Mūlapaññattivaṇṇanā

55. IdāniM1.221 ‘‘ methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā ’’ tiādīnaṃ atthadassanatthaṃ ‘‘ methunadhammo nāmā ’’ tiādimāha .

Tattha methunadhammo nāmāti idaṃ niddisitabbassa methunadhammassa uddesapadaṃ .

Asaddhammoti asataṃ nīcajanānaṃ dhammo .

Gāmadhammoti gāmavāsīnaṃ sevanadhammo .

Vasaladhammoti vasalānaṃ dhammo ;

kilesavassanato vā sayameva vasalo dhammoti vasaladhammo .

Duṭṭhullan ti duṭṭhuñca kilesehi duṭṭhattā , thūlañca anipuṇabhāvatoti duṭṭhullaṃ .

Ito paṭṭhāya ca tīsu padesu ‘‘ yo so ’’ ti idaṃ parivattetvā ‘‘ yaṃ tan ’’ ti katvā yojetabbaṃ –

‘‘ yaṃ taṃ duṭṭhullaṃ , yaṃ taṃ odakantikaṃ , yaṃ taṃ rahassan ’’ ti .

Ettha ca yasmā tassa kammassa parivārabhūtaṃ dassanampi gahaṇampi āmasanampi phusanampi ghaṭṭanampi duṭṭhullaṃ , tasmāpi taṃ kammaṃ duṭṭhullaṃ .

Yaṃ taṃ duṭṭhullaṃ so methunadhammo .

Udakaṃ assa ante suddhatthaṃ ādīyatīti udakantaṃ , udakantameva odakantikaṃ ;

yaṃ taṃ odakantikaṃP1.257 , so methunadhammo .

Raho paṭicchanne okāse kattabbatāya rahassaṃ .

Yaṃ taṃ rahassaṃ , so methunadhammoti evaṃ yojanā veditabbā .

Dvayena dvayena samāpajjitabbato dvayaṃdvayasamāpatti .

Tattha yojanā –

‘‘ yā sā dvayaṃdvayasamāpatti so methunadhammo nāmā ’’ ti .

Idha pana taṃ sabbaṃ ekajjhaṃ nigamento āha ‘‘ eso methunadhammo nāmā ’’ ti .

Kiṃ kāraṇā vuccati methunadhammoti ?

Ubhinnaṃ rattānaṃ sārattānaṃ avassutānaṃ pariyuṭṭhitānaṃ ubhinnaṃ sadisānaṃ dhammoti , taṃ kāraṇā vuccati methunadhammoti .

Paṭisevati nāmāti idaṃ ‘‘ paṭiseveyyā ’’ ti ettha yenākārena paṭiseveyyāti vuccati , tassākārassa dassanatthaṃ mātikāpadaṃ .

Yo nittena nimittan tiādīsu yo bhikkhu itthiyā nimittenaV1.205 attano nimittaṃ , itthiyā aṅgajātena attano aṅgajātaṃ sabbantimena pamāṇena ekatilabījamattampi vātena asamphuṭṭhe allokāse paveseti , eso paṭisevati nāma ;

ettakena sīlabhedaṃ pāpuṇāti , pārājiko hoti .

Ettha ca itthinimitte cattāri passāni , vemajjhañcāti pañca ṭhānāni labbhanti .

Purisanimitte cattāri passāni , majjhaṃ , uparicāti cha .

Tasmā itthinimitte heṭṭhā pavesentopi pārājiko hoti .

Uparito pavesentopi , ubhohi passehiM1.222 pavesentopi cattāri ṭhānāni muñcitvā majjhena pavesentopi pārājiko hoti .

Purisanimittaṃ pana heṭṭhābhāgena chupantaṃ pavesentopi pārājiko hoti .

Uparibhāgena chupantaṃ pavesentopi , ubhohi passehi chupantaṃ pavesentopi , majjheneva chupantaṃ pavesentopi samañchitaṅguliṃ viya majjhimapabbapiṭṭhiyā saṅkocetvā uparibhāgena chupantaṃ pavesentopi pārājiko hoti .

Tattha tulādaṇḍasadisaṃ pavesentassāpi cattāri passāni , majjhañcāti pañca ṭhānāni ;

saṅkocetvā pavesentassāpi cattāri passāni , uparibhāgamajjhañcāti pañca ṭhānāni – evaṃ sabbānipi purisanimitte dasa ṭhānāni honti .

Nimitte jātaṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ cammakhīlaṃ vā piḷakaṃ vā paveseti , āpatti pārājikassa .

Naṭṭhakāyappasādaṃ matacammaṃ vā sukkhapiḷakaṃ vā paveseti , āpattiP1.258 dukkaṭassa .

Methunassādena lomaṃ vā aṅguli-aṅguṭṭhabījādīni vā pavesentassāpi dukkaṭameva .

Ayañca methunakathā nāma yasmā duṭṭhullā kathā asabbhikathā , tasmā etaṃ vā aññaṃ vā vinaye īdisaṃ ṭhānaṃ kathentena paṭikkūlamanasikārañca samaṇasaññañca hirottappañca paccupaṭṭhapetvā sammāsambuddhe gāravaṃ uppādetvā asamakāruṇikassa lokanāthassa karuṇāguṇaṃ āvajjetvā kathetabbaṃ .

So hi nāma bhagavā sabbaso kāmehi vinivattamānasopi sattānuddayāya lokānukampāya sattesu kāruññataṃ paṭicca sikkhāpadapaññāpanatthāya īdisaṃ kathaṃ kathesi .

‘‘ Aho satthu karuṇāguṇo ’’ ti evaṃ lokanāthassa karuṇāguṇaṃ āvajjetvā kathetabbaṃ .

Apica yadi bhagavā sabbākārena īdisaṃ kathaṃ na katheyya , ko jāneyya ‘‘ ettakesu

Ṭhānesu pārājikaṃ , ettakesu thullaccayaṃ , ettakesu dukkaṭan ’’ ti .

Tasmā suṇantenapi kathentenapi bījakena mukhaṃ apidhāya dantavidaṃsakaṃ hasamānena na nisīditabbaṃ .

‘‘ Sammāsambuddhenāpi īdisaṃ kathitan ’’ ti paccavekkhitvā gabbhitena hirottappasampannena satthupaṭibhāgena hutvā kathetabbanti .

Mūlapaññattaṃ niṭṭhitaṃ .

AnupaññattivāreV1.206 – antamasoti sabbantimena paricchedena .

Tiracchānagatāyapīti paṭisandhivasena tiracchānesu gatāyapi .

Pageva manussitthiyāti paṭhamataraṃ manussajātikāya itthiyā .

Pārājikavatthubhūtā eva cettha tiracchānagatitthī tiracchānagatāti gahetabbā , na sabbā .

Tatrāyaṃ paricchedo –

Apadānaṃ ahi macchā , dvipadānañca kukkuṭī ;

Catuppadānaṃ majjārī , vatthu pārājikassimāti .

TatthaP1.259 ahiggahaṇena sabbāpi ajagaragonasādibhedā dīghajāti saṅgahitā .

Tasmā dīghajātīsu yattha tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ sakkā tilaphalamattampi pavesetuṃ , sā pārājikavatthu .

Avasesā dukkaṭavatthūti veditabbā .

Macchaggahaṇena sabbāpi macchakacchapamaṇḍūkādibhedā odakajāti saṅgahitā .

Tatrāpi dīghajātiyaṃ vuttanayeneva pārājikavatthu ca dukkaṭavatthu ca veditabbaṃ .

Ayaṃ pana viseso – pataṅgamukhamaṇḍūkā nāma honti tesaṃ mukhasaṇṭhānaṃ mahantaṃ , chiddaṃ appakaṃ , tattha pavesanaṃ nappahoti ;

mukhasaṇṭhānaṃ pana vaṇasaṅkhepaṃ gacchati , tasmā taṃ thullaccayavatthūti veditabbaṃ .

Kukkuṭiggahaṇena sabbāpi kākakapotādibhedā pakkhijāti saṅgahitā .

Tatrāpi vuttanayeneva pārājikavatthu ca dukkaṭavatthu ca veditabbaṃ .

Majjāriggahaṇena sabbāpi rukkhasunakha-muṅgusa-godhādibhedā catuppadajāti saṅgahitā .

Tatrāpi vuttanayeneva pārājikavatthu ca dukkaṭavatthu ca veditabbaṃ .

Pārājikoti parājito , parājayaṃ āpanno .

Ayañhi pārājikasaddo sikkhāpadāpattipuggalesu vattati .

Tattha ‘‘ aṭṭhānametaṃ , ānanda , anavakāso yaṃ tathāgato vajjīnaṃ vā vajjiputtakānaṃ vā kāraṇā sāvakānaṃ pārājikaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ samūhaneyyā ’’ ti ( pārā .43) evaṃ sikkhāpade vattamāno veditabbo .

‘‘ Āpattiṃ tvaṃ , bhikkhu , āpanno pārājikan ’’ ti ( pārā .67) evaṃ āpattiyaṃ .

‘‘ Na mayaṃ pārājikā , yo avahaṭo so pārājiko ’’ ti ( pārā .155) evaṃ puggale vattamāno veditabbo .

‘‘ Pārājikena dhammena anuddhaṃseyyā ’’ tiādīsu ( pārā .384) pana dhamme vattatīti vadanti .

Yasmā pana tattha dhammoti katthaci āpattiM1.224 , katthaci sikkhāpadameva adhippetaṃ , tasmā so visuṃ na vattabbo .

Tattha sikkhāpadaṃ yo taṃ atikkamati , taṃ parājeti , tasmā ‘‘ pārājikan ’’ ti vuccati .

Āpatti pana yo naṃ ajjhāpajjati , taṃ parājeti , tasmā ‘‘ pārājikā ’’ tiV1.207 vuccati .

Puggalo yasmāP1.260 parājito parājayamāpanno , tasmā ‘‘ pārājiko ’’ ti vuccati .

Etameva hi atthaṃ sandhāya parivārepi –

‘‘ Pārājikanti yaṃ vuttaṃ , taṃ suṇohi yathātathaṃ ;

Cuto paraddho bhaṭṭho ca , saddhammā hi niraṅkato ;

Saṃvāsopi tahiṃ natthi , tenetaṃ iti vuccatī ’’ ti vuttaṃ .( pari .339);

Ayañhettha attho –

‘‘ taṃ sikkhāpadaṃ vītikkamanto āpattiñca āpanno puggalo cuto hotīti sabbaṃ yojetabbaṃ .

Tena vuccatīti yena kāraṇena assamaṇo hoti asakyaputtiyo paribhaṭṭho chinno parājito sāsanato , tena vuccati .

Kinti ?

‘‘ Pārājiko hotī ’’ ti .

Saha vasanti etthāti saṃvāso , taṃ dassetuṃ ‘‘ saṃvāso nāmā ’’ ti vatvā ‘‘ ekakamman ’’ tiādimāha .

Tatrāyaṃ saddhiṃ yojanāya vaṇṇanā – catubbidhampi saṅghakammaṃ sīmāparicchinnehi pakatattehi bhikkhūhi ekato kattabbattā ekakammaṃ nāma .

Tathā pañcavidhopi pātimokkhuddeso ekato uddisitabbattā ekuddeso nāma .

Paññattaṃ pana sikkhāpadaṃ sabbehipi lajjīpuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato samasikkhatā nāma .

Ettha yasmā sabbepi lajjino etesu kammādīsu saha vasanti , na ekopi tato bahiddhā sandissati , tasmā tāni sabbānipi gahetvā ‘‘ eso saṃvāso nāmā ’’ ti āha .

So ca vuttappakāro saṃvāso tena puggalena saddhiṃ natthi , tena kāraṇena so pārājiko puggalo asaṃvāsoti vuccatīti .

56. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni yaṃ taṃ ‘‘ paṭiseveyyā ’’ ti ettha yenākārena paṭiseveyyāti vuccati , tassākārassa dassanatthaṃ ‘‘ paṭisevati nāmā ’’ ti idaṃ mātikāpadaṃ ṭhapetvā ‘‘ nimittena nimittaṃ aṅgajātena aṅgajātan ’’ ti vuttaṃ .

Tattha yasmā na kevalaṃ itthiyāM1.225 eva nimittaṃ pārājikavatthu , na ca manussitthiyā eva , suvaṇṇarajatādimayānañca itthīnampi nimittaṃ vatthumeva na hoti ;

tasmā yaṃ yaṃ vatthu hoti , taṃ taṃ dassetuṃ ‘‘ tisso itthiyo ’’ tiādinā nayena yesaṃ nimittāni vatthūni honti , te satte vatvā ‘‘ manussitthiyā tayo magge ’’ tiādinā nayena tāni vatthūni āha .

Tattha tisso itthiyo , tayo ubhatobyañjanakā , tayo paṇḍakā , tayo purisāti pārājikavatthūnaṃV1.208 nimittānaṃ nissayā dvādasa sattā honti .

Tesu itthipurisā pākaṭā evaP1.261 .

Paṇḍakaubhatobyañjanakabhedo pabbajjākhandhakavaṇṇanāyaṃ pākaṭo bhavissati .

Manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassāti ettha ca manussitthiyā tīsu maggesūti attho veditabbo .

Evaṃ sabbattha .

Sabbe eva cete manussitthiyā tayo maggā , amanussitthiyā tayo , tiracchānagatitthiyā tayoti nava ;

manussaubhatobyañjanakādīnaṃ nava ;

manussapaṇḍakādīnaṃ dve dve katvā cha ;

tathā manussapurisādīnanti samatiṃsa maggā honti .

Etesu nimittasaṅkhātesu yattha katthaci attano aṅgajātaṃ tilaphalamattampi pavesetvā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto pārājikaṃ āpajjati .

Issues

Select Version

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )