Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )

9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

391. Tena samayena buddho bhagavāti dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadaṃ .
Tattha handa mayaṃ āvuso imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomāti te kira paṭhamavatthusmiṃ attano manorathaṃ sampādetuṃ asakkontā laddhaniggahā vighātappattā ‘‘ idāni jānissāmā ’’ ti tādisaṃ vatthuṃ pariyesamānā vicaranti .
Athekadivasaṃ disvā tuṭṭhā aññamaññaṃ oloketvā evamāhaṃsu –
‘‘ handa mayaṃ , āvuso , imaṃ chagalakaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā ’’ ti ,‘‘ dabbo mallaputto nāmāyan ’’ ti evamassa nāmaṃ karomāti vuttaṃ hoti .
Esa nayo mettiyaṃ nāma bhikkhunin ti etthāpi .
Te bhikkhū mettiyabhumajake bhikkhū anuyuñjiṃsūti evaṃ anuyuñjiṃsu –
‘‘ āvuso , kuhiṃ tumhehi dabbo mallaputto mettiyāya bhikkhuniyā saddhiṃ diṭṭho ’’ ti ?
‘‘ Gijjhakūṭapabbatapāde ’’ ti .
‘‘ Kāya velāya ’’ ti ?
‘‘ Bhikkhācāragamanavelāyā ’’ ti .
Āvuso dabba ime evaṃ vadanti –
‘‘ tvaṃ tadā kuhin ’’ ti ?
‘‘ Veḷuvane bhattāni uddisāmī ’’ ti .
‘‘ Tava tāya velāya veḷuvane atthibhāvaṃ ko jānātī ’’ ti ?
‘‘ Bhikkhusaṅgho , bhante ’’ ti .
Te saṅghaṃ pucchiṃsu –
‘‘ jānātha tumhe tāya velāya imassa veḷuvane atthibhāvan ’’ ti .
‘‘ Āma , āvuso , jānāma , thero sammutiladdhadivasatoP3.599 paṭṭhāya veḷuvaneyevā ’’ ti .
Tato mettiyabhumajake āhaṃsu –
‘‘ āvuso , tumhākaṃ kathā na sameti , kacci no lesaṃ oḍḍetvā vadathā ’’ ti .
Evaṃ te tehi bhikkhūhi anuyuñjiyamānā āma āvusoti vatvā etamatthaṃ ārocesuṃ .
KiṃM2.184 pana tumhe , āvuso , āyasmantaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti ettha aññabhāgassa idaṃ , aññabhāgo vā assa atthīti aññabhāgiyaṃ .
Adhikaraṇan ti ādhāro veditabbo , vatthu adhiṭṭhānanti vuttaṃ hoti .
Yo hi so ‘‘ dabbo mallaputto nāmā ’’ ti chagalako vutto , so yvāyaṃ āyasmato dabbassa mallaputtassa bhāgo koṭṭhāso pakkho manussajāti ceva bhikkhubhāvo ca tato aññassa bhāgassa koṭṭhāsassa pakkhassa hoti tiracchānajātiyāV2.166 ceva chagalakabhāvassa ca so vā aññabhāgo assa atthīti tasmā aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhati .
Yasmā ca tesaṃ ‘‘ imaṃ mayaṃ dabbaṃ mallaputtaṃ nāma karomā ’’ ti vadantānaṃ tassā nāmakaraṇasaññāya ādhāro vatthu adhiṭṭhānaṃ , tasmā adhikaraṇanti veditabbo .
Tañhi sandhāya ‘‘ te bhikkhū aññabhāgiyassa adhikaraṇassā ’’ ti āhaṃsu , na vivādādhikaraṇādīsu aññataraṃ .
Kasmā ?
Asambhavato .
Na hi te catunnaṃ adhikaraṇānaṃ kassaci aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kañcidesaṃ lesamattaṃ upādiyiṃsu .
Na ca catunnaṃ adhikaraṇānaṃ leso nāma atthi .
Jātilesādayo hi puggalānaṃyeva lesā vuttā , na vivādādhikaraṇādīnaṃ .
Idañca ‘‘ dabbo mallaputto ’’ ti nāmaṃ tassa aññabhāgiyādhikaraṇabhāve ṭhitassa chagalakassa koci deso hoti theraṃ amūlakena pārājikena anuddhaṃsetuṃ lesamatto .
Ettha ca dissati apadissati assa ayanti voharīyatīti deso .
Jātiādīsu aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ .
Aññampi vatthuṃ lissati silissati vohāramatteneva īsakaṃ allīyatīti leso .
Jātiādīnaṃyeva aññatarakoṭṭhāsassetaṃ adhivacanaṃ .
Tato paraṃ uttānatthameva .
Sikkhāpadapaññattiyampi ayamevattho .
Padabhājane pana yassa aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃseyyaP3.600 , taṃ yasmā aṭṭhuppattivaseneva āvibhūtaṃ , tasmā na vibhattanti veditabbaṃ .
393. Yāni pana adhikaraṇanti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇāni , tesaṃ aññabhāgiyatā ca tabbhāgiyatā ca yasmā apākaṭā jānitabbā ca vinayadharehi , tasmā vacanasāmaññato laddhaṃM2.185 adhikaraṇaṃ nissāya taṃ āvikaronto ‘‘ aññabhāgiyassa adhikaraṇassāti āpattaññabhāgiyaṃ vā hoti adhikaraṇaññabhāgiyaṃ vā ’’ tiādimāha .
Yā ca sā avasāne āpattaññabhāgiyassa adhikaraṇassa vasena codanā vuttā , tampi dassetuṃ ayaṃ sabbādhikaraṇānaṃ tabbhāgiyaaññabhāgiyatā samāhaṭāti veditabbā .
Tattha ca āpattaññabhāgiyaṃ vāti paṭhamaṃ uddiṭṭhattā ‘‘ kathañca āpatti āpattiyā aññabhāgiyā hotī ’’ ti niddese ārabhitabbe yasmā āpattādhikaraṇassa tabbhāgiyavicāraṇāyaṃyeva ayamattho āgamissati , tasmā evaṃ anārabhitvā ‘‘ kathañca adhikaraṇaṃ adhikaraṇassa aññabhāgiyan ’’ ti pacchimapadaṃyeva gahetvā niddeso āraddhoti veditabbo .
TatthaV2.167 aññabhāgiyavāro uttānatthoyeva .
Ekamekañhi adhikaraṇaṃ itaresaṃ tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ aññabhāgiyaṃ aññapakkhiyaṃ aññakoṭṭhāsiyaṃ hoti , vatthuvisabhāgattā , tabbhāgiyavāre pana vivādādhikaraṇaṃ vivādādhikaraṇassa tabbhāgiyaṃ tappakkhiyaṃ taṃkoṭṭhāsiyaṃ vatthusabhāgattā , tathā anuvādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇassa .
Kathaṃ ?
Buddhakālato paṭṭhāya hi aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya uppannavivādo ca idāni uppajjanakavivādo ca vatthusabhāgatāya ekaṃ vivādādhikaraṇameva hoti , tathā buddhakālato paṭṭhāya catasso vipattiyo nissāya uppannaanuvādo ca idāni uppajjanakaanuvādo ca vatthusabhāgatāya ekaṃ anuvādādhikaraṇameva hoti .
Yasmā pana āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa sabhāgavisabhāgavatthuto sabhāgasarikkhāsarikkhato ca ekaṃsena tabbhāgiyaṃ na hoti , tasmā āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa siyā tabbhāgiyaṃ siyā aññabhāgiyan ti vuttaṃ .
Tattha ādito paṭṭhāya aññabhāgiyassa paṭhamaṃ niddiṭṭhattā idhāpi aññabhāgiyameva paṭhamaṃ niddiṭṭhaṃ , tattha aññabhāgiyattañca parato tabbhāgiyattañca vuttanayeneva veditabbaṃ .
KiccādhikaraṇaṃP3.601 kiccādhikaraṇassa tabbhāgiyan ti ettha pana buddhakālato paṭṭhāya cattāri saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇañca idāni cattāri saṅghakammāni nissāya uppajjanakaṃ adhikaraṇañca sabhāgatāya sarikkhatāya ca ekaṃ kiccādhikaraṇameva hoti .
Kiṃ pana saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇaṃM2.186 kiccādhikaraṇaṃ , udāhu saṅghakammānamevetaṃ adhivacananti ?
Saṅghakammānamevetaṃ adhivacanaṃ .
Evaṃ santepi saṅghakammaṃ nāma ‘‘ idañcidañca evaṃ kattabban ’’ ti yaṃ kammalakkhaṇaṃ manasikaroti taṃ nissāya uppajjanato purimaṃ purimaṃ saṅghakammaṃ nissāya uppajjanato ca saṅghakammāni nissāya uppannaṃ adhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti vuttaṃ .
394. Kiñci desaṃ lesamattaṃ upādāyāti ettha pana yasmā desoti vā lesamattoti vā pubbe vuttanayeneva byañjanato nānaṃ atthato ekaṃ , tasmā ‘‘ leso nāma dasa lesā jātileso nāmaleso ’’ tiādimāha .
Tattha jātiyeva jātileso .
Esa nayo sesesu .
395. Idāni tameva lesaṃ vitthārato dassetuṃ yathā taṃ upādāya anuddhaṃsanā hoti tathā savatthukaṃ katvā dassento ‘‘ jātileso nāma khattiyo diṭṭho hotī ’’ tiādimāha .
Tattha khattiyo diṭṭho hotīti añño koci khattiyajātiyo iminā codakena diṭṭho hoti .
Pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjantoti methunadhammādīsu aññataraṃ āpajjanto .
Aññaṃ khattiyaṃ passitvāV2.168 codetīti atha so aññaṃ attano veriṃ khattiyajātiyaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyajātilesaṃ gahetvā evaṃ codeti ‘‘ khattiyo mayā diṭṭho pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto , tvaṃ khattiyo , pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī ’’ atha vā ‘‘ tvaṃ so khattiyo , na añño , pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosi , assamaṇosi asakyaputtiyosi natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā ’’ ti , āpatti vācāya vācāya saṅghādisesassa .
Ettha ca tesaṃ khattiyānaṃ aññamaññaṃ asadisassa tassa tassa dīghādino vā diṭṭhādino vā vasena aññabhāgiyatā khattiyajātipaññattiyā ādhāravasena adhikaraṇatā ca veditabbā , etenupāyena sabbapadesu yojanā veditabbā .
400. Pattalesaniddese caP3.602 sāṭakapattoti lohapattasadiso susaṇṭhāno succhavi siniddho bhamaravaṇṇo mattikāpatto vuccati .
Sumbhakapattoti pakatimattikāpatto .
406. YasmāM2.187 pana āpattilesassa ekapadeneva saṅkhepato niddeso vutto , tasmā vitthāratopi taṃ dassetuṃ ‘‘ bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hotī ’’ tiādi vuttaṃ .
Kasmā panassa tattheva niddesaṃ avatvā idha visuṃ vuttoti ?
Sesaniddesehi asabhāgattā .
Sesaniddesā hi aññaṃ disvā aññassa codanāvasena vuttā .
Ayaṃ pana ekameva aññaṃ āpattiṃ āpajjantaṃ disvā aññāya āpattiyā codanāvasena vutto .
Yadi evaṃ kathaṃ aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ hotīti ?
Āpattiyā .
Teneva vuttaṃ –
‘‘ evampi āpattaññabhāgiyañca hoti leso ca upādinno ’’ ti .
Yañhi so saṅghādisesaṃ āpanno taṃ pārājikassa aññabhāgiyaṃ adhikaraṇaṃ .
Tassa pana aññabhāgiyassa adhikaraṇassa leso nāma yo so sabbakhattiyānaṃ sādhāraṇo khattiyabhāvo viya sabbāpattīnaṃ sādhāraṇo āpattibhāvo .
Etenupāyena sesāpattimūlakanayo codāpakavāro ca veditabbo .
408. Anāpatti tathāsaññī codeti vā codāpeti vāti ‘‘ pārājikaṃyeva ayaṃ āpanno ’’ ti yo evaṃ tathāsaññī codeti vā codāpeti vā tassa anāpatti .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Samuṭṭhānādīnipi paṭhamaduṭṭhadosasadisānevāti .
Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .