Bhūmaṭṭhakathā
94. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanāya saddhiṃ vinicchayakathā .
Nikhātan ti bhūmiyaṃ khaṇitvā ṭhapitaṃ .
Paṭicchannan ti paṃsuiṭṭhakādīhi paṭicchannaṃ .
Bhūmaṭṭhaṃ bhaṇḍaṃ … pe … gacchati vā , āpatti dukkaṭassāti taṃ evaṃ nikhaṇitvā vā paṭicchādetvā vā ṭhapitattā bhūmiyaṃ ṭhitaṃ bhaṇḍaṃ yo bhikkhu kenacideva upāyena ñatvā ‘‘ āharissāmī ’’ ti theyyacitto hutvā rattibhāge uṭṭhāya gacchati , so bhaṇḍaṭṭhānaṃ appatvāpi sabbakāyavacīvikāresu dukkaṭaṃ āpajjati .
Kathaṃ ?
So hi tassa āharaṇatthāya uṭṭhahanto yaṃ yaṃ aṅgapaccaṅgaṃ phandāpeti , sabbattha dukkaṭameva .
Nivāsanapārupanaṃ saṇṭhapeti , hatthavāre hatthavāre dukkaṭaṃ .
‘‘ Mahantaṃ nidhānaṃ na sakkā ekena āharituṃ , dutiyaṃ pariyesissāmī ’’ ti kassaci sahāyassa santikaṃ gantukāmo dvāraṃ vivarati , padavāre ca hatthavāre ca dukkaṭaṃ .
Dvārapidahane pana aññasmiṃ vā gamanassa anupakāre anāpatti .
Tassa nipannokāsaṃ gantvā ‘‘ itthannāmā ’’ ti pakkosati , tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ ehi gacchāmā ’’ ti vadati , vācāya vācāya dukkaṭaṃ .
So tassa vacanena uṭṭhahati , tassāpi dukkaṭaṃ .
Uṭṭhahitvā tassa santikaṃ gantukāmo nivāsanapārupanaṃ saṇṭhapeti , dvāraṃ vivaritvā tassa samīpaṃ gacchati , hatthavārapadavāresu sabbattha dukkaṭaṃ .
So taṃ pucchati ‘‘ asuko ca asuko ca kuhiṃ , asukañca asukañca pakkosāhī ’’ ti , vācāya vācāya dukkaṭaṃ .
Sabbe samāgate disvā ‘‘ mayā asukasmiṃ nāma ṭhāne evarūpo nidhi upaladdho , gacchāma taṃ gahetvā puññāni ca karissāma , sukhañca jīvissāmā ’’ ti vadati , vācāya vācāya dukkaṭameva .
Evaṃ laddhasahāyo kudālaṃ pariyesati .
Sace panassa attano kudālo atthi ,‘‘ taṃ āharissāmī ’’ ti gacchanto ca gaṇhanto ca āharanto ca sabbattha hatthavārapadavāresu dukkaṭaṃ āpajjati
V1.249 .Sace natthi , aññaṃ
M1.270 bhikkhuṃ vā gahaṭṭhaṃ vā gantvā yācati , yācanto ca sace ‘‘ kudālaṃ me dehi , kudālena me atthoP2.311 , kiñci kātabbamatthi , taṃ katvā paccāharissāmī ’’ ti musā abhaṇanto yācati , vācāya vācāya dukkaṭaṃ .Sace ‘‘ mātikā sodhetabbā atthi , vihāre bhūmikammaṃ kātabbaṃ atthī ’’ ti musāpi bhaṇati , yaṃ yaṃ vacanaṃ musā , tattha tattha pācittiyaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana saccepi alikepi dukkaṭameva vuttaṃ , taṃ pamādalikhitanti veditabbaṃ .
Na hi adinnādānassa pubbapayoge pācittiyaṭṭhāne dukkaṭaṃ nāma atthi .
Sace pana kudālassa daṇḍo natthi ,‘‘ daṇḍaṃ karissāmī ’’ ti vāsiṃ vā pharasuṃ vā niseti , tadatthāya gacchati , gantvā sukkhakaṭṭhaṃ chindati tacchati ākoṭeti , sabbattha hatthavārapadavāresu dukkaṭaṃ .
Allarukkhaṃ chindati , pācittiyaṃ .
Tato paraṃ sabbapayogesu dukkaṭaṃ .
Saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpaccariya ñca tattha jātakakaṭṭhalatāchedanatthaṃ vāsipharasuṃ pariyesantānampi dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Sace pana tesaṃ evaṃ hoti ‘‘ vāsipharasukudāle yācantā āsaṅkitā bhavissāma , lohaṃ samuṭṭhāpetvā karomā ’’ ti .
Tato araññaṃ gantvā lohabījatthaṃ pathaviṃ khaṇanti , akappiyapathaviṃ khaṇantānaṃ dukkaṭehi saddhiṃ pācittiyānīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Yathā ca idha , evaṃ sabbattha pācittiyaṭṭhāne dukkaṭā na muccati .
Kappiyapathaviṃ khaṇantānaṃ dukkaṭāniyeva .
Bījaṃ pana gahetvā tato paraṃ sabbakiriyāsu payoge payoge dukkaṭaṃ .
Piṭakapariyesanepi hatthavārapadavāresu vuttanayeneva dukkaṭaṃ .
Musāvāde pācittiyaṃ .
Piṭakaṃ kātukāmatāya vallicchedane pācittiyanti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .
Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti evaṃ pariyiṭṭhasahāyakudālapiṭako nidhiṭṭhānaṃ gacchati , padavāre padavāre dukkaṭaṃ .
Sace pana gacchanto ‘‘ imaṃ nidhiṃ laddhā buddhapūjaṃ vā dhammapūjaṃ vā saṅghabhattaṃ vā karissāmī ’’ ti kusalaṃ uppādeti , kusalacittena gamane anāpatti .
Kasmā ?
‘‘ Theyyacitto dutiyaṃ
P2.312 vā … pe … gacchati vā , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttattā .Yathā ca idha , evaṃ sabbattha atheyyacittassa anāpatti .
Maggato okkamma nidhānaṭṭhānaṃ gamanatthāya maggaṃ karonto bhūtagāmaṃ chindati , pācittiyaṃ .
Sukkhakaṭṭhaṃ chindati , dukkaṭaṃ .
Tatthajātakan ti ciranihitāya kumbhiyā upari jātakaṃ .
Kaṭṭhaṃ vā lataṃ vāti na kevalaṃ kaṭṭhalatameva , yaṃkiñci allaṃ vā sukkhaṃ vā tiṇarukkhalatādiṃ chindantassa sahapayogattā dukkaṭameva hoti .
Aṭṭhavidhaṃ
M1.271 hetaṃ dukkaṭaṃ nāma imasmiṃ ṭhāne samodhānetvā therehi dassitaṃ – pubbapayogadukkaṭaṃV1.250 , sahapayogadukkaṭaṃ , anāmāsadukkaṭaṃ , durupaciṇṇadukkaṭaṃ , vinayadukkaṭaṃ , ñātadukkaṭaṃ , ñattidukkaṭaṃ , paṭissavadukkaṭanti .Tattha ‘‘ theyyacitto dutiyaṃ vā kudālaṃ vā piṭakaṃ vā pariyesati gacchati vā , āpatti dukkaṭassā ’’ ti idaṃ pubbapayogadukkaṭaṃ nāma .
Ettha hi dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭaṃ , pācittiyaṭṭhāne pācittiyameva hoti .
‘‘ Tatthajātakaṃ kaṭṭhaṃ vā lataṃ vā chindati , āpatti dukkaṭassā ’’ ti idaṃ sahapayogadukkaṭaṃ nāma .
Ettha pana pācittiyavatthu ca dukkaṭavatthu ca dukkaṭaṭṭhāneyeva tiṭṭhati .
Kasmā ?
Avahārassa sahapayogattāti .
Yaṃ pana dasavidhaṃ ratanaṃ , sattavidhaṃ dhaññaṃ , sabbañca āvudhabhaṇḍādiṃ āmasantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ , idaṃ anāmāsadukkaṭaṃ nāma .
Yaṃ kadalināḷikerādīnaṃ tatthajātakaphalāni āmasantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ , idaṃ durupaciṇṇadukkaṭaṃ nāma .
Yaṃ pana piṇḍāya carantassa patte raje patite pattaṃ appaṭiggahetvā adhovitvā vā tattha bhikkhaṃ gaṇhantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ , idaṃ vinayadukkaṭaṃ nāma .
‘‘ Sutvā na vadanti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pārā .419) idaṃ ñātadukkaṭaṃ nāma .
Yaṃ ekādasasu samanubhāsanāsu ‘‘ ñattiyā dukkaṭan ’’ ti ( pārā .414) vuttaṃ , idaṃ ñattidukkaṭaṃ nāma .
‘‘ Tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca na paññāyati , paṭissave ca āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .207) idaṃ paṭissavadukkaṭaṃ nāma .
Idaṃ pana sahapayogadukkaṭaṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ yaṃkiñci allaṃ vā sukkhaṃ vā tiṇarukkhalatādiṃ chindantassa sahapayogattā dukkaṭameva hotī ’’ ti .
Sace panassa tatthajātake tiṇarukkhalatādimhi chinnepi
P2.313 lajjidhammo okkamati , saṃvaro uppajjati , chedanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccati .Atha dhuranikkhepaṃ akatvā saussāhova paṃsuṃ khaṇati , chedanadukkaṭaṃ paṭippassambhati , khaṇanadukkaṭe patiṭṭhāti .
Akappiyapathaviṃ khaṇantopi hi idha sahapayogattā dukkaṭameva āpajjati .
Sace panassa sabbadisāsu khaṇitvā kumbhimūlaṃ pattassāpi lajjidhammo okkamati , khaṇanapaccayā dukkaṭaṃ desetvā muccati .
Byūhati vāti atha pana saussāhova paṃsuṃ viyūhati , ekapasse rāsiṃ karoti , khaṇanadukkaṭaṃ paṭippassambhati , viyūhanadukkaṭe patiṭṭhāti .
Tañca paṃsuṃ tattha tattha puñjaṃ karonto payoge payoge dukkaṭaṃ āpajjati .
Sace pana rāsiṃ katvāpi dhuranikkhepaṃ karoti , lajjidhammaṃ āpajjati
M1.272 , viyūhanadukkaṭaṃ desetvā muccati .Uddharati vāti atha pana saussāhova paṃsuṃ uddharitvā bahi pāteti , viyūhanadukkaṭaṃ paṭippassambhati , uddharaṇadukkaṭe patiṭṭhāti .
Paṃsuṃ pana kudālena vā hatthehi vā pacchiyā vā tahiṃ tahiṃ pātento payoge payoge dukkaṭaṃ āpajjati .
Sace pana sabbaṃ paṃsuṃ nīharitvā kumbhiṃ thalaṭṭhaṃ katvāpi lajjidhammaṃ
V1.251 āpajjati , uddharaṇadukkaṭaṃ desetvā muccati .Atha pana saussāhova kumbhiṃ āmasati , uddharaṇadukkaṭaṃ paṭippassambhati , āmasanadukkaṭe patiṭṭhāti .
Āmasitvāpi ca lajjidhammaṃ āpajjanto āmasanadukkaṭaṃ desetvā muccati .
Atha saussāhova kumbhiṃ phandāpeti , āmasanadukkaṭaṃ paṭippassambhati ,‘‘ phandāpeti , āpatti thullaccayassā ’’ ti vuttathullaccaye patiṭṭhāti .
Tatrāyaṃ dukkaṭathullaccayānaṃ dvinnampi vacanattho – paṭhamaṃ tāvettha duṭṭhu kataṃ satthārā vuttakiccaṃ virādhetvā katanti dukkaṭaṃ .
Atha vā duṭṭhaṃ kataṃ , virūpā sā kiriyā bhikkhukiriyānaṃ majjhe na sobhatīti evampi dukkaṭaṃ .
Vuttañcetaṃ –
‘‘ Dukkaṭaṃ iti yaṃ vuttaṃ , taṃ suṇohi yathātathaṃ ;
Aparaddhaṃ viraddhañca , khalitaṃ yañca dukkaṭaṃ .
‘‘ Yaṃ manusso kare pāpaṃ , āvi vā yadi vā raho ;
Dukkaṭanti pavedenti , tenetaṃ iti vuccatī ’’ ti .( pari .339);
Itaraṃ
P2.314 pana thūlattā , accayattā ca thullaccayaṃ .‘‘ Samparāye ca duggati ’’( saṃ . ni .1.49),‘‘ yaṃ hoti kaṭukapphalan ’’ tiādīsu ( dha . pa .66; netti .91) viya cettha saṃyogabhāvo veditabbo .
Ekassa santike desetabbesu hi accayesu tena samo thūlo accayo natthi .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ thūlattā accayattā ca thullaccayan ’’ ti .
Vuttañcetaṃ –
‘‘ Thullaccayanti yaṃ vuttaṃ , taṃ suṇohi yathātathaṃ ;
Ekassa mūle yo deseti , yo ca taṃ paṭiggaṇhati ;
Accayo tena samo natthi , tenetaṃ iti vuccatī ’’ ti .( pari .339);
Phandāpentassa
M1.273 ca payoge payoge thullaccayaṃ .Phandāpetvāpi ca lajjidhammaṃ okkanto thullaccayaṃ desetvā muccati .
Sahapayogato paṭṭhāyeva cettha purimā purimā āpatti paṭippassambhati .
Sahapayogaṃ pana akatvā lajjidhammaṃ okkantena yā pubbapayoge dukkaṭapācittiyā āpannā , sabbā tā desetabbā .
Sahapayoge ca tatthajātakacchedane bahukānipi dukkaṭāni paṃsukhaṇanaṃ patvā paṭippassambhanti .
Ekaṃ khaṇanadukkaṭameva hoti .
Khaṇane
V1.252 bahukānipi viyūhanaṃ , viyūhane bahukānipi uddharaṇaṃ , uddharaṇe bahukānipi āmasanaṃ , āmasane bahukānipi phandāpanaṃ patvā paṭippassambhanti .Paṃsukhaṇanādīsu ca lajjidhamme uppanne bahukāpi āpattiyo hontu , ekameva desetvā muccatīti kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Purimāpattipaṭippassaddhi ca nāmesā ‘‘ ñattiyā dukkaṭaṃ , dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhantī ’’ ti ( pārā .414) evaṃ anusāvanāsuttesuyeva āgatā .
Idha pana dutiyapārājike aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbāti .
Ṭhānā cāveti , āpatti pārājikassāti yo pana phandāpetvāpi lajjidhammaṃ anokkamitvāva taṃ kumbhiṃ ṭhānato antamaso kesaggamattampi cāveti , pārājikameva āpajjatīti attho .
Ṭhānā cāvanañcettha chahi ākārehi veditabbaṃ .
Kathaṃ ?
Kumbhiṃ mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhanto iminā antena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi
P2.315 pārimantena atikkāmeti , pārājikaṃ .Tatheva gahetvā parato pellento pārimantena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi iminā antena atikkāmeti , pārājikaṃ .
Vāmato vā dakkhiṇato vā apanāmento vāmantena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi dakkhiṇantena atikkāmeti , pārājikaṃ .
Dakkhiṇantena vā phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi vāmantena atikkāmeti , pārājikaṃ .
Uddhaṃ ukkhipanto kesaggamattampi bhūmito moceti , pārājikaṃ .
Khaṇitvā heṭṭhato osīdento bundena phuṭṭhokāsaṃ kesaggamattampi mukhavaṭṭiyā atikkāmeti , pārājikanti evaṃ ekaṭṭhāne ṭhitāya kumbhiyā .
Yadi pana kumbhimukhavaṭṭiyā pāsaṃ katvā lohakhāṇuṃ vā khadirasārādikhāṇuṃ vā pathaviyaṃ ākoṭetvā tattha saṅkhalikāya bandhitvā ṭhapenti , ekissā disāya ekāya saṅkhalikāya baddhāya dve ṭhānāni labbhanti , dvīsu tīsu catūsu disāsu catūhi saṅkhalikāhi baddhāya pañca ṭhānāni labbhanti .
Tattha
M1.274 ekakhāṇuke baddhakumbhiyā paṭhamaṃ khāṇukaṃ vā uddharati , saṅkhalikaṃ vā chindati , thullaccayaṃ .Tato kumbhiṃ yathāvuttanayena kesaggamattampi ṭhānā cāveti , pārājikaṃ .
Atha paṭhamaṃ kumbhiṃ uddharati , thullaccayaṃ .
Tato khāṇukaṃ kesaggamattampi ṭhānā cāveti , saṅkhalikaṃ vā chindati , pārājikaṃ .
Etena upāyena dvīsu tīsu catūsu khāṇukesu baddhakumbhiyāpi pacchime ṭhānācāvane pārājikaṃ .
Sesesu thullaccayaṃ veditabbaṃ .
Sace khāṇu natthi , saṅkhalikāya agge valayaṃ katvā tatthajātake mūle pavesitaṃ hoti , paṭhamaṃ kumbhiṃ uddharitvā pacchā mūlaṃ chetvā valayaṃ nīharati , pārājikaṃ .
Atha mūlaṃ acchetvā valayaṃ
V1.253 ito cito ca sāreti , rakkhati .Sace pana mūlato anīharitvāpi hatthena gahetvā ākāsagataṃ karoti , pārājikaṃ .
Ayamettha viseso .
Sesaṃ vuttanayameva .
Keci
P2.316 pana nimittatthāya kumbhimatthake nigrodharukkhādīni ropenti , mūlāni kumbhiṃ vinandhitvā ṭhitāni honti ,‘‘ mūlāni chinditvā kumbhiṃ gahessāmī ’’ ti chindantassa payoge payoge dukkaṭaṃ .Chinditvā okāsaṃ katvā kumbhiṃ kesaggamattampi ṭhānā cāveti , pārājikaṃ .
Mūlāni chindatova luṭhitvā kumbhī ninnaṭṭhānaṃ gatā , rakkhati tāva .
Gataṭṭhānato uddharati , pārājikaṃ .
Sace chinnesu mūlesu ekamūlamattena kumbhī tiṭṭhati , so ca taṃ ‘‘ imasmiṃ mūle chinne patissatī ’’ ti chindati , chinnamatte pārājikaṃ .
Sace pana ekamūleneva pāse baddhasūkaro viya ṭhitā hoti , aññaṃ kiñci lagganakaṃ natthi , tasmimpi mūle chinnamatte pārājikaṃ .
Sace kumbhimatthake mahāpāsāṇo ṭhapito hoti , taṃ daṇḍena ukkhipitvā apanetukāmo kumbhimatthake jātarukkhaṃ chindati , dukkaṭaṃ .
Tassā samīpe jātakaṃ chetvā āharati , atatthajātakattā taṃ chindato pācittiyaṃ .
Attano bhājanan ti sace pana kumbhiṃ uddharituṃ asakkonto kumbhigatabhaṇḍaggahaṇatthaṃ attano bhājanaṃ pavesetvā antokumbhiyaṃ pañcamāsakaṃ vā atirekapañcamāsakaṃ vā agghanakaṃ theyyacitto āmasati , āpatti dukkaṭassa .
Paricchedo cettha pārājikaniyamanatthaṃ vutto .
Theyyacittena pana ūnapañcamāsakampi āmasanto dukkaṭaṃ āpajjatiyeva .
Phandāpetīti
M1.275 ettha yāva ekābaddhaṃ katvā attano bhājanaṃ paveseti , tāva phandāpetīti vuccati .Api ca ito cito ca apabyūhantopi phandāpetiyeva , so thullaccayaṃ āpajjati .
Yadā pana ekābaddhabhāvo chinno , kumbhigataṃ kumbhiyameva , bhājanagatampi bhājaneyeva hoti , tadā attano bhājanagataṃ nāma hoti .
Evaṃ katvā kumbhito anīhatepi ca bhājane pārājikaṃ āpajjati .
Muṭṭhiṃ vā chindatīti ettha yathā aṅgulantarehi nikkhantakahāpaṇā kumbhigate kahāpaṇe na samphusanti , evaṃ muṭṭhiṃ karonto muṭṭhiṃ chindati nāma ;
sopi pārājikaṃ āpajjati .
Suttārūḷhan ti sutte ārūḷhaṃ ;
suttena āvutassāpi suttamayassāpi etaṃ adhivacanaṃ
P2.317 .Pāmaṅgādīnihi sovaṇṇamayānipi honti rūpiyamayānipi suttamayānipi , muttāvaliādayopi ettheva
V1.254 saṅgahaṃ gatā .Veṭhanan ti sīsaveṭhanapaṭo vuccati .
Etesu yaṃkiñci theyyacitto āmasati , dukkaṭaṃ .
Phandāpeti , thullaccayaṃ .
Pāmaṅgādīni koṭiyaṃ gahetvā ākāsaṭṭhaṃ akaronto uccāreti , thullaccayaṃ .
Ghaṃsanto nīharatīti ettha pana paripuṇṇāya kumbhiyā upari samatittikaṃ kumbhiṃ katvā ṭhapitaṃ vā ekaṃ koṭiṃ bunde ekaṃ koṭiṃ mukhavaṭṭiyaṃ katvā ṭhapitaṃ vā ghaṃsantassa nīharato thullaccayaṃ .
Kumbhimukhā mocentassa pārājikaṃ .
Yaṃ pana upaḍḍhakumbhiyaṃ vā rittakumbhiyaṃ vā ṭhapitaṃ , tassa attano phuṭṭhokāsova ṭhānaṃ , na sakalā kumbhī , tasmā taṃ ghaṃsantassāpi nīharato patiṭṭhitokāsato kesaggamatte mutte pārājikameva .
Kumbhiyā pana paripuṇṇāya vā ūnāya vā ujukameva uddharantassa heṭṭhimakoṭiyā patiṭṭhitokāsā muttamatteva pārājikaṃ .
Antokumbhiyaṃ ṭhapitaṃ yaṃkiñci pārājikappahonakaṃ bhaṇḍaṃ sakalakumbhiyaṃ cārentassa , pāmaṅgādiñca ghaṃsitvā nīharantassa yāva mukhavaṭṭiṃ nātikkamati , tāva thullaccayameva .
Tassa hi sabbāpi kumbhī ṭhānanti saṅkhepamahāpaccariyādīsu vuttaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ ṭhapitaṭṭhānameva ṭhānaṃ , na sakalā kumbhī .
Tasmā yathāṭhitaṭṭhānato kesaggamattampi mocentassa pārājikamevā ’’ ti vuttaṃ , taṃ pamāṇaṃ .
Itaraṃ pana ākāsagataṃ akarontassa cīvaravaṃse ṭhapitacīvaraveṭhanakanayena vuttaṃ , taṃ na gahetabbaṃ .
Vinayavinicchaye hi āgate garuke ṭhātabbaṃ , esā vinayadhammatā .
Apica ‘‘ attano bhājanagataṃ
M1.276 vā karoti , muṭṭhiṃ vā chindatī ’’ ti vacanato petaṃ veditabbaṃ .Yathā antokumbhiyaṃ ṭhitassa na sabbā kumbhī ṭhānanti .
Sappiādīsu yaṃkiñci pivato ekapayogena pītamatte
P2.318 pārājikanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .Mahāpaccariyā dīsu pana ayaṃ vibhāgo dassito –
‘‘ mukhaṃ anapanetvā ākaḍḍhantassa pivato sace paragalagataṃ pādaṃ na agghati , mukhagatena saddhiṃ agghati , rakkhati tāva .
Kaṇṭhena pana paricchinnakāleyeva pārājikaṃ hoti .
Sacepi oṭṭhehi paricchindanto oṭṭhe pidahati , pārājikameva .
Uppaladaṇḍaveḷunāḷinaḷanāḷiādīhi pivantassāpi sace paragalagatameva pādaṃ agghati , pārājikaṃ .
Sace saha mukhagatena agghati , na tāva pārājikaṃ hoti .
Uppaladaṇḍādigatena saddhiṃ ekābaddhabhāvaṃ kopetvā oṭṭhehi paricchinnamatte pārājikaṃ .
Sace uppaladaṇḍādigatena saddhiṃ agghati , uppaladaṇḍādīnaṃ bunde aṅguliyāpi pihitamatte pārājikaṃ .
Pādagghanake paragalaṃ appaviṭṭhe uppaladaṇḍādīsu ca mukhe ca atirekapādārahampi ekābaddhaṃ hutvā tiṭṭhati , rakkhatiyevā ’’ ti .
Taṃ sabbampi yasmā ‘‘ attano bhājanagataṃ vā karoti
V1.255 , muṭṭhiṃ vā chindatī ’’ ti imaṃ nayaṃ bhajati , tasmā sudassitameva .Esa tāva ekābaddhe nayo .
Sace pana hatthena vā pattena vā thālakādinā vā kenaci bhājanena gahetvā pivati , yamhi payoge pādagghanakaṃ pūreti , tamhi gate pārājikaṃ .
Atha mahagghaṃ hoti , sippikāyapi ekapayogeneva pādagghanakaṃ gahetuṃ sakkā hoti , ekuddhāreyeva pārājikaṃ .
Bhājanaṃ pana nimujjāpetvā gaṇhantassa yāva ekābaddhaṃ hoti , tāva rakkhati .
Mukhavaṭṭiparicchedena vā uddhārena vā pārājikaṃ .
Yadā pana sappiṃ vā telaṃ vā acchaṃ telasadisameva madhuphāṇitaṃ vā kumbhiṃ āviñchetvā attano bhājane paveseti , tadā tesaṃ acchatāya ekābaddhatā natthīti pādagghanake mukhavaṭṭito gaḷitamatte pārājikaṃ .
Pacitvā ṭhapitaṃ pana madhuphāṇitaṃ sileso viya cikkanaṃ ākaḍḍhanavikaḍḍhanayoggaṃ hoti , uppanne kukkucce ekābaddhameva hutvā paṭinīharituṃ
P2.319 sakkoti , etaṃ mukhavaṭṭiyā nikkhamitvā bhājane paviṭṭhampi bāhirena saddhiṃ ekābaddhattā rakkhati , mukhavaṭṭito chinnamatte pana pārājikaṃ .Yopi theyyacittena
M1.277 parassa kumbhiyā pādagghanakaṃ sappiṃ vā telaṃ vā avassapivanakaṃ yaṃkiñci dukūlasāṭakaṃ vā cammakhaṇḍādīnaṃ vā aññataraṃ pakkhipati , hatthato muttamatte pārājikaṃ .Rittakumbhiyā ‘‘ idāni telaṃ ākirissantī ’’ ti ñatvā yaṃkiñci bhaṇḍaṃ theyyacitto pakkhipati , taṃ ce tattha tele ākiṇṇe pañcamāsakaagghanakaṃ pivati , pītamatte pārājikanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Taṃ pana tattheva sukkhataḷāke sukkhamātikāya ujukaraṇavinicchayena virujjhati , avahāralakkhaṇañcettha na paññāyati , tasmā na gahetabbaṃ .
Mahāpaccariyā dīsu pana tassa uddhāre pārājikaṃ vuttaṃ , taṃ yuttaṃ .
Parassa rittakumbhiyā saṅgopanatthāya bhaṇḍaṃ ṭhapetvā tattha tele ākiṇṇe ‘‘ sace ayaṃ jānissati , maṃ palibujjhissatī ’’ ti bhīto pādagghanakaṃ telaṃ pītaṃ bhaṇḍaṃ theyyacittena uddharati , pārājikaṃ .
Suddhacittena uddharati , pare āharāpente bhaṇḍadeyyaṃ .
Bhaṇḍadeyyaṃ nāma yaṃ parassa naṭṭhaṃ , tassa mūlaṃ vā tadeva vā bhaṇḍaṃ dātabbanti attho .
No ce deti , sāmikassa dhuranikkhepe pārājikaṃ .
Sace parassa kumbhiyā añño sappiṃ vā telaṃ vā ākirati , tatra cāyaṃ theyyacittena telapivanakaṃ bhaṇḍaṃ pakkhipati , vuttanayeneva pārājikaṃ .
Attano rittakumbhiyā
V1.256 parassa sappiṃ vā telaṃ vā ākiraṇabhāvaṃ ñatvā theyyacittena bhaṇḍaṃ nikkhipati , pubbe vuttanayeneva uddhāre pārājikaṃ .Suddhacitto nikkhipitvā pacchā theyyacittena uddharati , pārājikameva .
Suddhacittova uddharati , neva avahāro , na gīvā ;
mahāpaccariyaṃ pana anāpattimattameva vuttaṃ .
‘‘‘ Kissa mama kumbhiyaṃ telaṃ ākirasī ’ ti kupito attano bhaṇḍaṃ uddharitvā chaḍḍeti , no bhaṇḍadeyyan ’’ ti kurundiyaṃ vuttaṃ .
Theyyacittena mukhavaṭṭiyaṃ gahetvā kumbhiṃ āviñchati
P2.320 telaṃ gaḷetukāmo , pādagghanake gaḷite pārājikaṃ .Theyyacitteneva jajjaraṃ karoti ‘‘ savitvā gamissatī ’’ ti pādagghanake savitvā gate pārājikaṃ .
Theyyacitteneva chiddaṃ karoti omaṭṭhaṃ vā ummaṭṭhaṃ vā vemaṭṭhaṃ vā , idaṃ pana sammohaṭṭhānaṃ ;
tasmā suṭṭhu sallekkhetabbaṃ .
Ayañhettha vinicchayo – omaṭṭhaṃ nāma adhomukhachiddaṃ ;
ummaṭṭhaṃ nāma uddhaṃmukhachiddaṃ ;
vemaṭṭhaṃ nāma uḷuṅkasseva ujugatachiddaṃ .
Tatra omaṭṭhassa bahi paṭṭhāya katassa abbhantarantato pādagghanake tele gaḷite bahi anikkhantepi pārājikaṃ .
Kasmā ?
Yasmā tato gaḷitamattameva bahigataṃ nāma
M1.278 hoti , na kumbhigatasaṅkhyaṃ labhati .Anto paṭṭhāya katassa bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājikaṃ .
Ummaṭṭhassa yathā tathā vā katassa bāhirantato pādagghanake gaḷite pārājikaṃ .
Tañhi yāva bāhirantato na gaḷati , tāva kumbhigatameva hoti .
‘‘ Vemaṭṭhassa ca kapālamajjhato gaḷitavasena kāretabbo ’’ ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ .
Taṃ pana anto ca bahi ca paṭṭhāya majjhe ṭhapetvā katachidde taḷākassa ca mariyādabhedena sameti .
Anto paṭṭhāya kate pana bāhirantena , bahi paṭṭhāya kate abbhantarantena kāretabboti idamettha yuttaṃ .
Yo pana ‘‘ vaṭṭitvā gacchissatī ’’ ti theyyacittena kumbhiyā ādhārakaṃ vā upatthambhanaleḍḍuke vā apaneti , vaṭṭitvā gatāya pārājikaṃ .
Telākiraṇabhāvaṃ pana ñatvā rittakumbhiyā jajjarabhāve vā chiddesu vā katesu pacchā nikkhantatelappamāṇena bhaṇḍadeyyaṃ hoti .
Aṭṭhakathāsa u pana katthaci pārājikantipi likhitaṃ , taṃ pamādalikhitaṃ .
Paripuṇṇāya kumbhiyā upari kathalaṃ vā pāsāṇaṃ vā ‘‘ patitvā bhindissati , tato telaṃ paggharissatī ’’ ti theyyacittena dubbandhaṃ vā karoti , duṭṭhapitaṃ vā ṭhapeti , avassapatanakaṃ tathā karontassa katamatte pārājikaṃ .
Rittakumbhiyā upari karoti , taṃ pacchā puṇṇakāle patitvā bhindati , bhaṇḍadeyyaṃ .
Īdisesu hi ṭhānesu bhaṇḍassa natthikāle
P2.321 katapayogattā āditova pārājikaṃ na hoti .Bhaṇḍavināsadvārassa pana katattā bhaṇḍadeyyaṃ hoti .
Āharāpentesu adadato sāmikānaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ .
Theyyacittena mātikaṃ ujukaṃ karoti ‘‘ vaṭṭitvā vā gamissati , velaṃ vā uttarāpessatī ’’ ti
V1.257 ;vaṭṭitvā vā gacchatu , velaṃ vā uttaratu , ujukaraṇakāle pārājikaṃ .
Īdisā hi payogā pubbapayogāvahāre saṅgahaṃ gacchanti .
Sukkhamātikāya ujukatāya pacchā udake āgate vaṭṭitvā vā gacchatu , velaṃ vā uttaratu , bhaṇḍadeyyaṃ .
Kasmā ?
Ṭhānā cāvanapayogassa abhāvā .
Tassa lakkhaṇaṃ nāvaṭṭhe āvi bhavissati .
Tattheva bhindati vātiādīsu aṭṭhakathāyaṃ tāva vuttaṃ –
‘‘ bhindati vāti muggarena pothetvā bhindati .
Chaḍḍeti vāti udakaṃ vā vālikaṃ vā ākiritvā uttarāpeti .
Jhāpeti vāti dārūni āharitvā jhāpeti .
Aparibhogaṃ
M1.279 vā karotīti akhāditabbaṃ vā apātabbaṃ vā karoti ;uccāraṃ vā passāvaṃ vā visaṃ vā ucchiṭṭhaṃ vā kuṇapaṃ vā pātesi , āpatti dukkaṭassāti ṭhānācāvanassa natthitāya dukkaṭaṃ , buddhavisayo nāmeso .
Kiñcāpi dukkaṭaṃ , āharāpente pana bhaṇḍadeyyan ’’ ti .
Tattha purimadvayaṃ na sameti .
Tañhi kumbhijajjarakaraṇena ca mātikāujukaraṇena ca saddhiṃ ekalakkhaṇaṃ .
Pacchimaṃ pana dvayaṃ ṭhānā acāventenāpi sakkā kātuṃ .
Tasmā ettha evaṃ vinicchayaṃ vadanti –
‘‘ aṭṭhakathāyaṃ kira ‘ ṭhānā cāvanassa natthitāya dukkaṭan ’ ti idaṃ pacchimadvayaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ṭhānā cāvanaṃ akarontoyeva hi theyyacittena vā vināsetukāmatāya vā jhāpeyyapi , aparibhogampi kareyya .
Purimadvaye pana vuttanayena bhindantassa vā chaḍḍentassa vā ṭhānā cāvanaṃ atthi , tasmā tathā karontassa vināsetukāmatāya bhaṇḍadeyyaṃ , theyyacittena pārājikan ’’ ti .
Pāḷiyaṃ ‘‘ dukkaṭan ’’ ti vuttattā ayuttanti ce ?
Na ;
aññathā gahetabbatthato .
Pāḷiyañhi theyyacittapakkhe ‘‘ bhindati vāti
P2.322 udakena sambhindati , chaḍḍeti vāti tattha vamati vā passāvaṃ vā chaḍḍetī ’’ ti evameke vadanti .Ayaṃ panettha sāro – vinītavatthumhi tiṇajjhāpako viya ṭhānā acāvetukāmova kevalaṃ bhindati , bhinnattā pana telādīni nikkhamanti , yaṃ vā panettha patthinnaṃ , taṃ ekābaddhameva tiṭṭhati .
Achaḍḍetukāmoyeva ca kevalaṃ tattha udakavālikādīni ākirati , ākiṇṇattā pana telaṃ chaḍḍīyati .
Tasmā vohāravasena ‘‘ bhindati vā chaḍḍeti vā ’’ ti vuccatīti .
Evametesaṃ padānaṃ attho gahetabbo .
Nāsetukāmatāpakkhe pana itarathāpi yujjati .
Evañhi kathiyamāne pāḷi ca aṭṭhakathā ca pubbāparena saṃsanditvā kathitā honti .
Ettāvatāpi ca santosaṃ akatvā ācariye payirupāsitvā vinicchayo veditabboti .
Bhūmaṭṭhakathā niṭṭhitā .