaṅketaṃ hoti , āṇāpako muccati , vadhakasseva doso .
Yathā ca pahāresu ;
evaṃ purisesupi ‘‘ eko māretū ’’ ti vutte ekeneva mārite pārājikaṃ , dvīhi mārite visaṅketaṃ .
‘‘ Dve mārentū ’’ ti vutte ekena vā dvīhi vā mārite pārājikaṃ , tīhi mārite visaṅketanti veditabbaṃ .
Eko saṅgāme vegena dhāvato purisassa sīsaṃ asinā chindati , asīsakaṃ kabandhaṃ dhāvati , tamañño paharitvā pātesi , kassa pārājikanti vutte upaḍḍhā therā ‘‘ gamanūpacchedakassā ’’ ti āhaṃsu .
Ābhidhammikagodattatthero ‘‘ sīsacchedakassā ’’ ti .
Evarūpānipi vatthūni imassa vatthussa atthadīpane vattabbānīti .
192. Takkavatthusmiṃ – aniyametvā ‘‘ takkaṃ pāyethā ’’ ti vutte yaṃ vā taṃ vā takkaṃ pāyetvā mārite pārājikaṃ .
Niyametvā pana ‘‘ gotakkaṃ mahiṃsatakkaṃ ajikātakkan ’’ ti vā ,‘‘ sītaṃ uṇhaṃ dhūpitaṃ adhūpitan ’’ ti vā vutte yaṃ vuttaṃ , tato aññaṃ pāyetvā mārite visaṅketaṃ .
Loṇasovīrakavatthusmiṃ
V2.66 – loṇasovīrakaṃ nāma sabbarasābhisaṅkhataṃ ekaṃ bhesajjaṃ .Taṃ kira karontā
P2.479 harītakāmalakavibhītakakasāve sabbadhaññāni sabbaaparaṇṇāni sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ kadaliphalādīni sabbaphalāni vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre macchamaṃsakhaṇḍāni anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇanikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvāM2.73 kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti , taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti .Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandarādīnaṃ siniddhabhojanaṃ bhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi .
Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati , gilānānaṃ pākatikameva , agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenāti .
Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .