3. Aniyatakaṇḍaṃ
1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
443. Tena
P3.631M2.214V2.193 samayena buddho bhagavāti paṭhamaaniyatasikkhāpadaṃ .Tattha kālayuttaṃ samullapantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā na añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘ kacci na ukkaṇṭhasi , na kilamasi , na chātāsī ’’ tiādikaṃ gehassitaṃ kathaṃ kathento .
Kālayuttaṃ dhammaṃ bhaṇantoti kālaṃ sallakkhetvā yadā añño koci samīpena gacchati vā āgacchati vā tadā tadanurūpaṃ ‘‘ uposathaṃ kareyyāsi , salākabhattaṃ dadeyyāsī ’’ tiādikaṃ dhammakathaṃ kathento .
Bahū dhītaro ca puttā ca assāti bahuputtā .
Tassā kira dasa puttā dasa dhītaro ahesuṃ , bahū nattāro assāti bahunattā .
Yatheva hi tassā evamassā puttadhītānampi vīsati vīsati dārakā ahesuṃ , iti sā vīsuttaracatusataputtanattaparivārā ahosi .
Abhimaṅgalasammatāti uttamamaṅgalasammatā .
Yaññesūti dānappadānesu .
Chaṇesūti āvāhavivāhamaṅgalādīsu antarussavesu .
Ussavesūti āsāḷhīpavāraṇanakkhattādīsu mahussavesu .
Paṭhamaṃ bhojentīti ‘‘ imepi dārakā tayā samānāyukā nirogā hontū ’’ ti āyācantā paṭhamaṃyeva bhojenti , yepi saddhā honti pasannā , tepi bhikkhū bhojetvā tadanantaraṃ sabbapaṭhamaṃ taṃyeva bhojenti .
Nādiyīti tassā vacanaṃ na ādiyi , na gaṇhi , na vā ādaramakāsīti attho .
444-5.
Alaṃkammaniyeti kammakkhamaṃ kammayogganti kammaniyaṃ , alaṃ pariyattaṃ kammaniyabhāvāyāti alaṃkammaniyaṃ , tasmiṃ alaṃkammaniye , yattha ajjhācāraṃ karontā sakkonti , taṃ kammaṃ
P3.632 kātuṃ tādiseti attho .Tenevassa padabhājane vuttaṃ –
‘‘ sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitun ’’ ti , yattha methunaṃ dhammaṃ sakkā hoti paṭisevitunti vuttaṃ hoti .
Nisajjaṃ
V2.194 kappeyyāti nisajjaṃ kareyya , nisīdeyyāti attho .Yasmā pana nisīditvāva
M2.215 nipajjati , tenassa padabhājane ubhayampi vuttaṃ .Tattha upanisinnoti upagantvā nisinno .
Evaṃ upanipanno pi veditabbo .
Bhikkhu nisinneti bhikkhumhi nisinneti attho .
Ubho vā nisinnāti dvepi apacchā apurimaṃ nisinnā .
Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘ sotassa raho ’’ ti āgataṃ , cakkhussa raheneva pana paricchedo veditabbo .
Sacepi hi pihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinno viññū puriso hoti , neva anāpattiṃ karoti .
Apihitakavāṭassa pana dvāre nisinno anāpattiṃ karoti .
Na kevalañca dvāre antodvādasahatthepi okāse nisinno , sace sacakkhuko vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti .
Samīpe ṭhitopi andho na karoti , cakkhumāpi nipajjitvā niddāyanto na karoti .
Itthīnaṃ pana satampi anāpattiṃ na karotiyeva .
Saddheyyavacasāti saddhātabbavacanā .
Sā pana yasmā ariyasāvikāva hoti , tenassa padabhājane ‘‘ āgataphalā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha āgataṃ phalaṃ assāti āgataphalā paṭiladdhasotāpattiphalāti attho .
Abhisametāvinīti paṭividdhacatusaccā .
Viññātaṃ sikkhattayasāsanaṃ etāyāti viññātasāsanā .
Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamānoti kiñcāpi evarūpā upāsikā disvā vadati , atha kho bhikkhu nisajjaṃ paṭijānamānoyeva tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo , na appaṭijānamānoti attho .
Yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya tena so bhikkhu kāretabboti nisajjādīsu ākāresu yena vā ākārena saddhiṃ methunadhammādīni āropetvā sā upāsikā vadeyya , paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo .
Evarūpāyapi upāsikāya vacanamattena na kāretabboti attho .
Kasmā ?
Yasmā diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti , aññathāpi hoti .
Tadatthajotanatthañca idaṃ vatthuṃ udāharanti – mallārāmavihāre
P3.633 kira eko khīṇāsavatthero ekadivasaṃ upaṭṭhākakulaṃ gantvā antogehe nisīdi , upāsikāpi sayanapallaṅkaṃ nissāya ṭhitā hoti .Atheko piṇḍacāriko dvāre ṭhito disvā ‘‘ thero upāsikāya saddhiṃ ekāsane nisinno ’’ ti saññaṃ paṭilabhitvā punappunaṃ olokesi .
Theropi ‘‘ ayaṃ mayi asuddhaladdhiko jāto ’’ ti sallakkhetvā katabhattakicco vihāraṃ gantvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā antova nisīdi .
Sopi bhikkhu ‘‘ theraṃ codessāmī ’’ ti
M2.216 āgantvā ukkāsitvā dvāraṃ vivari .Thero tassa cittaṃ ñatvā ākāse uppatitvā kūṭāgārakaṇṇikaṃ nissāya pallaṅkena nisīdi .
Sopi bhikkhu
V2.195 anto pavisitvā mañcañca heṭṭhāmañcañca oloketvā theraṃ apassanto uddhaṃ ullokesi , atha ākāse nisinnaṃ theraṃ disvā ‘‘ bhante , evaṃ mahiddhikā nāma tumhe mātugāmena saddhiṃ ekāsane nisinnabhāvaṃ vadāpetha evā ’’ ti āha .Thero ‘‘ antaragharasseveso āvuso doso , ahaṃ pana taṃ saddhāpetuṃ asakkonto evamakāsiṃ , rakkheyyāsi man ’’ ti vatvā otarīti .
446. Ito paraṃ sā ce evaṃ vadeyyātiādi sabbaṃ paṭiññāya kāraṇākāradassanatthaṃ vuttaṃ , tattha mātugāmassa methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti mātugāmassa magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantoti attho .
Nisajjāya kāretabboti nisajjaṃ paṭijānitvā methunadhammapaṭisevanaṃ appaṭijānanto methunadhammapārājikāpattiyā akāretvā nisajjāmattena yaṃ āpattiṃ āpajjati tāya kāretabbo , pācittiyāpattiyā kāretabboti attho .
Etena nayena sabbacatukkesu vinicchayo veditabbo .
451. Sikkhāpadapariyosāne pana āpattānāpattiparicchedadassanatthaṃ vuttesu gamanaṃ paṭijānātītiādīsu gamanaṃ paṭijānātīti ‘‘ rahonisajjassādatthaṃ gatomhī ’’ ti evaṃ gamanaṃ paṭijānāti , nisajjan ti nisajjassādeneva nisajjaṃ paṭijānāti .
Āpattin ti tīsu aññataraṃ āpattiṃ .
Āpattiyā kāretabboti tīsu yaṃ paṭijānāti , tāya kāretabbo .
Sesamettha catukke uttānādhippāyameva .
Dutiyacatukke pana gamanaṃ na paṭijānātīti raho nisajjassādavasena na paṭijānāti
P3.634 ,‘‘ salākabhattādinā attano kammena gatomhi , sā pana mayhaṃ nisinnaṭṭhānaṃ āgatā ’’ ti vadati .Sesametthāpi uttānādhippāyameva .
Ayaṃ pana sabbattha vinicchayo – raho nisajjassādoti methunadhammasannissitakileso vuccati .
Yo bhikkhu tenassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmo akkhiṃ añjeti , dukkaṭaṃ .
Nivāsanaṃ nivāseti , kāyabandhanaṃ bandhati , cīvaraṃ pārupati , sabbattha payoge payoge dukkaṭaṃ .
Gacchati , padavāre padavāre dukkaṭaṃ .
Gantvā nisīdati , dukkaṭameva .
Mātugāme āgantvā nisinnamatte
M2.217 pācittiyaṃ .Sace sā itthī kenaci karaṇīyena uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdati , nisajjāya nisajjāya pācittiyaṃ .
Yaṃ sandhāya gato , sā na diṭṭhā , aññā āgantvā nisīdati , assāde uppanne pācittiyaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ gamanakālato paṭṭhāya asuddhacittattā āpattiyevā ’’ ti vuttaṃ .
Sace sambahulā āgacchanti , mātugāmagaṇanāya pācittiyāni .
Sace uṭṭhāyuṭṭhāya punappunaṃ nisīdanti , nisajjāgaṇanāya pācittiyāni .
Aniyametvā
V2.196 diṭṭhadiṭṭhāya saddhiṃ rahassādaṃ kappessāmīti gantvā nisinnassāpi āgatāgatānaṃ vasena punappunaṃ nisajjāvasena ca vuttanayeneva āpattiyo veditabbā .Sace suddhacittena gantvā nisinnassa santikaṃ āgantvā nisinnāya itthiyā rahassādo uppajjati anāpatti .
Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti .
Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
452. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaaniyatasikkhāpadaṃ .
Tattha bhagavatā paṭikkhittan tiādimhi ‘‘ yaṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappeyya , taṃ nisajjaṃ kappetuṃ paṭikkhittan ’’ ti evaṃ sambandho veditabbo .
Itarathā hi ‘‘ ekassa ekāyā ’’ ti vattabbaṃ siyā , kasmā ?
‘‘ Paṭikkhittan ’’ ti vuttattā .
Sāmiatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ veditabbaṃ .
453. Na heva kho pana paṭicchannan ti ettha pana yampi bahi parikkhittaṃ anto vivaṭaṃ pariveṇaṅgaṇādi , tampi
P3.635 antogadhanti veditabbaṃ .Evarūpañhi ṭhānaṃ appaṭicchanneyeva gahitanti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Sesaṃ paṭhamasikkhāpadanayeneva veditabbaṃ .
Kevalañhi idha itthīpi purisopi yo koci viññū anandho abadhiro antodvādasahatthe okāse ṭhito vā nisinno vā vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti .
Badhiro pana cakkhumāpi andho vā abadhiropi na karoti .
Pārājikāpattiñca parihāpetvā duṭṭhullavācāpatti vuttāti ayaṃ viseso .
Sesaṃ purimasadisameva .
Ubhayatthāpi ummattakaādikammikānaṃ anāpatti .
Samuṭṭhānādīsu
M2.218 idaṃsikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ – kāyacittato , vācācittato , kāyavācācittato ca samuṭṭhāti .Kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , sukhamajjhattavedanāhi dvivedanaṃ .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya
Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā .