8. Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā
527. Tena
P3.670 samayenāti upakkhaṭasikkhāpadaṃ .Tattha atthāvuso maṃ so upaṭṭhākoti āvuso , yaṃ tvaṃ bhaṇasi , atthi evarūpo so mama upaṭṭhākoti ayamettha attho .
Api meyya evaṃ hotīti api me ayya evaṃ hoti , api mayyā evantipi pāṭho .
528-9.
Bhikkhuṃ paneva uddissāti ettha uddissāti apadissa ārabbha .
Yasmā pana yaṃ uddissa upakkhaṭaṃ hoti , taṃ tassatthāya upakkhaṭaṃ nāma hoti .
Tasmāssa padabhājane ‘‘ bhikkhussatthāyā ’’ ti vuttaṃ .
Bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvāti bhikkhuṃ paccayaṃ katvā , yañhi bhikkhuṃ uddissa upakkhaṭaṃ , taṃ niyameneva bhikkhuṃ paccayaṃ katvā upakkhaṭaṃ hoti , tena vuttaṃ –
‘‘ bhikkhuṃ ārammaṇaṃ karitvā ’’ ti .
Paccayopi hi ‘‘ labhati māro ārammaṇan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .4.243) ārammaṇanti āgato .
Idāni ‘‘ uddissā ’’ ti ettha yo kattā , tassa ākāradassanatthaṃ ‘‘ bhikkhuṃ acchādetukāmo ’’ ti vuttaṃ .
Bhikkhuṃ acchādetukāmena hi tena taṃ uddissa upakkhaṭaṃ , na aññena kāraṇena .
Iti so acchādetukāmo hoti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ bhikkhuṃ acchādetukāmo ’’ ti .
Aññātakassa
V2.226 gahapatissa vāti aññātakena gahapatinā vāti attho .Karaṇatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ .
Padabhājane pana byañjanaṃ avicāretvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘ aññātako nāma … pe … gahapati nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Cīvaracetāpannan ti cīvaramūlaṃ , taṃ pana yasmā hiraññādīsu aññataraṃ hoti , tasmā padabhājane ‘‘ hiraññaṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Upakkhaṭaṃ hotīti sajjitaṃ hoti , saṃharitvā ṭhapitaṃ , yasmā pana ‘‘ hiraññaṃ vā ’’ tiādinā
M2.251 vacanenassa upakkhaṭabhāvo dassito hoti , tasmā ‘‘ upakkhaṭaṃ nāmā ’’ ti padaṃ uddharitvā visuṃ padabhājanaṃ na vuttaṃ .Imināti upakkhaṭaṃ sandhāyāha , tenevassa padabhājane ‘‘ paccupaṭṭhitenā ’’ ti vuttaṃ .
Yañhi upakkhaṭaṃ saṃharitvā ṭhapitaṃ , taṃ paccupaṭṭhitaṃ hotīti .
Acchādessāmīti vohāravacanametaṃ ‘‘ itthannāmassa bhikkhuno dassāmī ’’ ti ayaṃ panettha attho .
Tenevassa padabhājanepi ‘‘ dassāmī ’’ ti vuttaṃ .
Tatra ce so bhikkhūti yatra so gahapati
P3.671 vā gahapatānī vā tatra so bhikkhu pubbe appavārito upasaṅkamitvā cīvare vikappaṃ āpajjeyya ceti ayamettha padasambandho .Tattha upasaṅkamitvāti imassa gantvāti imināva atthe siddhe pacuravohāravasena ‘‘ gharan ’’ ti vuttaṃ .
Yatra pana so dāyako tatra gantvāti ayamevettha attho , tasmā punapi vuttaṃ ‘‘ yattha katthaci upasaṅkamitvā ’’ ti .
Vikappaṃ āpajjeyyāti visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ āpajjeyya , padabhājane pana yenākārena vikappaṃ āpanno hoti tameva dassetuṃ ‘‘ āyataṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sādhūti āyācane nipāto .
Vatāti parivitakke .
Man ti attānaṃ niddisati .
Āyasmāti paraṃ ālapati āmanteti .
Yasmā panidaṃ sabbaṃ byañjanamattameva , uttānatthameva , tasmāssa padabhājane attho na vutto .
Kalyāṇakamyataṃ upādāyāti sundarakāmataṃ visiṭṭhakāmataṃ cittena gahetvā , tassa ‘‘ āpajjeyya ce ’’ ti iminā sambandho .
Yasmā pana yo kalyāṇakamyataṃ upādāya āpajjati , so sādhatthiko mahagghatthiko hoti , tasmāssa padabhājane byañjanaṃ pahāya adhippetatthameva dassetuṃ tadeva vacanaṃ vuttaṃ .
Yasmā pana na imassa āpajjanamatteneva āpatti sīsaṃ eti , tasmā ‘‘ tassa vacanenā ’’ tiādi vuttaṃ .
531. Anāpatti ñātakānan tiādīsu ñātakānaṃ cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattīti evamattho daṭṭhabbo .
Mahagghaṃ cetāpetukāmassa appagghaṃ cetāpetīti gahapatissa vīsatiagghanakaṃ cīvaraṃ cetāpetukāmassa ‘‘ alaṃ mayhaṃ etena , dasagghanakaṃ vā aṭṭhagghanakaṃ vā dehī ’’ ti vadati anāpatti .
Appagghan ti idañca atirekanivāraṇatthameva vuttaṃ , samakepi pana anāpatti
V2.227 , tañca kho agghavaseneva na pamāṇavasena , agghavaḍḍhanakañhi idaṃ sikkhāpadaṃ .Tasmā yo vīsatiagghanakaṃ antaravāsakaṃ cetāpetukāmo
M2.252 ,‘‘ taṃ ettakameva me agghanakaṃ cīvaraṃ dehī ’’ ti vattumpi vaṭṭati .Sesaṃ uttānatthameva .
Samuṭṭhānādīnipi tatuttarisikkhāpadasadisānevāti .
Paṭhamaupakkhaṭasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .