Āpattānāpattivāravaṇṇanā
66. Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘ manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassā ’’ tiādi , ettha asammohatthaṃ ‘‘ maggena maggan ’’ tiādimāha .
Tattha maggena maggan ti itthiyā tīsu maggesu aññatarena maggena attano aṅgajātaṃ paveseti atha vā sambhinnesu dvīsu maggesu passāvamaggena vaccamaggaṃ vaccamaggena vā passāvamaggaṃ paveseti .
Maggena amaggan ti passāvādimaggena pavesetvā tassa sāmantā vaṇena nīharati .
Amaggena maggan ti maggasāmantena vaṇena
P1.269 pavesetvā maggena nīharati .Amaggena amaggan ti dvīsu sambhinnavaṇesu ekena vaṇena pavesetvā dutiyena nīharati .
Imassa
M1.233 suttassa anulomavasena sabbattha vaṇasaṅkhepe thullaccayaṃ veditabbaṃ .Idāni yaṃ parato vakkhati ‘‘ anāpatti ajānantassa asādiyantassā ’’ ti , tattha asammohatthaṃ
V1.215 ‘‘ bhikkhu suttabhikkhumhī ’’ tiādimāha .Tatrāyaṃ adhippāyo – yo paṭibuddho sādiyati so ‘‘ suttamhi mayi eso vippaṭipajji , nāhaṃ jānāmī ’’ ti na muccati .
Ubho nāsetabbāti cettha dvepi liṅganāsanena nāsetabbā .
Tatra dūsakassa paṭiññākaraṇaṃ natthi , dūsito pucchitvā paṭiññāya nāsetabbo .
Sace na sādiyati , na nāsetabbo .
Esa nayo sāmaṇeravārepi .
Evaṃ tattha tattha taṃ taṃ āpattiñca anāpattiñca dassetvā idāni anāpattimeva dassento ‘‘ anāpatti ajānantassā ’’ tiādimāha .
Tattha ajānanto nāma yo mahāniddaṃ okkanto parena kataṃ upakkamampi na jānāti vesāliyaṃ mahāvane divāvihāragato bhikkhu viya .
Evarūpassa anāpatti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘‘ nāhaṃ bhagavā jānāmī ’ ti ;
‘ anāpatti , bhikkhu , ajānantassā ’’’ ti ( pārā .75).
Asādiyanto nāma yo jānitvāpi na sādiyati , tattheva sahasā vuṭṭhitabhikkhu viya .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘‘ nāhaṃ bhagavā sādiyin ’ ti .
‘ Anāpatti , bhikkhu , asādiyantassā ’’ ti .
Ummattako nāma pittummattako .
Duvidhañhi pittaṃ – baddhapittaṃ , abaddhapittañcāti .
Tattha abaddhapittaṃ lohitaṃ viya sabbaṅgagataṃ , tamhi kupite sattānaṃ kaṇḍukacchusarīrakampādīni honti .
Tāni bhesajjakiriyāya vūpasamanti .
Baddhapittaṃ pana pittakosake ṭhitaṃ .
Tamhi kupite sattā ummattakā honti vipallatthasaññā hirottappaṃ chaḍḍetvā asāruppācāraṃ caranti .
Lahukagarukāni sikkhāpadāni maddantāpi na jānanti .
Bhesajjakiriyāyapi atekicchā honti .
Evarūpassa ummattakassa anāpatti .
Khittacitto nāma vissaṭṭhacitto yakkhummattako vuccati .
Yakkhā kira bheravāni vā ārammaṇāni dassetvā mukhena hatthaṃ pavesetvā
P1.270 hadayarūpaṃ vā maddantā satte vikkhittacitte vipallatthasaññe karonti .Evarūpassa khittacittassa anāpatti .
Tesaṃ pana ubhinnaṃ ayaṃ viseso – pittummattako niccameva ummattako hoti , pakatisaññaṃ na labhati .
Yakkhummattako
M1.234 antarantarā pakatisaññaṃ paṭilabhatīti .Idha pana pittummattako vā hotu yakkhummattako vā , yo sabbaso muṭṭhassati kiñci na jānāti , aggimpi suvaṇṇampi gūthampi candanampi ekasadisaṃ maddantova vicarati , evarūpassa anāpatti .
Antarantarā saññaṃ paṭilabhitvā ñatvā karontassa pana āpattiyeva .
Vedanāṭṭo
V1.216 nāma yo adhimattāya dukkhavedanāya āturo kiñci na jānāti , evarūpassa anāpatti .Ādikammiko nāma yo tasmiṃ tasmiṃ kamme ādibhūto .
Idha pana sudinnatthero ādikammiko , tassa anāpatti .
Avasesānaṃ makkaṭīsamaṇavajjiputtakādīnaṃ āpattiyevāti .
Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .