3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
283. Tena samayena buddho bhagavāti duṭṭhullavācāsikkhāpadaṃ .
Tattha ādissāti apadisitvā .
Vaṇṇampi bhaṇatītiādīni parato āvi bhavissanti .
Chinnikāti chinnaottappā .
Dhuttikāti saṭhā .
Ahirikāyoti nillajjā
M2.133 .Uhasantīti sitaṃ katvā mandahasitaṃ hasanti .
Ullapantīti ‘‘ aho ayyo ’’ tiādinā nayena uccakaraṇiṃ nānāvidhaṃ palobhanakathaṃ kathenti .
Ujjagghantīti mahāhasitaṃ hasanti .
Uppaṇḍentīti ‘‘ paṇḍako ayaṃ , nāyaṃ puriso ’’ tiādinā
P3.547 nayena parihāsaṃ karonti . 285. Sārattoti duṭṭhullavācassādarāgena sāratto .
Apekkhavā paṭibaddhacittoti vuttanayameva , kevalaṃ idha vācassādarāgo yojetabbo .
Mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhīti ettha adhippetaṃ mātugāmaṃ dassento ‘‘ mātugāmo ’’ tiādimāha .
Tattha viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitun ti yā paṇḍitā sātthakaniratthakakathaṃ asaddhammasaddhammapaṭisaṃyuttakathañca jānituṃ paṭibalā , ayaṃ idha adhippetā .
Yā pana mahallikāpi bālā elamūgā ayaṃ idha anadhippetāti dasseti .
Obhāseyyāti
V2.120 avabhāseyya nānāppakārakaṃ asaddhammavacanaṃ vadeyya .Yasmā panevaṃ obhāsantassa yo so obhāso nāma , so atthato ajjhācāro hoti rāgavasena abhibhavitvā saññamavelaṃ ācāro , tasmā tamatthaṃ dassento ‘‘ obhāseyyāti ajjhācāro vuccatī ’’ ti āha .
Yathā tan ti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathā yuvā yuvatinti attho .
Dve magge ādissātiādi yenākārena obhāsato saṅghādiseso hoti , taṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Tattha dve maggeti vaccamaggañca passāvamaggañca .
Sesaṃ uddese tāva pākaṭameva .
Niddese pana thometīti ‘‘ itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī ’’ ti vadati , na tāva sīsaṃ eti .
‘‘ Tava vaccamaggo ca passāvamaggo ca īdiso tena nāma īdisena itthilakkhaṇena subhalakkhaṇena samannāgatāsī ’’ ti vadati , sīsaṃ eti , saṅghādiseso .
Vaṇṇeti pasaṃsatīti imāni pana thomanapadasseva vevacanāni .
Khuṃsetīti vācāpatodena ghaṭṭeti .
Vambhetīti apasādeti .
Garahatīti dosaṃ deti .
Parato pana pāḷiyā āgatehi ‘‘ animittāsī ’’ tiādīhi
M2.134 ekādasahi padehi aghaṭite sīsaṃ na eti , ghaṭitepi tesu sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsīti imehi tīhi ghaṭiteyeva saṅghādiseso .Dehi meti yācanāyapi ettakeneva sīsaṃ na eti ,‘‘ methunaṃ dhammaṃ dehī ’’ ti evaṃ methunadhammena ghaṭite eva saṅghādiseso .
Kadā te mātā pasīdissatītiādīsu āyācanavacanesupi ettakeneva
P3.548 sīsaṃ na eti ,‘‘ kadā te mātā pasīdissati , kadā te methunaṃ dhammaṃ labhissāmī ’’ ti vā ‘‘ tava mātari pasannāya methunaṃ dhammaṃ labhissāmī ’’ ti vā ādinā pana nayena methunadhammena ghaṭiteyeva saṅghādiseso .Kathaṃ tvaṃ sāmikassa desītiādīsu pucchāvacanesupi methunadhammanti vutteyeva saṅghādiseso , na itarathā .
Evaṃ kira tvaṃ sāmikassa desīti paṭipucchāvacanesupi eseva nayo .
Ācikkhanāya puṭṭho bhaṇatīti ‘‘ kathaṃ dadamānā sāmikassa piyā hotī ’’ ti evaṃ puṭṭho ācikkhati .
Ettha ca ‘‘ evaṃ
V2.121 dehi evaṃ dadamānā ’’ ti vuttepi sīsaṃ na eti .‘‘ Methunadhammaṃ evaṃ dehi evaṃ upanehi evaṃ methunadhammaṃ dadamānā upanayamānā piyā hotī ’’ tiādinā pana nayena methunadhammena ghaṭiteyeva saṅghādiseso .
Anusāsanīvacanesupi eseva nayo .
Akkosaniddese – animittāsīti nimittarahitāsi , kuñcikapaṇālimattameva tava dakasotanti vuttaṃ hoti .
Nimittamattāsīti tava itthinimittaṃ aparipuṇṇaṃ saññāmattamevāti vuttaṃ hoti .
Alohitāti sukkhasotā .
Dhuvalohitāti niccalohitā kilinnadakasotā .
Dhuvacoḷāti niccapakkhittāṇicoḷā , sadā āṇicoḷakaṃ sevasīti vuttaṃ hoti .
Paggharantīti savantī ;
sadā te muttaṃ savatīti vuttaṃ hoti .
Sikharaṇīti bahinikkhantaāṇimaṃsā .
Itthipaṇḍakāti animittāva vuccati .
Vepurisikāti samassudāṭhikā purisarūpā
M2.135 itthī .Sambhinnāti sambhinnavaccamaggapassāvamaggā .
Ubhatobyañjanāti itthinimittena ca purisanimittena cāti ubhohi byañjanehi samannāgatā .
Imesu ca pana ekādasasu padesu sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsīti imāniyeva tīṇi padāni suddhāni sīsaṃ enti .
Iti imāni ca tīṇi purimāni ca vaccamaggapassāvamaggamethunadhammapadāni tīṇīti cha padāni suddhāni āpattikarāni .
Sesāni animittātiādīni ‘‘ animitte
P3.549 methunadhammaṃ me dehī ’’ ti vā ‘‘ animittāsi methunadhammaṃ me dehī ’’ ti vā ādinā nayena methunadhammena ghaṭitāneva āpattikarāni hontīti veditabbāni . 286. Idāni yvāyaṃ otiṇṇo vipariṇatena cittena obhāsati , tassa vaccamaggapassāvamagge ādissa etesaṃ vaṇṇabhaṇanādīnaṃ vasena vitthārato āpattibhedaṃ dassento ‘‘ itthī ca hoti itthisaññī ’’ tiādimāha .
Tesaṃ attho kāyasaṃsagge vuttanayeneva veditabbo .
Ayaṃ pana viseso – adhakkhakan ti akkhakato paṭṭhāya adho .
Ubbhajāṇumaṇḍala jāṇumaṇḍalato paṭṭhāya uddhaṃ .
Ubbhakkhakan ti akkhakato paṭṭhāya uddhaṃ .
Adho jāṇumaṇḍalan ti jāṇumaṇḍalato paṭṭhāya adho .
Akkhakaṃ pana jāṇumaṇḍalañca ettheva dukkaṭakkhette saṅgahaṃ gacchanti bhikkhuniyā kāyasaṃsagge viya .
Na hi buddhā garukāpattiṃ sāvasesaṃ paññapentīti .
Kāyappaṭibaddhan ti vatthaṃ vā pupphaṃ vā ābharaṇaṃ vā .
287. Atthapurekkhārassāti
V2.122 animittātiādīnaṃ padānaṃ atthaṃ kathentassa , aṭṭhakathaṃ vā sajjhāyaṃ karontassa .Dhammapurekkhārassāti pāḷiṃ vācentassa vā sajjhāyantassa vā .
Evaṃ atthañca dhammañca purakkhatvā bhaṇantassa atthapurekkhārassa ca dhammapurekkhārassa ca anāpatti .
Anusāsanipurekkhārassāti ‘‘ idānipi animittāsi ubhattobyañjanāsi appamādaṃ idāni kareyyāsi , yathā āyatimpi evarūpā na hohisī ’’ ti evaṃ anusiṭṭhiṃ purakkhatvā bhaṇantassa anusāsanipurekkhārassa anāpatti .
Yo pana bhikkhunīnaṃ pāḷiṃ vācento pakativācanāmaggaṃ pahāya hasanto hasanto ‘‘ sikharaṇīsi sambhinnāsi ubhatobyañjanāsī ’’ ti punappunaṃ bhaṇati , tassa
M2.136 āpattiyeva .Ummattakassa anāpatti .
Idha ādikammiko udāyitthero , tassa anāpatti ādikammikassāti .
Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samuṭṭhānādīsu idaṃ sikkhāpadaṃ tisamuṭṭhānaṃ kāyacittato vācācittato kāyavācācittato ca samuṭṭhāti , kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ
P3.550 , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , dvivedananti . 288. Vinītavatthūsu lohitavatthusmiṃ so bhikkhu itthiyā lohitakaṃ nimittaṃ sandhāyāha – itarā na aññāsi , tasmā dukkaṭaṃ .
Kakkasaloman ti rassalomehi bahulomaṃ .
Ākiṇṇaloman ti jaṭitalomaṃ .
Kharaloman ti thaddhalomaṃ .
Dīghaloman ti arassalomaṃ .
Sabbaṃ itthinimittameva sandhāya vuttaṃ .
289. Vāpitaṃ kho teti asaddhammaṃ sandhāyāha , sā asallakkhetvā no ca kho paṭivuttan ti āha .
Paṭivuttaṃ nāma udakavappe bījehi appatiṭṭhitokāse pāṇakehi vināsitabīje vā okāse puna bījaṃ patiṭṭhāpetvā udakena āsittaṃ , thalavappe visamapatitānaṃ vā bījānaṃ samakaraṇatthāya puna aṭṭhadantakena samīkataṃ , tesu aññataraṃ sandhāya esā āha .
Maggavatthusmiṃ
V2.123 maggo saṃsīdatīti aṅgajātamaggaṃ sandhāyāha .Sesaṃ uttānamevāti .
Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .