Vinītavatthuvaṇṇanā

223. Vinītavatthūsu – adhimānavatthu anupaññattiyaṃ vuttanayameva .

DutiyavatthusmiṃV2.84 – paṇidhāyāti patthanaṃ katvā .

Evaṃ maṃ jano sambhāvessatīti evaṃ araññe vasantaṃ maṃ jano arahatte vā sekkhabhūmiyaṃ vā sambhāvessati , tato lokassa sakkato bhavissāmi garukato mānito pūjitoti .

Āpatti dukkaṭassāti evaṃ paṇidhāya ‘‘ araññe vasissāmī ’’ ti gacchantassa padavāre padavāre dukkaṭaṃ .

Tathā araññe kuṭikaraṇacaṅkamananisīdananivāsanapāvuraṇādīsu sabbakiccesu payoge payoge dukkaṭaṃ .

Tasmā evaṃP2.503 araññe na vasitabbaṃ .

Evaṃ vasanto hi sambhāvanaṃ labhatu vā mā vā dukkaṭaṃ āpajjati .

Yo pana samādinnadhutaṅgoM2.93 ‘‘ dhutaṅgaṃ rakkhissāmī ’’ ti vā ‘‘ gāmante me vasato cittaṃ vikkhipati , araññaṃ sappāyan ’’ ti cintetvā vā ‘‘ addhā araññe tiṇṇaṃ vivekānaṃ aññataraṃ pāpuṇissāmī ’’ ti vā ‘‘ araññaṃ pavisitvā arahattaṃ apāpuṇitvā na nikkhamissāmī ’’ ti vā ‘‘ araññavāso nāma bhagavatā pasattho , mayi ca araññe vasante bahū sabrahmacārino gāmantaṃ hitvā āraññakā bhavissantī ’’ ti vā evaṃ anavajjavāsaṃ vasitukāmo hoti , tena vasitabbaṃ .

Tatiyavatthusmimpi –

‘‘ abhikkantādīni saṇṭhapetvā piṇḍāya carissāmī ’’ ti nivāsanapārupanakiccato pabhuti yāva bhojanapariyosānaṃ tāva payoge payoge dukkaṭaṃ .

Sambhāvanaṃ labhatu vā mā vā dukkaṭameva .

Khandhakavattasekhiyavattaparipūraṇatthaṃ pana sabrahmacārīnaṃ diṭṭhānugatiāpajjanatthaṃ vā pāsādikehi abhikkamapaṭikkamādīhi piṇḍāya pavisanto anupavajjo viññūnanti .

Catutthapañcamavatthūsu –

‘‘ yo te vihāre vasī ’’ ti ettha vuttanayeneva ‘‘ ahan ’’ ti avuttattā pārājikaṃ natthi .

Attupanāyikameva hi samudācarantassa pārājikaṃ vuttaṃ .

Paṇidhāya caṅkamītiādīni heṭṭhā vuttanayāneva .

Saṃyojanavatthusmiṃ – saṃyojanā pahīnā tipi ‘‘ dasa saṃyojanā pahīnā ’’ tipi ‘‘ ekaṃ saṃyojanaṃ pahīnan ’’ tipi vadato kilesappahānameva ārocitaṃ hoti , tasmā pārājikaṃ .

224. Rahovatthūsu – raho ullapatīti ‘‘ rahogato arahā ahan ’’ ti vadati , na manasā cintitameva karoti .

Tenettha dukkaṭaṃ vuttaṃ .

VihāravatthuV2.85 upaṭṭhānavatthu ca vuttanayameva .

225. Na dukkaravatthusmiṃ – tassa bhikkhuno ayaṃ laddhi –

‘‘ ariyapuggalāva bhagavato sāvakā ’’ ti .

Tenāha –

‘‘ ye kho te bhagavato sāvakā te evaṃ vadeyyun ’’ ti .

Yasmā cassa ayamadhippāyo –

‘‘ sīlavatāM2.94 āraddhavipassakena na dukkaraṃ aññaṃ byākātuṃ , paṭibalo so arahattaṃ pāpuṇitun ’’ ti .

Tasmā ‘‘ anullapanādhippāyo ahan ’’ ti āha .

VīriyavatthusmiṃP2.504 ārādhanīyoti sakkā ārādhetuṃ sampādetuṃ nibbattetunti attho .

Sesaṃ vuttanayameva .

Maccuvatthusmiṃ so bhikkhu ‘‘ yassa vippaṭisāro uppajjati , so bhāyeyya .

Mayhaṃ pana avippaṭisāravatthukāni parisuddhāni sīlāni , svāhaṃ kiṃ maraṇassa bhāyissāmī ’’ ti etamatthavasaṃ paṭicca ‘‘ nāhaṃ āvuso maccuno bhāyāmī ’’ ti āha .

Tenassa anāpatti .

Vippaṭisāravatthusmimpi eseva nayo .

Tato parāni tīṇi vatthūni vīriyavatthusadisāneva .

Vedanāvatthūsu paṭhamasmiṃ tāva so bhikkhu paṭisaṅkhānabalena adhivāsanakhantiyaṃ ṭhatvā ‘‘ nāvuso sakkā yena vā tena vā adhivāsetun ’’ ti āha .

Tenassa anāpatti .

Dutiye pana attupanāyikaṃ akatvā ‘‘ nāvuso sakkā puthujjanenā ’’ ti pariyāyena vuttattā thullaccayaṃ .

226. Brāhmaṇavatthūsu so kira brāhmaṇo na kevalaṃ ‘‘ āyantu bhonto arahanto ’’ ti āha .

Yaṃ yaṃ panassa vacanaṃ mukhato niggacchati , sabbaṃ ‘‘ arahantānaṃ āsanāni paññapetha , pādodakaṃ detha , arahanto pāde dhovantū ’’ ti arahantavādapaṭisaṃyuttaṃyeva .

Taṃ panassa pasādabhaññaṃ saddhācaritattā attano saddhābalena samussāhitassa vacanaṃ .

Tasmā bhagavā ‘‘ anāpatti , bhikkhave , pasādabhaññe ’’ ti āha .

Evaṃ vuccamānena pana bhikkhunā na haṭṭhatuṭṭheneva paccayā paribhuñjitabbā ,‘‘ arahattasampāpikaṃ paṭipadaṃ paripūressāmī ’’ ti evaṃ yogo karaṇīyoti .

Aññabyākaraṇavatthūni saṃyojanavatthusadisāneva .

Agāravatthusmi ṃ so bhikkhu gihibhāve anatthikatāyaV2.86 anapekkhatāya ‘‘ abhabbo kho āvuso mādiso ’’ ti āha , na ullapanādhippāyena .

Tenassa anāpatti .

227. Āvaṭakāmavatthusmi ṃM2.95 so bhikkhu vatthukāmesu ca kilesakāmesu ca lokiyeneva ādīnavadassanena nirapekkho .

Tasmā ‘‘ āvaṭā me āvuso kāmā ’’ ti āha .

Tenassa anāpatti .

Ettha ca āvaṭātiP2.505 āvāritā nivāritā , paṭikkhittāti attho .

Abhirativatthusmiṃ so bhikkhu sāsane anukkaṇṭhitabhāvena uddesaparipucchādīsu ca abhiratabhāvena ‘‘ abhirato ahaṃ āvuso paramāya abhiratiyā ’’ ti āha , na ullapanādhippāyena .

Tenassa anāpatti .

Pakkamanavatthusmiṃ yo imamhā āvāsā paṭhamaṃ pakkamissatīti evaṃ āvāsaṃ vā maṇḍapaṃ vā sīmaṃ vā yaṃkiñci ṭhānaṃ paricchinditvā katāya katikāya yo ‘‘ maṃ arahāti jānantū ’’ ti tamhā ṭhānā paṭhamaṃ pakkamati , pārājiko hoti .

Yo pana ācariyupajjhāyānaṃ vā kiccena mātāpitūnaṃ vā kenacideva karaṇīyena bhikkhācāratthaṃ vā uddesaparipucchānaṃ vā atthāya aññena vā tādisena karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ atikkamitvā gacchati , anāpatti .

Sacepissa evaṃ gatassa pacchā icchācāro uppajjati ‘‘ na dānāhaṃ tattha gamissāmi evaṃ maṃ arahāti sambhāvessantī ’’ ti anāpattiyeva .

Yopi kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ patvā sajjhāyamanasikārādivasena aññavihito vā hutvā corādīhi vā anubaddho meghaṃ vā uṭṭhitaṃ disvā anovassakaṃ pavisitukāmo taṃ ṭhānaṃ atikkamati , anāpatti .

Yānena vā iddhiyā vā gacchantopi pārājikaṃ nāpajjati , padagamaneneva āpajjati .

Tampi yehi saha katikā katā , tehi saddhiṃ apubbaṃacarimaṃ gacchanto nāpajjati .

Evaṃ gacchantā hi sabbepi aññamaññaṃ rakkhanti .

Sacepi maṇḍaparukkhamūlādīsu kiñci ṭhānaṃ paricchinditvā ‘‘ yo ettha nisīdati vā caṅkamati vā , taṃ arahāti jānissāma ’’ pupphāni vā ṭhapetvā ‘‘ yo imāni gahetvā pūjaṃ karissati , taṃ arahāti jānissāmā ’’ tiādinā nayena katikā katā hoti , tatrāpi icchācāravasena tathā karontassa pārājikameva .

Sacepi upāsakena antarāmagge vihāro vā kato hoti , cīvarādīni vā ṭhapitāni honti ,‘‘ ye arahanto te imasmiṃ vihāre vasantu , cīvarādīni ca gaṇhantū ’’ ti .

Tatrāpi icchācāravasena vasantassa vā cīvarādīni vā gaṇhantassa pārājikamevaV2.87 .

Etaṃ pana adhammikakatikavattaṃP2.506 , tasmā na kātabbaṃ , aññaṃ vā evarūpaṃ ‘‘ imasmiṃ temāsabbhantareM2.96 sabbeva āraññakā hontu , piṇḍapātikaṅgādiavasesadhutaṅgadharā vā atha vā sabbeva khīṇāsavā hontū ’’ ti evamādi .

Nānāverajjakā hi bhikkhū sannipatanti .

Tattha keci dubbalā appathāmā evarūpaṃ vattaṃ anupāletuṃ na sakkonti .

Tasmā evarūpampi vattaṃ na kātabbaṃ .

‘‘ Imaṃ temāsaṃ sabbeheva na uddisitabbaṃ , na paripucchitabbaṃ , na pabbājetabbaṃ , mūgabbataṃ gaṇhitabbaṃ , bahi sīmaṭṭhassāpi saṅghalābho dātabbo ’’ ti evamādikaṃ pana na kātabbameva .

228. Lakkhaṇasaṃyutte yvāyaṃ āyasmā ca lakkhaṇoti lakkhaṇatthero vutto , esa jaṭilasahassassa abbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattappatto eko mahāsāvakoti veditabbo .

Yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena attabhāvena samannāgato , tasmā lakkhaṇoti saṅkhaṃ gato .

Mahāmoggallānatthero pana pabbajitadivasato sattame divase arahattappatto dutiyo aggasāvako .

Sitaṃ pātvākāsīti mandahasitaṃ pātuakāsi , pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti .

Kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti ?

Upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā , tañca kho dibbena cakkhunā , na pasādacakkhunā .

Pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti .

Evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā kāruññe kātabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti ?

Attano ca buddhañāṇassa ca sampattisamanussaraṇato .

Tañhi disvā thero ‘‘ adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto ahaṃ , lābhā vata me , suladdhaṃ vata me ’’ ti attano ca sampattiṃ anussaritvā ‘‘ aho buddhassa bhagavatoP2.507 ñāṇasampatti , yo ‘ kammavipāko , bhikkhave , acinteyyo ;

na cintetabbo ’ ti ( a . ni .4.77) desesi , paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti , suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū ’’ ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca saritvā sitaṃ pātvākāsīti .

Yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ pātukaronti , tasmā taṃ lakkhaṇatthero pucchi –

‘‘ ko nu kho āvuso moggallāna hetu , ko paccayo sitassa pātukammāyā ’’ ti .

Thero pana yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā , te dussaddhāpayā honti , tasmā bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya ‘‘ akālo kho , āvuso ’’ tiādimāhaM2.97 .

Tato bhagavato santike puṭṭho ‘‘ idhāhaṃ āvuso ’’ tiādinā nayena byākāsi .

TatthaV2.88 aṭṭhikasaṅkhalikan ti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ .

Gijjhāpi kākāpi kulalāpīti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā .

Pākatikānaṃ pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati .

Anupatitvā anupatitvāti anubandhitvā anubandhitvā .

Vituḍentīti vinivijjhitvā gacchanti .

Vitudentīti vā pāṭho , asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍehi vijjhantīti attho .

Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karotīti ettha sudan ti nipāto , sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ karotīti attho .

Akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā nibbattanti , pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā ;

tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā tādisaṃ saramakāsīti .

Evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ vaṭṭagāmikasattā nāma evarūpā attabhāvā na muccantī ’’ ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ dassento ‘‘ tassa mayhaṃ āvuso etadahosi ;

acchariyaṃ vata bho ’’ tiādimāha .

Bhikkhū ujjhāyantīti yesaṃ sā petūpapatti appaccakkhā , te ujjhāyantiP2.508 .

Bhagavā pana therassānubhāvaṃ pakāsento ‘‘ cakkhubhūtā vata bhikkhave sāvakā viharantī ’’ tiādimāha .

Tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ tesanti cakkhubhūtā ;

bhūtacakkhukā uppannacakkhukā , cakkhuṃ uppādetvā , viharantīti attho .

Dutiyapadepi eseva nayo .

Yatra hi nāmāti ettha yatrāti kāraṇavacanaṃ .

Tatrāyamatthayojanā ;

yasmā nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati , tasmā avocumha –

‘‘ cakkhubhūtā vata bhikkhave sāvakā viharanti , ñāṇabhūtā vata bhikkhave sāvakā viharantī ’’ ti .

Pubbeva me so bhikkhave satto diṭṭhoti bodhimaṇḍe sabbaññutañāṇappaṭivedhena appamāṇesu cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati .

GoghātakotiM2.98 gāvo vadhitvā vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā jīvikakappanakasatto .

Tasseva kammassa vipākāvasesenāti tassa nānācetanāhi āyūhitassa aparāpariyakammassa .

Tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā , tassā vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu paṭisandhi nibbattati , tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya vā ārammaṇasabhāgatāya vā ‘‘ tasseva kammassaV2.89 vipākāvaseso ’’ ti vuccati .

Ayañca satto evaṃ upapanno .

Tenāha –

‘‘ tasseva kammassa vipākāvasesenā ’’ ti .

Tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ gunnaṃ aṭṭhirāsi eva nimittaṃ ahosi .

So paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto .

229. MaṃsapesivatthusmiṃP2.509 goghātakoti gomaṃsapesiyo katvā sukkhāpetvā vallūravikkayena anekāni vassāni jīvikaṃ kappesi .

Tenassa narakā cavanakāle maṃsapesiyeva nimittaṃ ahosi .

So maṃsapesipeto jāto .

Maṃsapiṇḍavatthusmiṃ so sākuṇiko sakuṇe gahetvā vikkiṇanakāle nippakkhacamme maṃsapiṇḍamatte katvā vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi .

Tenassa narakā cavanakāle maṃsapiṇḍova nimittaṃ ahosi .

So maṃsapiṇḍapeto jāto .

Nicchavivatthusmiṃ tassa orabbhikassa eḷake vadhitvā niccamme katvā kappitajīvikassa purimanayeneva niccammaṃ eḷakasarīraṃ nimittamahosi .

So nicchavipeto jāto .

Asilomavatthusmiṃ so sūkariko dīgharattaṃ nivāpapuṭṭhe sūkare asinā vadhitvā vadhitvā dīgharattaṃ jīvikaṃ kappesi .

Tenassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosi .

Tasmā asilomapeto jāto .

Sattilomavatthusmi ṃ so māgaviko ekaṃ migañca sattiñca gahetvā vanaṃ gantvā tassa migassa samīpaṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā māresi , tassa sattiyā vijjhanakabhāvoyeva nimittaṃ ahosi .

Tasmā sattilomapeto jāto .

UsulomavatthusmiṃM2.99 kāraṇikoti rājāparādhike anekāhi kāraṇāhi pīḷetvā avasāne kaṇḍena vijjhitvā māraṇakapuriso .

So kira asukasmiṃ padese viddho maratīti ñatvāva vijjhati .

Tassevaṃ jīvikaṃ kappetvā narake uppannassa tato pakkāvasesena idhūpapattikāle usunā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi .

Tasmā usulomapeto jāto .

Sūcilomavatthusmiṃ sārathīti assadamako .

Godamakotipi kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .

Tassa patodasūciyā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi .

Tasmā sūcilomapeto jāto .

DutiyasūcilomavatthusmiṃV2.90 sūcakoti pesuññakārakoP2.510 .

So kira manusse aññamaññañca bhindi .

Rājakule ca ‘‘ imassa imaṃ nāma atthi , iminā idaṃ nāma katan ’’ ti sūcetvā sūcetvā anayabyasanaṃ pāpesi .

Tasmā yathānena sūcetvā manussā bhinnā , tathā sūcīhi bhedanadukkhaṃ paccanubhotuṃ kammameva nimittaṃ katvā sūcilomapeto jāto .

Aṇḍabhāritavatthusmiṃ gāmakūṭoti vinicchayāmacco .

Tassa kammasabhāgatāya kumbhamattā mahāghaṭappamāṇā aṇḍā ahesuṃ .

So hi yasmā raho paṭicchanna ṭhāne lañjaṃ gahetvā kūṭavinicchayena pākaṭaṃ dosaṃ karonto sāmike assāmike akāsi .

Tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ pākaṭaṃ nibbattaṃ .

Yasmā daṇḍaṃ paṭṭhapento paresaṃ asayhaṃ bhāraṃ āropesi , tasmāssa rahassaṅgaṃ asayhabhāro hutvā nibbattaṃ .

Yasmā yasmiṃ ṭhāne ṭhitena samena bhavitabbaṃ , tasmiṃ ṭhatvā visamo ahosi , tasmāssa rahassaṅge visamā nisajjā ahosīti .

Pāradārikavatthusmiṃ so satto parassa rakkhitaṃ gopitaṃ sassāmikaṃ phassaṃ phusanto mīḷhasukhena kāmasukhena cittaṃ ramayitvā kammasabhāgatāya gūthaphassaṃ phusanto dukkhamanubhavituṃ tattha nibbatto .

Duṭṭhabrāhmaṇavatthu pākaṭameva .

230. Nicchavitthivatthusmiṃ yasmā mātugāmo nāma attano phasse anissaro , sā ca taṃ sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃM2.100 uppādesi , tasmā kammasabhāgatāya sukhasamphassā dhaṃsitvā dukkhasamphassaṃ anubhavituṃ nicchavitthī hutvā upapannā .

Maṅgulitthivatthusmiṃ maṅgulin tiP2.511 virūpaṃ duddasikaṃ bībhacchaṃ , sā kira ikkhaṇikākammaṃ yakkhadāsikammaṃ karontī ‘‘ iminā ca iminā ca evaṃ balikamme kate ayaṃ nāma tumhākaṃ vaḍḍhi bhavissatī ’’ ti mahājanassa gandhapupphādīni vañcanāya gahetvā mahājanaṃ duddiṭṭhiṃ micchādiṭṭhiṃ gaṇhāpesi , tasmā tāya kammasabhāgatāya gandhapupphādīnaṃ thenitattā duggandhā duddassanassa gāhitattā duddasikā virūpā bībhacchā hutvā nibbattā .

Okilinivatthusmiṃ uppakkaṃ okiliniṃ okirinin ti sā kira aṅgāracitake nipannā vipphandamānā viparivattamānā paccati , tasmā uppakkā ceva hoti kharena agginā pakkasarīrā ;

okilinī ca kilinnasarīrā bindubindūni hissā sarīrato paggharanti .

Okirinī ca aṅgārasamparikiṇṇā , tassā hi heṭṭhatopi kiṃsukapupphavaṇṇā aṅgārā , ubhayapassesupiV2.91 , ākāsatopissā upari aṅgārā patanti , tena vuttaṃ –

‘‘ uppakkaṃ okiliniṃ okirinin ’’ ti .

Sā issāpakatā sapattiṃ aṅgārakaṭāhena okirīti tassā kira kaliṅgarañño ekā nāṭakinī aṅgārakaṭāhaṃ samīpe ṭhapetvā gattato udakañca puñchati , pāṇinā ca sedaṃ karoti .

Rājāpi tāya saddhiṃ kathañca karoti , parituṭṭhākārañca dasseti .

Aggamahesī taṃ asahamānā issāpakatā hutvā acirapakkantassa rañño taṃ aṅgārakaṭāhaṃ gahetvā tassā upari aṅgāre okiri .

Sā taṃ kammaṃ katvā tādisaṃyeva vipākaṃ paccanubhavituṃ petaloke nibbattā .

CoraghātakavatthusmiṃP2.512 so rañño āṇāya dīgharattaṃ corānaṃ sīsāni chinditvā petaloke nibbattanto asīsakaṃ kabandhaṃ hutvā nibbatti .

Bhikkhuvatthusmiṃ pāpabhikkhūti lāmakabhikkhu .

So kira lokassa saddhādeyye cattāro paccaye paribhuñjitvā kāyavacīdvārehi asaṃ yato bhinnājīvo cittakeḷiṃ kīḷanto vicari .

Tato ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā petaloke nibbattanto bhikkhusadiseneva attabhāvena nibbatti .

Bhikkhunī-sikkhamānā-sāmaṇera-sāmaṇerīvatthūsupi ayameva vinicchayo .

231. TapodāvatthusmiṃM2.101 acchodakoti pasannodako .

Sītodakoti sītalaudako .

Sātodakoti madhurodako .

Setakoti parisuddho nissevālapaṇakakaddamo .

Suppatitthoti sundarehi titthehi upapanno .

Ramaṇīyoti ratijanako .

Cakkamattānīti rathacakkappamāṇāni .

Kuthitā sandatīti tatrā santattā hutvā sandati .

Yatāyaṃ bhikkhaveti yato ayaṃ bhikkhave .

So dahoti so rahado .

Kuto panāyaṃ sandatīti ?

Vebhārapabbatassa kira heṭṭhā bhummaṭṭhakanāgānaṃ pañcayojanasatikaṃ nāgabhavanaṃ devalokasadisaṃ maṇimayena talena ārāmuyyānehi ca samannāgataṃ ;

tattha nāgānaṃ kīḷanaṭṭhāne so udakadaho , tato ayaṃ tapodā sandati .

Dvinnaṃ mahānirayānaṃ antarikāya āgacchatīti rājagahanagaraṃ kira āviñjetvā mahāpetaloko , tattha dvinnaṃ mahālohakumbhinirayānaṃ antarena ayaṃ tapodā āgacchati , tasmā kuthitā sandatīti .

YuddhavatthusmiṃP2.513 nandī caratīti vijayabherī āhiṇḍati .

Rājā āvuso licchavīhīti thero kira attano divāṭṭhāne ca rattiṭṭhāne ca nisīditvā ‘‘ licchavayo katahatthā katūpāsanā , rājā ca tehi saddhiṃ sampahāraṃ detī ’’ ti āvajjento dibbena cakkhunā rājānaṃ parājitaṃ palāyamānaṃ addasa .

Tato bhikkhū āmantetvā ‘‘ rājā āvuso tumhākaṃ upaṭṭhāko licchavīhi pabhaggo ’’ tiV2.92 āha .

Saccaṃ , bhikkhave , moggallāno āhāti parājikakāle āvajjitvā yaṃ diṭṭhaṃ taṃ bhaṇanto saccaṃ āha .

232. Nāgogāhavatthusmiṃ sappinikāyāti evaṃnāmikāya .

Āneñjaṃ samādhin ti anejaṃ acalaṃ kāyavācāvipphandavirahitaṃ catutthajjhānasamādhiṃ .

Nāgānan ti hatthīnaṃ .

Ogayha uttarantānan ti ogayha ogāhetvā puna uttarantānaṃ .

Te kira gambhīraṃ udakaṃ otaritvā tattha nhatvā ca pivitvā ca soṇḍāya udakaṃ gahetvā aññamaññaṃ ālolentā uttaranti , tesaṃ evaṃ ogayha uttarantānanti vuttaṃ hoti .

Koñcaṃ karontānan ti nadītīre ṭhatvā soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā koñcanādaṃ karontānaṃ .

Saddaṃ assosin ti taṃM2.102 koñcanādasaddaṃ assosiṃ .

Attheso , bhikkhave , samādhi so ca kho aparisuddhoti atthi eso samādhi moggallānassa , so ca kho parisuddho na hoti .

Thero kira pabbajitato sattame divase tadahuarahattappatto aṭṭhasu samāpattīsu pañcahākārehi anāciṇṇavasībhāvoP2.514 samādhiparipanthake dhamme na suṭṭhu parisodhetvā āvajjanasamāpajjanādhiṭṭhānavuṭṭhānapaccavekkhaṇānaṃ saññāmattakameva katvā catutthajjhānaṃ appetvā nisinno , jhānaṅgehi vuṭṭhāya nāgānaṃ saddaṃ sutvā ‘‘ antosamāpattiyaṃ assosin ’’ ti evaṃsaññī ahosi .

Tena vuttaṃ –

‘‘ attheso , bhikkhave , samādhi ;

so ca kho aparisuddho ’’ ti .

Sobhitavatthusmiṃ ahaṃ , āvuso , pañca kappasatāni anussarāmīti ekāvajjanena anussarāmīti āha .

Itarathā hi anacchariyaṃ ariyasāvakānaṃ paṭipāṭiyā nānāvajjanena tassa tassa atīte nivāsassa anussaraṇanti na bhikkhū ujjhāyeyyuṃ .

Yasmā panesa ‘‘ ekāvajjanena anussarāmī ’’ ti āha , tasmā bhikkhū ujjhāyiṃsu .

Atthesā , bhikkhave , sobhitassa , sā ca kho ekāyeva jātīti yaṃ sobhito jātiṃ anussarāmīti āha , atthesā jāti sobhitassa , sā ca kho ekāyeva anantarā na uppaṭipāṭiyā anussaritāti adhippāyo .

Kathaṃ panāyaṃ etaṃ anussarīti ?

Ayaṃ kira pañcannaṃ kappasatānaṃ upari titthāyatane

Pabbajitvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā asaññabhave nibbatti .

Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā avasāne manussaloke uppanno sāsane pabbajitvā tisso vijjā sacchākāsi .

So pubbenivāsaṃ anussaramāno imasmiṃ attabhāve paṭisandhiṃ disvā tato paraṃ tatiye attabhāve cutimeva addasa .

Atha ubhinnamantarā acittakaṃ attabhāvaṃ anussarituṃV2.93 asakkonto nayato sallakkhesi –

‘‘ addhāahaṃ asaññabhave nibbatto ’’ ti .

Evaṃ sallakkhentena panānena dukkaraṃ kataṃ , satadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭi paṭividdhā , ākāse padaṃ dassitaṃ .

Tasmā naṃ bhagavāP2.515 imasmiṃyeva vatthusmiṃ etadagge ṭhapesi –

‘‘ etadaggaṃ bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ yadidaṃ sobhito ’’ ti ( a . ni .1.219,227).

Vinītavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

選擇版本

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )