Anāpattibhedaṃ
131. Evaṃ vatthuvasena ca cittavasena ca āpattibhedaṃ dassetvā idāni anāpattibhedaṃ dassento ‘‘ anāpatti sasaññissā ’’ tiādimāha .
Tattha sasaññissāti sakasaññissa ,‘‘ mayhaṃ santakaṃ
V1.299 idaṃ bhaṇḍan ’’ ti evaṃ sasaññissa parabhaṇḍampi gaṇhato gahaṇe anāpatti , gahitaṃ pana puna dātabbaṃ .Sace sāmikehi ‘‘ dehī ’’ ti vutto na deti , tesaṃ dhuranikkhepe pārājikaṃ .
Vissāsaggāheti vissāsaggahaṇepi anāpatti .
Vissāsaggāhalakkhaṇaṃ pana iminā suttena jānitabbaṃ –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṃ gahetuṃ – sandiṭṭho ca hoti , sambhatto ca , ālapito ca , jīvati ca , gahite ca attamano ’’ ti ( mahāva .356).
Tattha sandiṭṭhoti diṭṭhamattakamitto , sambhattoti daḷhamitto , ālapitoti ‘‘ mama santakaṃ yaṃ icchasi , taṃ gaṇheyyāsi , āpucchitvā gahaṇe kāraṇaṃ natthī ’’ ti vutto .
Jīvatīti anuṭṭhānaseyyāya sayitopi yāva
P2.372 jīvitindriyupacchedaṃ na pāpuṇāti .Gahite ca attamanoti gahite tuṭṭhacitto hoti , evarūpassa santakaṃ ‘‘ gahite me attamano bhavissatī ’’ ti jānantena gahetuṃ vaṭṭati .
Anavasesapariyādānavasena cetāni pañcaṅgāni vuttāni .
Vissāsaggāho pana tīhi aṅgehi ruhati – sandiṭṭho , jīvati , gahite attamano ;
sambhatto , jīvati , gahite attamano ;
ālapito , jīvati , gahite attamanoti .
Yo pana na jīvati , na ca gahite attamano hoti ;
tassa santakaṃ vissāsaggāhena gahitampi puna dātabbaṃ .
Dadamānena ca matakadhanaṃ tāva ye tassa dhane issarā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā , tesaṃ dātabbaṃ .
Anattamanassa santakaṃ tasseva dātabbaṃ .
Yo pana paṭhamaṃyeva ‘‘ suṭṭhu kataṃ tayā mama santakaṃ gaṇhantenā ’’ ti vacībhedena vā cittuppādamattena vā anumoditvā pacchā
M1.327 kenaci kāraṇena kupito , paccāharāpetuṃ na labhati .Yopi adātukāmo cittena pana adhivāseti , na kiñci vadati , sopi puna paccāharāpetuṃ na labhati .
Yo pana ‘‘ mayā tumhākaṃ santakaṃ gahitaṃ vā paribhuttaṃ vā ’’ ti vutte ‘‘ gahitaṃ vā hotu paribhuttaṃ vā , mayā pana taṃ kenacideva karaṇīyena ṭhapitaṃ , pākatikaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadati .
Ayaṃ paccāharāpetuṃ labhati .
Tāvakāliketi ‘‘ paṭidassāmi paṭikarissāmī ’’ ti evaṃ gaṇhantassa tāvakālikepi gahaṇe anāpatti .
Gahitaṃ pana sace bhaṇḍasāmiko puggalo vā gaṇo vā ‘‘ tuyhevetaṃ hotū ’’ ti anujānāti , iccetaṃ kusalaṃ .
No ce anujānāti , āharāpente dātabbaṃ .
Saṅghasantakaṃ pana paṭidātumeva vaṭṭati .
Petapariggaheti ettha pana pettivisaye upapannāpi kālaṃ katvā tasmiṃyeva attabhāve nibbattāpi
V1.300 cātumahārājikādayo devāpi sabbe ‘‘ petā ’’ tveva saṅkhyaṃ gatā , tesaṃ pariggahe anāpatti .Sacepi hi sakko devarājā āpaṇaṃ pasāretvā nisinno hoti , dibbacakkhuko ca bhikkhu taṃ ñatvā attano cīvaratthāya satasahassagghanakampi sāṭakaṃ
P2.373 tassa ‘‘ mā gaṇha , mā gaṇhā ’’ ti vadantassāpi gahetvā gacchati , vaṭṭati .Devatā pana uddissa balikammaṃ karontehi rukkhādīsu laggitasāṭake vattabbameva natthi .
Tiracchānagatapariggaheti tiracchānagatānampi pariggahe anāpatti .
Sacepi hi nāgarājā vā supaṇṇamāṇavako vā manussarūpena āpaṇaṃ pasāreti , tato cassa santakaṃ koci bhikkhu purimanayeneva gahetvā gacchati , vaṭṭati .
Sīho vā byaggho vā migamahiṃsādayo vadhitvā khādanto jighacchāpīḷito āditova na vāretabbo .
Anatthampi hi kareyya .
Yadi pana thoke khāyite vāretuṃ sakkoti , vāretvā gahetuṃ vaṭṭati .
Senādayopi āmisaṃ gahetvā gacchante pātāpetvā gaṇhituṃ vaṭṭati .
Paṃsukūlasaññissāti assāmikaṃ ‘‘ idaṃ paṃsukūlan ’’ ti evaṃsaññissāpi gahaṇe anāpatti .
Sace pana taṃ sassāmikaṃ hoti , āharāpente dātabbaṃ
M1.328 .Ummattakassāti pubbe vuttappakārassa ummattakassāpi anāpatti .
Ādikammikassāti idha dhaniyo ādikammiko , tassa anāpatti .
Avasesānaṃ pana rajakabhaṇḍikādicorānaṃ chabbaggiyādīnaṃ āpattiyevāti .
Anāpattibhedaṃ niṭṭhitaṃ .
Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .