Suddhikavārakathāvaṇṇanā
200. Evaṃ jhānādīni dasa mātikāpadāni vitthāretvā idāni uttarimanussadhammaṃ ullapanto yaṃ sampajānamusāvādaṃ bhaṇati , tassa aṅgaṃ dassetvā tasseva vitthārassa vasena cakkapeyyālaṃ bandhanto ullapanākārañca āpattibhedañca dassetuṃ ‘‘ tīhākārehī ’’ tiādimāha .
Tattha suddhikavāro vattukāmavāro paccayapaṭisaṃyuttavāroti tayo mahāvārā .
Tesu
P2.497 suddhikavāre paṭhamajjhānaṃ ādiṃ katvā yāva mohā cittaṃ vinīvaraṇapadaṃ , tāva ekamekasmiṃ pade samāpajjiṃ , samāpajjāmi , samāpanno , lābhīmhi , vasīmhi , sacchikataṃ mayāti imesu chasu padesu ekamekaṃ padaṃ tīhākārehi , catūhi , pañcahi , chahi , sattahākārehīti evaṃ pañcakkhattuṃ yojetvā suddhikanayo nāma vutto .Tato paṭhamañca jhānaṃ , dutiyañca jhānan ti evaṃ paṭhamajjhānena saddhiṃ ekamekaṃ
M2.88 padaṃ ghaṭentena sabbapadāni ghaṭetvā teneva vitthārena khaṇḍacakkaṃ nāma vuttaṃ .Tañhi puna ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitaṃ , tasmā ‘‘ khaṇḍacakkan ’’ ti vuccati .
Tato dutiyañca jhānaṃ , tatiyañca jhānan ti evaṃ dutiyajjhānena saddhiṃ ekamekaṃ padaṃ ghaṭetvā puna ānetvā paṭhamajjhānena saddhiṃ sambandhitvā teneva vitthārena baddhacakkaṃ nāma vuttaṃ .
Tato yathā dutiyajjhānena saddhiṃ , evaṃ tatiyajjhānādīhipi saddhiṃ , ekamekaṃ padaṃ ghaṭetvā puna ānetvā dutiyajjhānādīhi saddhiṃ sambandhitvā teneva vitthārena aññānipi ekūnatiṃsa baddhacakkāni vatvā ekamūlakanayo niṭṭhāpito .
Pāṭho pana saṅkhepena dassito , so asammuyhantena vitthārato veditabbo .
Yathā ca ekamūlako , evaṃ dumūlakādayopi sabbamūlakapariyosānā catunnaṃ satānaṃ upari pañcatiṃsa nayā vuttā .
Seyyathidaṃ – dvimūlakā ekūnatiṃsa , timūlakā aṭṭhavīsa , catumūlakā sattavīsa ;
evaṃ pañcamūlakādayopi ekekaṃ ūnaṃ katvā yāva tiṃsamūlakā , tāva veditabbā .
Pāṭhe pana tesaṃ nāmampi saṅkhipitvā ‘‘ idaṃ sabbamūlakan ’’ ti tiṃsamūlakanayo eko dassito .
Yasmā ca suññāgārapadaṃ jhānena aghaṭitaṃ sīsaṃ na otarati , tasmā taṃ anāmasitvā
P2.498 mohā cittaṃV2.80 vinīvaraṇapadapariyosānāyeva sabbattha yojanā dassitāti veditabbā .Evaṃ paṭhamajjhānādīni paṭipāṭiyā vā uppaṭipāṭiyā vā dutiyajjhānādīhi ghaṭetvā vā aghaṭetvā vā samāpajjintiādinā nayena ullapato mokkho natthi , pārājikaṃ āpajjatiyevāti .
Imassa atthassa dassanavasena vutte ca panetasmiṃ suddhikamahāvāre ayaṃ saṅkhepato atthavaṇṇanā – tīhākārehīti sampajānamusāvādassa aṅgabhūtehi tīhi kāraṇehi .
Pubbevassa hotīti pubbabhāgeyeva assa puggalassa evaṃ hoti ‘‘ musā bhaṇissan ’’ ti .
Bhaṇantassa hotīti bhaṇamānassa hoti .
Bhaṇitassa hotīti bhaṇite assa hoti , yaṃ vattabbaṃ tasmiṃ vutte hotīti attho .
Atha vā bhaṇitassāti vuttavato niṭṭhitavacanassa hotīti .
Yo evaṃ pubbabhāgepi jānāti , bhaṇantopi jānāti , pacchāpi jānāti ,‘‘ musā mayā bhaṇitan ’’ ti so ‘‘ paṭhamajjhānaṃ samāpajjin ’’ ti bhaṇanto pārājikaṃ āpajjatīti ayamettha attho dassito .
Kiñcāpi dassito , atha kho ayamettha viseso – pucchā tāva hoti ‘‘‘ musā bhaṇissan ’ ti pubbabhāgo atthi ,‘ musā mayā bhaṇitan ’ ti pacchābhāgo natthi , vuttamattameva hi koci pamussati , kiṃ tassa pārājikaṃ hoti , na hotī ’’ ti ?
Sā evaṃ aṭṭhakathāsu vissajjitā – pubbabhāge ‘‘ musā bhaṇissan ’’ ti ca bhaṇantassa
M2.89 ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti ca jānato pacchābhāge ‘‘ musā mayā bhaṇitan ’’ ti na sakkā na bhavituṃ .Sacepi na hoti pārājikameva .
Purimameva hi aṅgadvayaṃ pamāṇaṃ .
Yassāpi pubbabhāge ‘‘ musā bhaṇissan ’’ ti ābhogo natthi , bhaṇanto pana ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti jānāti , bhaṇitepi ‘‘ musā mayā bhaṇitan ’’ ti jānāti , so āpattiyā na kāretabbo .
Pubbabhāgo hi pamāṇataro .
Tasmiṃ asati davā bhaṇitaṃ vā ravā bhaṇitaṃ vā hotī ’’ ti .
Ettha ca taṃñāṇatā ca ñāṇasamodhānañca pariccajitabbaṃ .
Taṃñāṇatā pariccajitabbāti
P2.499 yena cittena ‘‘ musā bhaṇissan ’’ ti jānāti , teneva ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti ca ‘‘ musā mayā bhaṇitan ’’ ti ca jānātīti evaṃ ekacitteneva tīsu khaṇesu jānātīti ayaṃ taṃññaṇatā pariccajitabbā , na hi sakkā teneva cittena taṃ cittaṃ jānituṃ yathā na sakkā teneva asinā so asi chinditunti .Purimaṃ purimaṃ pana cittaṃ pacchimassa pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hutvā nirujjhati .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Pamāṇaṃ pubbabhāgova , tasmiṃ sati na hessati ;
Sesadvayanti nattheta , miti vācā tivaṅgikā ’’ ti .
‘‘ Ñāṇasamodhānaṃ
V2.81 pariccajitabban ’’ ti etāni tīṇi cittāni ekakkhaṇe uppajjantīti na gahetabbāni .Idañhi cittaṃ nāma –
Aniruddhamhi paṭhame , na uppajjati pacchimaṃ ;
Nirantaruppajjanato , ekaṃ viya pakāsati .
Ito paraṃ pana yvāyaṃ ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjin ’’ ti sampajānamusā bhaṇati , yasmā so ‘‘ natthi me paṭhamaṃ jhānan ’’ ti evaṃdiṭṭhiko hoti , tassa hi atthevāyaṃ laddhi .
Tathā ‘‘ natthi me paṭhamaṃ jhānan ’’ ti evamassa khamati ceva ruccati ca .
Evaṃsabhāvameva cassa cittaṃ ‘‘ natthi me paṭhamaṃ jhānan ’’ ti .
Yadā pana musā vattukāmo hoti , tadā taṃ diṭṭhiṃ vā diṭṭhiyā saha khantiṃ vā diṭṭhikhantīhi saddhiṃ ruciṃ vā , diṭṭhikhantirucīhi saddhiṃ bhāvaṃ vā vinidhāya nikkhipitvā paṭicchādetvā abhūtaṃ katvā bhaṇati , tasmā tesampi vasena aṅgabhedaṃ dassetuṃ ‘‘ catūhākārehī ’’ tiādi vuttaṃ .
Parivāre ca ‘‘ aṭṭhaṅgiko
M2.90 musāvādo ’’ ti ( paṭi .328) vuttattā tattha adhippetāya saññāya saddhiṃ aññopi idha ‘‘ aṭṭhahākārehī ’’ ti ekoP2.500 nayo yojetabbo .Ettha ca vinidhāya diṭṭhin ti balavadhammavinidhānavasenetaṃ vuttaṃ .
Vinidhāya khantin tiādīni tato dubbaladubbalānaṃ vinidhānavasena .
Vinidhāya saññan ti idaṃ panettha sabbadubbaladhammavinidhānaṃ .
Saññāmattampi nāma avinidhāya sampajānamusā bhāsissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Yasmā pana ‘‘ samāpajjissāmī ’’ tiādinā anāgatavacanena pārājikaṃ na hoti , tasmā ‘‘ samāpajjin ’’ tiādīni atītavattamānapadāneva pāṭhe vuttānīti veditabbāni .
207. Ito paraṃ sabbampi imasmiṃ suddhikamahāvāre uttānatthameva .
Na hettha taṃ atthi – yaṃ iminā vinicchayena na sakkā bhaveyya viññātuṃ , ṭhapetvā kilesappahānapadassa padabhājane ‘‘ rāgo me catto vanto ’’ tiādīnaṃ padānaṃ atthaṃ .
Svāyaṃ vuccati – ettha hi cattoti idaṃ sakabhāvapariccajanavasena vuttaṃ .
Vantoti idaṃ puna anādiyanabhāvadassanavasena .
Muttoti idaṃ santatito vimocanavasena .
Pahīnoti idaṃ muttassāpi kvaci anavaṭṭhānadassanavasena .
Paṭinissaṭṭhoti idaṃ pubbe ādinnapubbassa paṭinissaggadassanavasena .
Ukkheṭitoti idaṃ ariyamaggena uttāsitattā puna anallīyanabhāvadassanavasena .
Svāyamattho saddasatthato pariyesitabbo
V2.82 .Samukkheṭitoti idaṃ suṭṭhu uttāsetvā aṇusahagatassāpi puna anallīyanabhāvadassanavasena vuttanti .
Suddhikavārakathā niṭṭhitā .