Udakaṭṭhakathā
98. Udakaṭṭhe – udake nikkhittaṃ hotīti rājabhayādibhītehi udakena avinassanadhammesu tambalohabhājanādīsu suppaṭicchannaṃ katvā pokkharaṇīādīsu asandanake udake nikkhittaṃ .
Tassa patiṭṭhitokāsoyeva ṭhānaṃ , na sabbaṃ udakaṃ .
Gacchati vā āpatti dukkaṭassāti agambhīre udake padasā gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ .
Gambhīre hatthehi vā pādehi vā payogaṃ karontassa hatthavārehi vā padavārehi vā payoge payoge dukkaṭaṃ .
Eseva nayo kumbhigahaṇatthaṃ nimujjanummujjanesu .
Sace pana antarā kiñci udakasappaṃ vā vāḷamacchaṃ vā disvā bhīto palāyati , anāpatti .
Āmasanādīsu bhūmigatāya kumbhiyā vuttanayeneva vinicchayo veditabbo
V1.263 .Ayaṃ pana viseso – tattha bhūmiṃ khaṇitvā kaḍḍhati , idha kaddame osāreti .
Evaṃ chahākārehi ṭhānaparicchedo hoti .
Uppalā dīsu yasmiṃ pupphe vatthuṃ pūreti , tasmiṃ chinnamatte pārājikaṃ .
Uppalajātikānañcettha yāva ekasmimpi passe vāko na chijjati , tāva rakkhati .
Padumajātikānaṃ pana daṇḍe chinne abbhantare suttaṃ acchinnampi na rakkhati .
Sāmikehi chinditvā ṭhapitāni uppalādīni honti , yaṃ vatthuṃ pūreti , tasmiṃ uddhaṭe
P2.329 pārājikaṃ .Hatthakabaddhāni honti , yasmiṃ hatthake vatthu pūrati , tasmiṃ uddhaṭe pārājikaṃ .
Bhārabaddhāni honti , taṃ bhāraṃ channaṃ ākārānaṃ yena kenaci ākārena ṭhānā cāventassa bhūmaṭṭhakumbhiyaṃ vuttanayena pārājikaṃ .
Dīghanāḷāni uppalādīni honti , pupphesu vā nāḷesu vā
M1.286 veṇiṃ katvā udakapiṭṭhe rajjukesu tiṇāni santharitvā ṭhapenti vā bandhanti vā , tesaṃ dīghato pupphaggena ca nāḷantena ca tiriyaṃ pariyantehi heṭṭhā patiṭṭhitokāsena uddhaṃ upari ṭhitassa piṭṭhiyāti chahākārehi ṭhānā cāvanaparicchedo veditabbo .Yopi udakapiṭṭhiyaṃ ṭhapitapupphakalāpaṃ udakaṃ cāletvā vīciṃ uṭṭhāpetvā kesaggamattampi yathāṭhitaṭṭhānato cāveti , pārājikaṃ .
Atha pana parikappeti ‘‘ ettha gataṃ gahessāmī ’’ ti , rakkhati tāva ;
gataṭṭhāne pana uddharato pārājikaṃ .
Udakato accuggatassa pupphassa sakalamudakaṃ ṭhānaṃ , taṃ uppāṭetvā ujukaṃ uddharantassa nāḷante kesaggamattaṃ udakato atikkante pārājikaṃ .
Pupphe gahetvā apanāmetvā ākaḍḍhanto uppāṭeti , na udakaṃ ṭhānaṃ , uppāṭitamatte pārājikaṃ .
Kalāpabaddhāni pupphāni udakaṭṭhāne vā rukkhe vā gacche vā bandhitvā ṭhapenti , bandhanaṃ amocetvā ito cito ca karontassa thullaccayaṃ , bandhane muttamatte pārājikaṃ .
Paṭhamaṃ bandhanaṃ mocetvā pacchā harati , ettha chahākārehi ṭhānaparicchedoti idaṃ ubhayaṃ mahāpaccariyā dīsu vuttaṃ .
Paduminiyaṃ pupphāni saha paduminiṃyā gaṇhitukāmassa pupphanāḷehi ca pattanāḷehi ca phuṭṭhaudakavasena uddhañceva tiriyañca ṭhānaparicchedo veditabbo .
Taṃ panassa paduminiṃ anuppāṭetvā pupphāni vā pattāni vā attano abhimukhaṃ ākaḍḍhantassa thullaccayaṃ .
Uppāṭitamatte pārājikaṃ .
Pupphapattanāḷe ṭhānato acāvetvāpi paṭhamaṃ paduminiṃ uppāṭentassa thullaccayaṃ .
Pacchā pupphapattanāḷesu ṭhānā cāvitesu pārājikaṃ .
Uppāṭitāya paduminiyā pupphaṃ gaṇhanto pana bhaṇḍaṃ agghāpetvā
P2.330 kāretabbo .Bahi ṭhapite rāsikatakalāpabaddhabhārabaddhapupphepi eseva nayo .
Bhisaṃ
V1.264 vā muḷālaṃ vā yena vatthu pūrati , taṃ uppāṭentassa pārājikaṃ .Kaddame phuṭṭhokāsavasena cettha ṭhānaṃ paricchinditabbaṃ .
Tāni uppāṭentassa sukhumampi mūlaṃ acchinnaṃ hoti , rakkhati tāva .
Bhisapabbe jātaṃ pattaṃ vā pupphaṃ vā hoti , tampi rakkhatīti mahāaṭṭhakathāya meva vuttaṃ .
Bhisagaṇṭhimhi pana kaṇṭako hoti yobbanappattānaṃ mukhapiḷakā viya , ayaṃ adīghattā na rakkhati .
Sesaṃ uppalādīsu vuttanayameva .
Macchakacchapānaṃ
M1.287 sassāmikānaṃ vāpiādīsu sakalamudakaṃ ṭhānaṃ .Tasmā yo paṭijagganaṭṭhāne sassāmikaṃ macchaṃ baḷisena vā jālena vā kumanena vā hatthena vā gaṇhāti , tassa yena macchena vatthu pūrati , tasmiṃ kesaggamattampi udakato uddhaṭamatte pārājikaṃ .
Koci maccho gayhamāno ito cito ca dhāvati , ākāsaṃ vā uppatati , tīre vā patati , ākāse vā ṭhitaṃ tīre vā patitaṃ gaṇhatopi pārājikameva .
Kacchapampi bahi gocaratthaṃ gataṃ gaṇhato eseva nayo .
Udakaṭṭhaṃ pana udakā mocayato pārājikaṃ .
Tesu tesu pana janapadesu sabbasādhāraṇassa mahātaḷākassa niddhamanatumbaṃ nissāya sabbasādhāraṇameva kunnadīsadisaṃ udakavāhakaṃ khaṇanti .
Tato khuddakamātikāyo nīharitvā mātikākoṭiyaṃ attano attano vaḷañjanatthāya āvāṭe khaṇanti .
Tesaṃ pana yadā udakena attho hoti , tadā āvāṭe khuddakamātikāyo udakavāhakañca sodhetvā niddhamanatumbaṃ ugghāṭenti .
Tato udakena saddhiṃ macchā nikkhamitvā anupubbena āvāṭe patvā vasanti .
Tattha taḷāke ca udakavāhakesu ca macche gaṇhante na vārenti .
Khuddakāsu pana attano attano mātikāsu
P2.331 udakaāvāṭesu ca paviṭṭhamacche gaṇhituṃ na denti , vārenti ;tattha yo taḷāke vā niddhamanatumbe vā udakavāhake vā macche gaṇhāti , avahārena so na kāretabbo .
Khuddakamātikāsu pana āvāṭesu vā paviṭṭhaṃ gaṇhanto gahitassa agghavasena kāretabbo .
Sace tato gayhamāno maccho ākāse vā uppatati , tīre vā patati , taṃ ākāsaṭṭhaṃ vā tīraṭṭhaṃ vā udakavinimuttaṃ gaṇhato avahāro natthi .
Kasmā ?
Yasmā attano pariggahaṭṭhāne ṭhitasseva te sāmikā .
Evarūpā hi tattha katikā .
Kacchapepi eseva nayo .
Sace pana maccho gayhamāno āvāṭato khuddakamātikaṃ āruhati , tattha naṃ gaṇhatopi avahāroyeva .
Khuddakamātikāto pana udakavāhakaṃ , tato ca taḷākaṃ ārūḷhaṃ gaṇhato avahāro natthi .
Yo āvāṭato bhattasitthehi palobhetvā mātikaṃ āropetvā gaṇhāti , avahārova .
Tato pana palobhetvā udakavāhakaṃ āropetvā gaṇhantassa avahāro natthi .
Keci pana
V1.265 kutocideva sabbasādhāraṇaṭṭhānatoM1.288 macche ānetvā pacchimavatthubhāge udakāvāṭe khipitvā posetvā divase divase dve tīṇi uttaribhaṅgatthāya mārenti .Evarūpaṃ macchaṃ udake vā ākāse vā tīre vā yattha katthaci ṭhitaṃ gaṇhato avahāro eva .
Kacchapepi eseva nayo .
Nidāghakāle pana nadiyā sote pacchinne katthaci ninnaṭṭhāne udakaṃ tiṭṭhati , tattha manussā macchānaṃ vināsāya madanaphalavasādīni pakkhipitvā gacchanti , macchā tāni khādantā maritvā uttānā udake plavantā tiṭṭhanti .
Yo tattha gantvā ‘‘ yāva sāmikā nāgacchanti , tāvime macche gaṇhissāmī ’’ ti gaṇhāti , agghavasena kāretabbo .
Paṃsukūlasaññāya gaṇhato avahāro natthi , āharāpente pana bhaṇḍadeyyaṃ .
Macchavisaṃ pakkhipitvā gatamanussā bhājanāni āharitvā pūretvā gacchanti , yāva ‘‘ punapi āgacchissāmā ’’ ti sālayā honti , tāva te sassāmikamacchāva .
Yadā pana te ‘‘ alaṃ amhākan ’’ ti nirālayā pakkamanti , tato paṭṭhāya theyyacittena gaṇhantassa dukkaṭaṃ .
Paṃsukūlasaññissa anāpatti .
Yathā ca macchakacchapesu , evaṃ sabbāyapi
P2.332 odakajātiyā vinicchayo veditabboti .Udakaṭṭhakathā niṭṭhitā .