Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )

Ekūnasattatidvisatacatukkakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ekūnasattatidvisatacatukkakathā

59-60.
Evaṃ paṭhamacatukkaṃ dassetvā idāni yasmā bhikkhupaccatthikā itthiṃ ānetvā na kevalaṃ vaccamaggeneva abhinisīdenti , atha kho passāvamaggenapi mukhenapi .
Itthiṃ ānetvāpi ca keci jāgarantiṃ ānenti , keci suttaṃ , keci mattaṃ , keci ummattaṃ , keci pamattaṃ aññavihitaṃ vikkhittacittantiP1.263 attho .
Keci mataṃ akkhāyitaṃ , soṇasiṅgālādīhi akkhāyitanimittanti attho .
Keci mataṃ yebhuyyena akkhāyitaṃ , yebhuyyena akkhāyitā nāma yassā nimitte vaccamagge passāvamagge mukhe vā bahutaro okāso akkhāyito hoti .
Keci mataṃ yebhuyyena khāyitaṃ , yebhuyyena khāyitā nāma yassā vaccamaggādike nimitte bahuṃ khāyitaṃV1.210 hoti , appaṃ akkhāyitaṃ .
Na kevalañca manussitthimeva ānenti , atha kho amanussitthimpi tiracchānagatitthimpi .
Na kevalañca vuttappakāraṃ itthimeva , ubhatobyañjanakampi paṇḍakampi purisampi ānenti .
Tasmā tesaṃ vasena aññānipi catukkāni dassento ‘‘ bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ jāgarantin ’’ tiādimāha .
Tattha pāḷiyā asammohatthaṃ vuttacatukkāni evaṃ saṅkhyāto veditabbāni – manussitthiyā tiṇṇaṃ maggānaṃ vasena tīṇi suddhikacatukkāni , tīṇi jāgarantīcatukkāni , tīṇi suttacatukkāni , tīṇi mattacatukkāni , tīṇi ummattacatukkāni , tīṇi pamattacatukkāni , tīṇi mataakkhāyitacatukkāni , tīṇi yebhuyyena akkhāyitacatukkāni , tīṇi yebhuyyena khāyitacatukkānīti sattavīsati catukkāni .
Tathā amanussitthiyā ;
tathā tiracchānagatitthiyāti itthivāre ekāsīti catukkāni .
Yathā ca itthivāre evaṃ ubhatobyañjanakavāre .
Paṇḍakapurisavāresu pana dvinnaṃ maggānaṃ vasena catupaṇṇāsa catupaṇṇāsa honti .
Evaṃ sabbānipi dvesatāni , sattati ca catukkāni honti , tāni uttānatthāniyeva .
SabbavāresuM1.228 panettha ‘‘ mataṃ yebhuyyena akkhāyitaṃ khāyitan ’’ ti etasmiṃ ṭhāne ayaṃ vinicchayo – tambapaṇṇidīpe kira dve vinayadharā samānācariyakā therā ahesuṃ – upatissatthero ca , phussadevatthero ca .
Te mahābhaye uppanne vinayapiṭakaṃ pariharantā rakkhiṃsu .
Tesu upatissatthero byattataro .
Tassāpi dve antevāsikā ahesuṃ – mahāpadumatthero ca mahāsumatthero ca .
Tesu mahāsumatthero nakkhattuṃ vinayapiṭakaṃ assosi , mahāpadumatthero tena saddhiṃ navakkhattuṃ , visuñca ekakova navakkhattunti aṭṭhārasakkhattuṃ assosi ;
ayameva tesu byattataroP1.264 .
Tesu mahāsumatthero navakkhattuṃ vinayapiṭakaṃ sutvā ācariyaṃ muñcitvā aparagaṅgaṃ agamāsi .
Tato mahāpadumatthero āha –
‘‘ sūro vata , re , esa vinayadharo yo dharamānakaṃyeva ācariyaṃ muñcitvā aññattha vasitabbaṃ maññati .
Nanu ācariye dharamāne vinayapiṭakañca aṭṭhakathā ca anekakkhattuṃ gahetvāpi na vissajjetabbaṃ , niccakālaṃ sotabbaṃ , anusaṃvaccharaṃ sajjhāyitabban ’’ ti .
Evaṃ vinayagarukānaṃ bhikkhūnaṃ kāle ekadivasaṃ upatissatthero mahāpadumattherappamukhānaṃ pañcannaṃ antevāsikasatānaṃ paṭhamapārājikasikkhāpade imaṃ padesaṃ vaṇṇento nisinno hoti .
Taṃ antevāsikā pucchiṃsu –
‘‘ bhante , yebhuyyena akkhāyite pārājikaṃ , yebhuyyena khāyite thullaccayaṃ , upaḍḍhakkhāyite kena bhavitabban ’’ ti ?
Thero āha –
‘‘ āvuso , buddhā nāma pārājikaṃV1.211 paññapentā na sāvasesaṃ katvā paññapenti , anavasesaṃyeva katvā sabbaṃ pariyādiyitvā sotaṃ chinditvā pārājikavatthusmiṃ pārājikameva paññapenti .
Idañhi sikkhāpadaṃ lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ .
Tasmā yadi upaḍḍhakkhāyite pārājikaṃ bhaveyya , paññapeyya sammāsambuddho .
Pārājikacchāyā panettha na dissati , thullaccayameva dissatī ’’ ti .
Apica matasarīre pārājikaṃ paññapento bhagavā yebhuyyena akkhāyite ṭhapesi ‘‘ tato paraṃ pārājikaṃ natthī ’’ ti dassetuṃ .
Thullaccayaṃ paññapento yebhuyyena khāyite ṭhapesi ‘‘ tato paraṃ thullaccayaṃ natthī ’’ ti dassetuntipi veditabbaṃ .
Khāyitākhāyitañca nāmetaṃ matasarīrasmiṃyeva veditabbaṃ , na jīvamāne .
Jīvamāne hi nakhapiṭṭhippamāṇepi chavimaṃse vā nhārumhiM1.229 vā sati pārājikameva hoti .
Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitaṃ chavicammaṃ natthi , nimittasaṇṭhānaṃ paññāyati , pavesanaṃ jāyati , pārājikameva .
Nimittasaṇṭhānaṃ pana anavasesetvā sabbasmiṃ nimitte chinditvā samantato tacchetvā uppāṭite vaṇasaṅkhepavasena thullaccayaṃ .
Nimittato patitāya maṃsapesiyā upakkamantassa dukkaṭaṃ .
Matasarīre pana yadipi sabbaṃ sarīraṃ khāyitaṃ hoti , yadipi akkhāyitaṃ , tayo pana maggā akkhāyitā , tesu upakkamantassaP1.265 pārājikaṃ .
Yebhuyyena akkhāyite pārājikameva .
Upaḍḍhakkhāyite ca yebhuyyena khāyite ca thullaccayaṃ .
Manussānaṃ jīvamānakasarīre akkhināsakaṇṇacchiddavatthikosesu satthakādīhi katavaṇe vā methunarāgena tilaphalamattampi aṅgajātaṃ pavesentassa thullaccayameva .
Avasesasarīre upakacchakādīsu dukkaṭaṃ .
Mate allasarīre pārājikakkhette pārājikaṃ , thullaccayakkhette thullaccayaṃ , dukkaṭakkhette dukkaṭaṃ .
Yadā pana sarīraṃ uddhumātakaṃ hoti kuthitaṃ nīlamakkhikasamākiṇṇaṃ kimikulasamākulaṃ navahi vaṇamukhehi paggaḷitapubbakuṇapabhāvena upagantumpi asakkuṇeyyaṃ , tadā pārājikavatthuñca thullaccayavatthuñca vijahati ;
tādise sarīre yattha katthaci upakkamato dukkaṭameva .
Tiracchānagatānaṃ hatthi-assa-goṇa-gadrabha-oṭṭhamahiṃsādīnaṃ nāsāya thullaccayaṃ .
Vatthikose thullaccayameva .
Sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ , avasesasarīrepi dukkaṭameva .
Matānaṃ allasarīre pārājikakkhette pārājikaṃ , thullaccayakkhette thullaccayaṃ , dukkaṭakkhette dukkaṭaṃ .
Kuthitakuṇape pana pubbe vuttanayeneva sabbattha dukkaṭaṃ .
Kāyasaṃsaggarāgena vā methunarāgena vā jīvamānakapurisassa vatthikosaṃ appavesento nimittena nimittaṃ chupati , dukkaṭaṃ .
MethunarāgenaV1.212 itthiyā appavesento nimittena nimittaṃ chupati , thullaccayaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ itthinimittaṃ methunarāgena mukhena chupati thullaccayan ’’ ti vuttaṃ .
Cammakkhandhake ‘‘ chabbaggiyā bhikkhū aciravatiyā nadiyā gāvīnaṃ tarantīnaṃ visāṇesupi gaṇhanti , kaṇṇesupi gaṇhanti , gīvāyapi gaṇhanti , cheppāyapi gaṇhanti , piṭṭhimpi abhiruhanti , rattacittāpi aṅgajātaṃ chupantī ’’ ti ( mahāva .252) imissā aṭṭhuppattiyā avisesena vuttaṃ –
‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ tiM1.230 ( mahāva .252).
Taṃ sabbampi saṃsanditvā yathā na virujjhati tathā gahetabbaṃ .
KathañcaP1.266 na virujjhati ?
Yaṃ tāva mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ methunarāgena mukhena chupatī ’’ ti .
Tatra kira nimittamukhaṃ mukhanti adhippetaṃ .
‘‘ Methunarāgenā ’’ ti ca vuttattāpi ayameva tattha adhippāyoti veditabbo .
Na hi itthinimitte pakatimukhena methunupakkamo hoti .
Khandhakepi ye piṭṭhiṃ abhiruhantā methunarāgena aṅgajātena aṅgajātaṃ chupiṃsu , te sandhāya thullaccayaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Itarathā hi dukkaṭaṃ siyā .
Keci panāhu ‘‘ khandhakepi mukheneva chupanaṃ sandhāya oḷārikattā kammassa thullaccayaṃ vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyampi taṃ sandhāyabhāsitaṃ gahetvāva methunarāgena mukhena chupati thullaccayanti vuttan ’’ ti .
Tasmā suṭṭhu sallakkhetvā ubhosu vinicchayesu yo yuttataro so gahetabbo .
Vinayaññū pana purimaṃ pasaṃsanti .
Kāyasaṃsaggarāgena pana pakatimukhena vā nimittamukhena vā itthinimittaṃ chupantassa saṅghādiseso .
Tiracchānagatitthiyā passāvamaggaṃ nimittamukhena chupantassa vuttanayeneva thullaccayaṃ .
Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭanti .
Ekūnasattatidvisatacatukkakathā niṭṭhitā .