Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā
197. Anabhijānan ti na abhijānaṃ .
Yasmā panāyaṃ anabhijānaṃ samudācarati , svassa santāne
V2.73 anuppanno ñāṇena ca asacchikatoti abhūto hoti .Tenassa padabhājane ‘‘ asantaṃ abhūtaṃ asaṃvijjamānan ’’ ti vatvā ‘‘ ajānanto apassanto ’’ ti vuttaṃ
P2.489 .Uttarimanussadhamman ti uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ .
Attupanāyikan ti attani taṃ upaneti , attānaṃ vā tattha upanetīti attupanāyiko , taṃ attupanāyikaṃ ;
evaṃ katvā samudācareyyāti sambandho .
Padabhājane pana yasmā uttarimanussadhammo nāma jhānaṃ vimokkhaṃ samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ … pe … suññāgāre abhiratīti evaṃ jhānādayo anekadhammā vuttā .
Tasmā tesaṃ sabbesaṃ vasena attupanāyikabhāvaṃ
M2.81 dassento ‘‘ te vā kusale dhamme attani upanetī ’’ ti bahuvacananiddesaṃ akāsi .Tattha ‘‘ ete dhammā mayi sandissantī ’’ ti samudācaranto attani upaneti .
‘‘ Ahaṃ etesu sandissāmī ’’ ti samudācaranto attānaṃ tesu upanetīti veditabbo .
Alamariyañāṇadassanan ti ettha lokiyalokuttarā paññā jānanaṭṭhena ñāṇaṃ , cakkhunā diṭṭhamiva dhammaṃ paccakkhakaraṇato dassanaṭṭhena dassananti ñāṇadassanaṃ .
Ariyaṃ visuddhaṃ uttamaṃ ñāṇadassananti ariyañāṇadassanaṃ .
Alaṃ pariyattaṃ kilesaviddhaṃsanasamatthaṃ ariyañāṇadassanamettha , jhānādibhede uttarimanussadhamme alaṃ vā ariyañāṇadassanamassāti alamariyañāṇadassano , taṃ alamariyañāṇadassanaṃ uttarimanussadhammanti evaṃ padatthasambandho veditabbo .
Tattha yena ñāṇadassanena so alamariyañāṇadassanoti vuccati .
Tadeva dassetuṃ ‘‘ ñāṇanti tisso vijjā , dassananti yaṃ ñāṇaṃ taṃ dassanaṃ ;
yaṃ dassanaṃ taṃ ñāṇan ’’ ti vijjāsīsena padabhājanaṃ vuttaṃ .
Mahaggatalokuttarā panettha sabbāpi paññā ‘‘ ñāṇan ’’ ti veditabbā .
Samudācareyyāti vuttappakārametaṃ uttarimanussadhammaṃ attupanāyikaṃ katvā āroceyya .
Itthiyā vātiādi pana ārocetabbapuggalanidassanaṃ .
Etesañhi ārocite ārocitaṃ hoti na devamārabrahmānaṃ , nāpi petayakkhatiracchānagatānanti .
Iti jānāmi iti passāmīti samudācaraṇākāranidassanametaṃ .
Padabhājane panassa ‘‘ jānāmahaṃ ete dhamme , passāmahaṃ ete dhamme ’’ ti idaṃ tesu jhānādīsu dhammesu jānanapassanānaṃ pavattidīpanaṃ ,‘‘ atthi ca me ete dhammā ’’ tiādi attupanāyikabhāvadīpanaṃ
P2.490 . 198. Tato aparena samayenāti āpattipaṭijānanasamayadassanametaṃ .
Ayaṃ pana ārocitakkhaṇeyeva pārājikaṃ āpajjati .
Āpattiṃ pana āpanno yasmā parena codito vā acodito
V2.74 vā paṭijānāti ;tasmā ‘‘ samanuggāhiyamāno vā asamanuggāhiyamāno vā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha samanuggāhiyamāne tāva – kiṃ te adhigatan ti adhigamapucchā ;
jhānavimokkhādīsu , sotāpattimaggādīsu vā kiṃ tayā adhigatanti .
Kinti te adhigatan ti upāyapucchā .
Ayañhi etthādhippāyo – kiṃ tayā aniccalakkhaṇaṃ
M2.82 dhuraṃ katvā adhigataṃ , dukkhānattalakkhaṇesu aññataraṃ vā ?Kiṃ vā samādhivasena abhinivisitvā , udāhu vipassanāvasena ?
Tathā kiṃ rūpe abhinivisitvā , udāhu arūpe ?
Kiṃ vā ajjhattaṃ abhinivisitvā , udāhu bahiddhāti ?
Kadā te adhigatan ti kālapucchā .
Pubbaṇhamajjhanhikādīsu katarasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti ?
Kattha te adhigatan ti okāsapucchā .
Katarasmiṃ okāse , kiṃ rattiṭṭhāne , divāṭṭhāne , rukkhamūle , maṇḍape , katarasmiṃ vā vihāreti vuttaṃ hoti .
Katame te kilesā pahīnāti pahīnakilesapucchā .
Kataramaggavajjhā tava kilesā pahīnāti vuttaṃ hoti .
Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti paṭiladdhadhammapucchā .
Paṭhamamaggādīsu katamesaṃ dhammānaṃ tvaṃ lābhīti vuttaṃ hoti .
Tasmā idāni cepi koci bhikkhu uttarimanussadhammādhigamaṃ byākareyya , na so ettāvatāva sakkātabbo .
Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabbo –
‘‘ kiṃ te adhigataṃ , kiṃ jhānaṃ , udāhu vimokkhādīsu aññataran ’’ ti ?
Yo hi yena adhigato dhammo , so tassa pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ idaṃ nāma me adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ kinti te adhigatan ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ aniccalakkhaṇādīsu kiṃ dhuraṃ katvā aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu rūpārūpaajjhattabahiddhādibhedesu
P2.491 vā dhammesu kena mukhena abhinivisitvā ’’ ti yo hi yassābhiniveso , so tassa pākaṭo hoti .Sace ‘‘ ayaṃ nāma me abhiniveso evaṃ mayā adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ kadā te adhigatan ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ pubbaṇhe , udāhu majjhanhikādīsu aññatarasmiṃ kāle ’’ ti sabbesañhi attanā adhigatakālo pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ asukasmiṃ nāma kāle adhigatanti vadati , tato ‘‘ kattha te adhigatan ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ divāṭṭhāne , udāhu rattiṭṭhānādīsu aññatarasmiṃ okāse ’’ ti sabbesañhi attanā adhigatokāso pākaṭo hoti .
Sace ‘‘ asukasmiṃ nāma me okāse adhigatan ’’ ti vadati , tato ‘‘ katame te kilesā pahīnā ’’ ti pucchitabbo ,‘‘ kiṃ paṭhamamaggavajjhā , udāhu dutiyādimaggavajjhā ’’ ti sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā honti .
Sace ‘‘ ime nāma me kilesā pahīnā ’’ ti vadati , tato ‘‘ katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī ’’ ti pucchitabbo
V2.75 ,‘‘ kiṃ sotāpattimaggassa , udāhu sakadāgāmimaggādīsu aññatarassā ’’ ti sabbesaṃ hi attanā adhigatadhammāM2.83 pākaṭā honti .Sace ‘‘ imesaṃ nāmāhaṃ dhammānaṃ lābhī ’’ ti vadati , ettāvatāpissa vacanaṃ na saddhātabbaṃ , bahussutā hi uggahaparipucchākusalā bhikkhū imāni cha ṭhānāni sodhetuṃ sakkonti .
Imassa pana bhikkhuno āgamanapaṭipadā sodhetabbā .
Yadi āgamanapaṭipadā na sujjhati ,‘‘ imāya paṭipadāya lokuttaradhammo nāma na labbhatī ’’ ti apanetabbo .
Yadi panassa āgamanapaṭipadā sujjhati ,‘‘ dīgharattaṃ tīsu sikkhāsu appamatto jāgariyamanuyutto catūsu paccayesu alaggo ākāse pāṇisamena cetasā viharatī ’’ ti paññāyati , tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ paṭipadāya saddhiṃ saṃsandati .
‘‘ Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saddhiṃ saṃsandati sameti ;
evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati nibbānañca paṭipadā cā ’’ ti ( dī . ni .2.296) vuttasadisaṃ hoti .
Apica kho na ettakenāpi sakkāro kātabbo .
Kasmā ?
Ekaccassa hi puthujjanassāpi sato khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti , tasmā so bhikkhu tehi tehi upāyehi uttāsetabbo .
Khīṇāsavassa nāma asaniyāpi matthake
P2.492 patamānāya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā na hoti .Sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā uppajjati ,‘‘ na tvaṃ arahā ’’ ti apanetabbo .
Sace pana abhīrū acchambhī anutrāsī hutvā sīho viya nisīdati , ayaṃ bhikkhu sampannaveyyākaraṇo samantā rājarājamahāmattādīhi pesitaṃ sakkāraṃ arahatīti .
Pāpicchoti yā sā ‘‘ idhekacco dussīlova samāno sīlavāti maṃ jano jānātūti icchatī ’’ tiādinā ( vibha .851) nayena vuttā pāpicchā tāya samannāgato .
Icchāpakatoti tāya pāpikāya icchāya apakato abhibhūto pārājiko hutvā .
Visuddhāpekkhoti attano visuddhiṃ apekkhamāno icchamāno patthayamāno .
Ayañhi yasmā pārājikaṃ āpanno , tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ , bhikkhubhāvo hissa saggantarāyo ceva hoti maggantarāyo ca .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ nirayāyupakaḍḍhatī ’’ ti
M2.84 ( dha . pa .311).Aparampi vuttaṃ –
‘‘ sithilo hi paribbājo , bhiyyo ākirate rajan ’’ ti ( dha . pa .313).
Iccassa bhikkhubhāvo visuddhi nāma na hoti
V2.76 .Yasmā pana gihī vā upāsako vā ārāmiko vā sāmaṇero vā hutvā dānasaraṇasīlasaṃvarādīhi saggamaggaṃ vā jhānavimokkhādīhi mokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ bhabbo hoti , tasmāssa gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti , tasmā taṃ visuddhiṃ apekkhanato ‘‘ visuddhāpekkho ’’ ti vuccati .
Teneva cassa padabhājane ‘‘ gihī vā hotukāmo ’’ tiādi vuttaṃ .
Evaṃ vadeyyāti evaṃ bhaṇeyya .
Kathaṃ ?
‘‘ Ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi , apassaṃ passāmī ’’ ti .
Padabhājane pana ‘‘ evaṃ vadeyyā ’’ ti idaṃ padaṃ anuddharitvāva yathā vadanto ‘‘ ajānamevaṃ āvuso avacaṃ jānāmi , apassaṃ passāmī ’’ ti vadati nāmāti vuccati , taṃ ākāraṃ dassetuṃ ‘‘ nāhaṃ ete dhamme jānāmī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tucchaṃ musā vilapin ti ahaṃ vacanatthavirahato tucchaṃ vañcanādhippāyato musā vilapiṃ , abhaṇinti
P2.493 vuttaṃ hoti .Padabhājane panassa aññena padabyañjanena atthamattaṃ dassetuṃ ‘‘ tucchakaṃ mayā bhaṇitan ’’ tiādi vuttaṃ .
Purime upādāyāti purimāni tīṇi pārājikāni āpanne puggale upādāya .
Sesaṃ pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca pākaṭamevāti .