Ārāmaṭṭhakathā
102. Ārāmaṭṭhepi
M1.294 – ārāmaṃ tāva dassento ‘‘ ārāmo nāma pupphārāmo phalārāmo ’’ ti āha .Tesu vassikādīnaṃ pupphanako pupphārāmo .
Ambaphalādīnaṃ phalanako phalārāmo .
Ārāme catūhi ṭhānehi nikkhittassa vinicchayo bhūmaṭṭhādīsu vuttanayo eva .
Tatthajātake pana mūlan ti usīrahiriverādikaṃ yaṃkiñci mūlaṃ , taṃ uppāṭetvā vā uppāṭitaṃ vā gaṇhantassa yena mūlena vatthu pūrati , tasmiṃ gahite
P2.338 pārājikaṃ .Kandopi mūleneva saṅgahito .
Uppāṭentassa cettha appamattakepi acchinne thullaccayameva .
Tattha vinicchayo bhise vuttanayeneva veditabbo .
Tacan ti bhesajjatthāya vā rajanatthāya vā upayogagamanūpagaṃ yaṃkiñci rukkhattacaṃ ;
taṃ uppāṭetvā vā uppāṭitaṃ vā gaṇhantassa mūle vuttanayena pārājikaṃ .
Pupphan ti vassikamallikādikaṃ yaṃkiñci pupphaṃ , taṃ ocinitvā vā ocinitaṃ vā gaṇhantassa uppalapadumesu vuttanayena pārājikaṃ .
Pupphānampi hi vaṇṭaṃ vā bandhanaṃ vā acchinnaṃ rakkhati .
Vaṇṭabbhantare pana kesañci sūcikā hoti , sā na rakkhati .
Phalan ti ambaphalatālaphalādikaṃ yaṃkiñci , taṃ rukkhato gaṇhantassa vinicchayo rukkhe laggitakathāyaṃ vutto .
Apanetvā ṭhapitaṃ bhūmaṭṭhādisaṅgahitameva .
Ārāmaṃ abhiyuñjatīti parasantakaṃ ‘‘ mama santako ayan ’’ ti musā bhaṇitvā abhiyuñjati , adinnādānassa payogattā dukkaṭaṃ .
Sāmikassa vimatiṃ uppādetīti vinicchayakusalatāya balavanissitādibhāvena vā ārāmasāmikassa saṃsayaṃ janeti .
Kathaṃ ?
Tañhi tathā vinicchayappasutaṃ disvā sāmiko cinteti –
‘‘ sakkhissāmi nu kho ahaṃ imaṃ ārāmaṃ attano kātuṃ , na sakkhissāmi nu kho ’’ ti .
Evaṃ tassa vimati uppajjamānā tena uppāditā hoti , tasmā thullaccayaṃ āpajjati .
Dhuraṃ
V1.271 nikkhipatīti yadā pana sāmiko ‘‘ ayaṃ thaddho kakkhaḷo jīvitabrahmacariyantarāyampi me kareyya , alaṃ dāni mayhaṃ iminā ārāmenā ’’ ti dhuraṃ nikkhipati , abhiyuñjako pārājikaṃ āpajjati .Sace sayampi katadhuranikkhepo hoti , atha ca pana sāmikena dhure nikkhittepi abhiyuñjako dhuraṃ anikkhipitvāva ‘‘ imaṃ suṭṭhu pīḷetvā mama āṇāpavattiṃ dassetvā kiṅkārappaṭissāvibhāve
M1.295 naṃ ṭhapetvā dassāmī ’’ ti dātabbabhāve saussāho hoti , rakkhati tāva .Athāpi abhiyuñjako ‘‘ acchinditvā
P2.339 na dāni naṃ imassa dassāmī ’’ ti dhuraṃ nikkhipati , sāmiko pana na dhuraṃ nikkhipati , pakkhaṃ pariyesati , kālaṃ āgameti ,‘‘ lajjiparisaṃ tāva labhāmi , pacchā jānissāmī ’’ ti puna gahaṇeyeva saussāho hoti , rakkhatiyeva .Yadā pana sopi ‘‘ na dassāmī ’’ ti , sāmikopi ‘‘ na lacchāmī ’’ ti – evaṃ ubhopi dhuraṃ nikkhipanti , tadā abhiyuñjakassa pārājikaṃ .
Atha pana abhiyuñjitvā vinicchayaṃ kurumāno aniṭṭhite vinicchaye sāmikenapi dhuranikkhepe akate attano assāmikabhāvaṃ jānantoyeva tato kiñci pupphaṃ vā phalaṃ vā gaṇhāti , bhaṇḍagghena kāretabbo .
Dhammaṃ carantoti bhikkhusaṅghe vā rājakule vā vinicchayaṃ karonto .
Sāmikaṃ parājetīti vinicchayikānaṃ ukkocaṃ datvā kūṭasakkhiṃ otāretvā ārāmasāmikaṃ jinātīti attho .
Āpatti pārājikassāti na kevalaṃ tasseva , sañcicca tassa atthasādhane pavattānaṃ kūṭavinicchayikānampi kūṭasakkhīnampi sabbesaṃ pārājikaṃ .
Ettha ca sāmikassa dhuranikkhepavaseneva parājayo veditabbo .
Anikkhittadhuro hi aparājitova hoti .
Dhammaṃ caranto parajjatīti sacepi dhammena vinayena satthusāsanena vinicchayassa pavattattā sayaṃ parājayaṃ pāpuṇāti ;
evampi musāvādena sāmikānaṃ pīḷākaraṇapaccayā thullaccayaṃ āpajjatīti .
Ārāmaṭṭhakathā niṭṭhitā .