10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā

537. Tena samayenāti rājasikkhāpadaṃ .

Tattha upāsakaṃ saññāpetvāti jānāpetvā ,‘‘ iminā mūlena cīvaraṃ kiṇitvā therassa dehī ’’ ti evaṃ vatvāti adhippāyo .

Paññāsabandhoti paññāsakahāpaṇadaṇḍoti vuttaṃ hoti .

Paññāsaṃ baddhotipi pāṭho , paññāsaṃ jito paññāsaṃ dāpetabboti adhippāyo .

Ajjaṇho , bhante , āgamehīti bhante , ajja ekadivasaṃ amhākaṃ tiṭṭha , adhivāsehīti attho .

Parāmasīti gaṇhi .

Jīnosīti jitosi .

538-9.

Rājabhoggoti rājato bhoggaṃ bhuñjitabbaṃ assatthīti rājabhoggo , rājabhogotipi pāṭho , rājato bhogo assa atthīti attho .

Pahiṇeyyāti peseyya , uttānatthattā panassa padabhājanaṃ na vuttaṃ .

Yathā ca etassa , evaṃ ‘‘ cīvaraṃ itthannāmaṃ bhikkhun ’’ tiādīnampi padānaṃ uttānatthattāyeva padabhājanaṃ na vuttanti veditabbaṃV2.228 .

Ābhatan ti ānītaṃ .

Kālena kappiyan tiM2.253 yuttapattakālena , yadā no attho hoti , tadā kappiyaṃ cīvaraṃ gaṇhāmāti attho .

Veyyāvaccakaroti kiccakaro , kappiyakārakoti attho .

Saññatto so mayāti āṇatto so mayā , yathā tumhākaṃ cīvarena atthe sati cīvaraṃ dassati , evaṃ vuttoti attho .

Attho me āvuso cīvarenāti codanālakkhaṇanidassanametaṃ , idañhi vacanaṃ vattabbaṃ , assa vā atthoP3.673 yāya kāyaci bhāsāya ;

idaṃ codanālakkhaṇaṃ .

‘‘ Dehi me cīvaran ’’ tiādīni pana navattabbākāradassanatthaṃ vuttāni , etāni hi vacanāni etesaṃ vā attho yāya kāyaci bhāsāya na vattabbo .

Dutiyampi vattabbo tatiyampi vattabboti ‘‘ attho me āvuso cīvarenā ’’ ti idameva yāvatatiyaṃ vattabboti .

Evaṃ ‘‘ dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ’’ ti ettha uddiṭṭhacodanāparicchedaṃ dassetvā idāni ‘‘ dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya , iccetaṃ kusalan ’’ ti imesaṃ padānaṃ saṅkhepato atthaṃ dassento ‘‘ sace abhinipphādeti , iccetaṃ kusalan ’’ ti āha .

Evaṃ yāvatatiyaṃ codento taṃ cīvaraṃ yadi nipphādeti , sakkoti attano paṭilābhavasena nipphādetuṃ , iccetaṃ kusalaṃ sādhu suṭṭhu sundaraṃ .

Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabban ti ṭhānalakkhaṇanidassanametaṃ .

Chakkhattuparamanti ca bhāvanapuṃsakavacanametaṃ , chakkhattuparamañhi etena cīvaraṃ uddissa tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ , na aññaṃ kiñci kātabbaṃ , idaṃ ṭhānalakkhaṇaṃ .

Tattha yo sabbaṭṭhānānaṃ sādhāraṇo tuṇhībhāvo , taṃ tāva dassetuṃ padabhājane ‘‘ tattha gantvā tuṇhībhūtenā ’’ tiādi vuttaṃ .

Tattha na āsane nisīditabban ti ‘‘ idha , bhante , nisīdathā ’’ ti vuttenāpi na nisīditabbaṃ .

Na āmisaṃ paṭiggahetabban ti yāgukhajjakādibhedaṃ kiñci āmisaṃ ‘‘ gaṇhatha , bhante ’’ ti yāciyamānenāpi na gaṇhitabbaṃ .

Na dhammo bhāsitabboti maṅgalaṃ vā anumodanaṃ vā bhāsathāti yāciyamānenāpi kiñci na bhāsitabbaṃ , kevalaṃ ‘‘ kiṃ kāraṇā āgatosī ’’ ti pucchiyamānena ‘‘ jānāsi , āvuso ’’ ti vattabbo .

Pucchiyamānoti idañhi karaṇatthe paccattavacanaṃ .

Atha vā pucchaṃ kurumāno pucchiyamānoti evampettha attho daṭṭhabbo .

Yo hi pucchaṃ karoti , so ettakaṃ vattabboti ṭhānaṃ bhañjatīti āgatakāraṇaṃ bhañjati .

IdāniP3.674M2.254 yā tisso codanā , cha ca ṭhānāni vuttāni .

Tattha vuḍḍhiñca hāniñca dassentoV2.229 ‘‘ catukkhattuṃ codetvā ’’ tiādimāha .

Yasmā ca ettha ekacodanāvuḍḍhiyā dvinnaṃ ṭhānānaṃ hāni vuttā , tasmā ‘‘ ekā codanā diguṇaṃ ṭhānan ’’ ti lakkhaṇaṃ dassitaṃ hoti .

Iti iminā lakkhaṇena tikkhattuṃ codetvā chakkhattuṃ ṭhātabbaṃ , dvikkhattuṃ codetvā aṭṭhakkhattuṃ ṭhātabbaṃ , sakiṃ codetvā dasakkhattuṃ ṭhātabbanti .

Yathā ca ‘‘ chakkhattuṃ codetvā na ṭhātabban ’’ ti vuttaṃ , evaṃ ‘‘ dvādasakkhattuṃ ṭhatvā na codetabban ’’ tipi vuttameva hoti .

Tasmā sace codetiyeva na tiṭṭhati , cha codanā labbhanti .

Sace tiṭṭhatiyeva na codeti , dvādasa ṭhānāni labbhanti .

Sace codetipi tiṭṭhatipi , ekāya codanāya dve ṭhānāni hāpetabbāni .

Tattha yo ekadivasameva punappunaṃ gantvā chakkhattuṃ codeti , sakiṃyeva vā gantvā ‘‘ attho me , āvuso , cīvarenā ’’ ti chakkhattuṃ vadati .

Tathā ekadivasameva punappunaṃ gantvā dvādasakkhattuṃ tiṭṭhati , sakiṃyeva vā gantvā tatra tatra ṭhāne tiṭṭhati , sopi sabbacodanāyo sabbaṭṭhānāni ca bhañjati .

Ko pana vādo nānādivasesu evaṃ karontassāti evamettha vinicchayo veditabbo .

Yatassa cīvaracetāpannaṃ ābhatan ti yato rājato vā rājabhoggato vā assa bhikkhuno cīvaracetāpannaṃ ānītaṃ .

Yatvassātipi pāṭho .

Ayamevattho .

‘‘ Yatthassā ’’ tipi paṭhanti , yasmiṃ ṭhāne assa cīvaracetāpannaṃ pesitanti ca atthaṃ kathenti , byañjanaṃ pana na sameti .

Tatthāti tassa rañño vā rājabhoggassa vā santike ;

samīpatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ .

Na taṃ tassa bhikkhuno kiñci atthaṃ anubhotīti taṃ cīvaracetāpannaṃ tassa bhikkhuno kiñci appamattakampi kammaṃ na nipphādeti .

Yuñjantāyasmanto sakan ti āyasmanto attano santakaṃ dhanaṃ pāpuṇantu .

Mā vo sakaṃ vinassāti tumhākaṃ santakaṃ mā vinassatu .

Yo pana neva sāmaṃ gacchati , na dūtaṃ pāheti , vattabhede dukkaṭaṃ āpajjati .

KiṃP3.675 pana sabbakappiyakārakesu evaṃ paṭipajjitabbanti ?

Na paṭipajjitabbaṃ .

Ayañhi kappiyakārako nāma saṅkhepato duvidho niddiṭṭho ca aniddiṭṭho ca .

Tattha niddiṭṭho duvidho – bhikkhunā niddiṭṭho , dūtena niddiṭṭhoti .

Aniddiṭṭhopi duvidho – mukhavevaṭika kappiyakārako , parammukhakappiyakārakoti .

Tesu bhikkhunāM2.255 niddiṭṭho sammukhāsammukhavasena catubbidho hoti .

Tathā dūtena niddiṭṭhopi .

Kathaṃ ?

Idhekacco bhikkhussa cīvaratthāya dūtena akappiyavatthuṃ pahiṇati , dūto taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘ idaṃ , bhante , itthannāmena tumhākaṃ cīvaratthāya pahitaṃ , gaṇhatha nan ’’ ti vadati , bhikkhu ‘‘ nayidaṃ kappatī ’’ ti paṭikkhipati , dūto ‘‘ atthi pana te , bhante , veyyāvaccakaro ’’ tiV2.230 pucchati , puññatthikehi ca upāsakehi ‘‘ bhikkhūnaṃ veyyāvaccaṃ karothā ’’ ti āṇattā vā , bhikkhūnaṃ vā sandiṭṭhā sambhattā keci veyyāvaccakarā honti , tesaṃ aññataro tasmiṃ khaṇe bhikkhussa santike nisinno hoti , bhikkhu taṃ niddisati ‘‘ ayaṃ bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro ’’ ti .

Dūto tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘ therassa cīvaraṃ kiṇitvā dehī ’’ ti gacchati , ayaṃ bhikkhunā sammukhāniddiṭṭho .

No ce bhikkhussa santike nisinno hoti , apica kho bhikkhu niddisati –

‘‘ asukasmiṃ nāma gāme itthannāmo bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro ’’ ti , so gantvā tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘ therassa cīvaraṃ kiṇitvā dadeyyāsī ’’ ti āgantvā bhikkhussa ārocetvā gacchati , ayameko bhikkhunā asammukhāniddiṭṭho .

Na heva kho so dūto attanā āgantvā āroceti , apica kho aññaṃ pahiṇati ‘‘ dinnaṃ mayā , bhante , tassa hatthe cīvaracetāpannaṃ , cīvaraṃ gaṇheyyāthā ’’ ti , ayaṃ dutiyo bhikkhunā asammukhāniddiṭṭho .

Na heva kho aññaṃ pahiṇati , apica kho gacchantova bhikkhuṃ vadati ‘‘ ahaṃ tassa hatthe cīvaracetāpannaṃ dassāmi , tumhe cīvaraṃ gaṇheyyāthā ’’ ti , ayaṃ tatiyo bhikkhunā asammukhāniddiṭṭhoti evaṃ eko sammukhāniddiṭṭho tayo asammukhāniddiṭṭhāti ime cattāro bhikkhunā niddiṭṭhaveyyāvaccakarāP3.676 nāma .

Etesu imasmiṃ rājasikkhāpade vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .

Aparo bhikkhu purimanayeneva dūtena pucchito natthitāya vā , avicāretukāmatāya vā ‘‘ natthamhākaṃ kappiyakārako ’’ ti vadati , tasmiñca khaṇe koci manusso āgacchati , dūto tassa hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘ imassa hatthato cīvaraṃ gaṇheyyāthā ’’ ti vatvā gacchati , ayaṃ dūtena sammukhāniddiṭṭho .

AparoM2.256 dūto gāmaṃ pavisitvā attanā abhirucitassa kassaci hatthe akappiyavatthuṃ datvā purimanayeneva āgantvā āroceti , aññaṃ vā pahiṇati ,‘‘ ahaṃ asukassa nāma hatthe cīvaracetāpannaṃ dassāmi , tumhe cīvaraṃ gaṇheyyāthā ’’ ti vatvā vā gacchati , ayaṃ tatiyo dūtena asammukhāniddiṭṭhoti evaṃ eko sammukhāniddiṭṭho , tayo asammukhāniddiṭṭhāti ime cattāro dūtena niddiṭṭhaveyyāvaccakarāV2.231 nāma .

Etesu meṇḍakasikkhāpade vuttanayena paṭipajjitabbaṃ .

Vuttañhetaṃ –

‘‘ santi , bhikkhave , manussā saddhā pasannā , te kappiyakārakānaṃ hatthe hiraññaṃ upanikkhipanti –

‘ iminā ayyassa yaṃ kappiyaṃ taṃ dethā ’ ti .

Anujānāmi , bhikkhave , yaṃ tato kappiyaṃ taṃ sādituṃ , na tvevāhaṃ , bhikkhave , kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabbaṃ pariyesitabbanti vadāmī ’’ ti ( mahāva .299).

Ettha ca codanāya pamāṇaṃ natthi , mūlaṃ asādiyantena sahassakkhattumpi codanāya vā ṭhānena vā kappiyabhaṇḍaṃ sādituṃ vaṭṭati .

No ce deti , aññaṃ kappiyakārakaṃ ṭhapetvāpi āharāpetabbaṃ .

Sace icchati mūlasāmikānampi kathetabbaṃ ;

no ce icchati na kathetabbaṃ .

Aparo bhikkhu purimanayeneva dūtena pucchito ‘‘ natthamhākaṃ kappiyakārako ’’ ti vadati , tadañño samīpe ṭhito sutvā ‘‘ āhara bho ahaṃ ayyassa cīvaraṃ cetāpetvā dassāmī ’’ ti vadati .

Dūto ‘‘ handa bho dadeyyāsī ’’ ti tassa hatthe datvā bhikkhussa anārocetvāva gacchati , ayaṃ mukhavevaṭikakappiyakārako .

Aparo bhikkhuno upaṭṭhākassa vā aññassa vā hatthe akappiyavatthuṃ datvā ‘‘ therassa cīvaraṃ dadeyyāsī ’’ tiP3.677 ettova pakkamati , ayaṃ parammukhakappiyakārakoti ime dve aniddiṭṭhakappiyakārakā nāma .

Etesu aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabbaṃ .

Sace sayameva cīvaraṃ ānetvā dadanti , gahetabbaṃ .

No ce , kiñci na vattabbā .

Desanāmattameva cetaṃ ‘‘ dūtena cīvaracetāpannaṃ pahiṇeyyā ’’ ti sayaṃ āharitvāpi piṇḍapātādīnaṃ atthāya dadantesupi eseva nayo .

Na kevalañca attanoyeva atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭati , sacepi koci jātarūparajataṃ ānetvā ‘‘ idaṃ saṅghassa dammi , ārāmaṃ vā karotha cetiyaṃ vā bhojanasālādīnaṃ vā aññataran ’’ ti vadati , idampi sampaṭicchituṃ na vaṭṭati .

Yassa kassaci hi aññassatthāya sampaṭicchantassa dukkaṭaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .

SaceM2.257 pana ‘‘ nayidaṃ bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhitte ‘‘ vaḍḍhakīnaṃ vā kammakarānaṃ vā hatthe bhavissati , kevalaṃ tumhe sukatadukkaṭaṃ jānāthā ’’ ti vatvā tesaṃ hatthe datvā pakkamati , vaṭṭati .

Athāpi ‘‘ mama manussānaṃ hatthe bhavissati mayhameva vā hatthe bhavissati , kevalaṃ tumhe yaṃ yassa dātabbaṃ , tadatthāya peseyyāthā ’’ ti vadati , evampi vaṭṭati .

Sace pana saṅghaṃ vā gaṇaṃ vā puggalaṃ vā anāmasitvā ‘‘ idaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ cetiyassa dema , vihārassa dema , navakammassa demā ’’ ti vadanti , paṭikkhipituṃ na vaṭṭati .

‘‘ Ime idaṃ bhaṇantī ’’ tiV2.232 kappiyakārakānaṃ ācikkhitabbaṃ .

‘‘ Cetiyādīnaṃ atthāya tumhe gahetvā ṭhapethā ’’ ti vuttena pana ‘‘ amhākaṃ gahetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhipitabbaṃ .

Sace pana koci bahuṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ānetvā ‘‘ idaṃ saṅghassa dammi , cattāro paccaye paribhuñjathā ’’ ti vadati , taṃ ce saṅgho sampaṭicchati , paṭiggahaṇepi paribhogepi āpatti .

Tatra ce eko bhikkhu ‘‘ nayidaṃ kappatī ’’ ti paṭikkhipati , upāsako ca ‘‘ yadi na kappati , mayhameva bhavissatī ’’ ti gacchati .

So bhikkhu ‘‘ tayā saṅghassa lābhantarāyo kato ’’ ti na kenaci kiñci vattabbo .

Yo hi taṃ codeti , sveva sāpattiko hoti , tena pana ekena bahū anāpattikā katā .

SaceP3.678 pana bhikkhūhi ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhitte ‘‘ kappiyakārakānaṃ vā hatthe bhavissati , mama purisānaṃ vā mayhaṃ vā hatthe bhavissati , kevalaṃ tumhe paccaye paribhuñjathā ’’ ti vadati , vaṭṭati .

Catupaccayatthāya ca dinnaṃ yena yena paccayena attho hoti , tadatthaṃ upanetabbaṃ , cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ .

Sace cīvarena tādiso attho natthi , piṇḍapātādīhi saṅgho kilamati , saṅghasuṭṭhutāya apaloketvā tadatthāyapi upanetabbaṃ .

Esa nayo piṇḍapātagilānapaccayatthāya dinnepi , senāsanatthāya dinnaṃ pana senāsanassa garubhaṇḍattā senāsaneyeva upanetabbaṃ .

Sace pana bhikkhūsu senāsanaṃ chaḍḍetvā gatesu senāsanaṃ vinassati , īdise kāle senāsanaṃ vissajjetvāpi bhikkhūnaṃ paribhogo anuññāto , tasmā senāsanajagganatthaṃ mūlacchejjaṃ akatvā yāpanamattaṃ paribhuñjitabbaṃ .

NaM2.258 kevalañca hiraññasuvaṇṇameva , aññampi khettavatthādi akappiyaṃ na sampaṭicchitabbaṃ .

Sace hi koci ‘‘ mayhaṃ tisassasampādanakaṃ mahātaḷākaṃ atthi , taṃ saṅghassa dammī ’’ ti vadati , taṃ ce saṅgho sampaṭicchati , paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattiyeva .

Yo pana taṃ paṭikkhipati , so purimanayeneva na kenaci kiñci vattabbo .

Yo hi taṃ codeti , sveva sāpattiko hoti , tena pana ekena bahū anāpattikā katā .

Yo pana ‘‘ tādisaṃyeva taḷākaṃ dammī ’’ ti vatvā bhikkhūhi ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhitto vadati ‘‘ asukañca asukañca saṅghassa taḷākaṃ atthi , taṃ kathaṃ vaṭṭatī ’’ ti .

So vattabbo –

‘‘ kappiyaṃ katvā dinnaṃ bhavissatī ’’ ti .

Kathaṃ dinnaṃ kappiyaṃ hotīti ?

‘‘ Cattāro paccaye paribhuñjathā ’’ ti vatvā dinnanti .

So sace ‘‘ sādhu , bhante , cattāro paccaye saṅgho paribhuñjatū ’’ tiV2.233 deti , vaṭṭati .

Athāpi ‘‘ taḷākaṃ gaṇhathā ’’ ti vatvā ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhitto ‘‘ kappiyakārako atthī ’’ ti pucchitvā ‘‘ natthī ’’ tiP3.679 vutte ‘‘ idaṃ asuko nāma vicāressati , asukassa vā hatthe , mayhaṃ vā hatthe bhavissati , saṅgho kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjatū ’’ ti vadati , vaṭṭati .

Sacepi ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhitto ‘‘ udakaṃ paribhuñjissati , bhaṇḍakaṃ dhovissati , migapakkhino pivissantī ’’ ti vadati , evampi vaṭṭati .

Athāpi ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhitto vadati ‘‘ kappiyasīsena gaṇhathā ’’ ti .

‘‘ Sādhu , upāsaka , saṅgho pānīyaṃ pivissati , bhaṇḍakaṃ dhovissati , migapakkhino pivissantī ’’ ti vatvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .

Athāpi ‘‘ mama taḷākaṃ vā pokkharaṇiṃ vā saṅghassa dammī ’’ ti ‘‘ vutte , sādhu , upāsaka , saṅgho pānīyaṃ pivissatī ’’ tiādīni vatvā paribhuñjituṃ vaṭṭatiyeva .

Yadi pana bhikkhūhi hatthakammaṃ yācitvā sahatthena ca kappiyapathaviṃ khanitvā udakaparibhogatthāya taḷākaṃ kāritaṃ hoti , taṃ ce nissāya sassaṃ nipphādetvā manussā vihāre kappiyabhaṇḍaṃ denti , vaṭṭati .

Atha manussā eva saṅghassa upakāratthāya saṅghikabhūmiṃ khanitvā taṃ nissāya nipphannasassato kappiyabhaṇḍaṃ denti , evampi vaṭṭati .

‘‘ Amhākaṃ ekaṃ kappiyakārakaṃ ṭhapethā ’’ ti vutte ca ṭhapetumpi labbhati .

Atha pana te manussā rājabalinā upaddutā pakkamanti , aññe paṭipajjanti , na ca bhikkhūnaṃ kiñci denti , udakaṃ vāretuṃ labbhati .

Tañca kho kasikammakāleyeva , na sassakāle .

Sace te vadanti ‘‘ nanu , bhante , pubbepi manussā imaṃ nissāya sassaṃ akaṃsū ’’ tiM2.259 .

Tato vattabbā –

‘‘ te saṅghassa imañca imañca upakāraṃ akaṃsu , idañcidañca kappiyabhaṇḍaṃ adaṃsū ’’ ti .

Sace vadanti –

‘‘ mayampi dassāmā ’’ ti , evampi vaṭṭati .

Sace pana koci abyatto akappiyavohārena taḷākaṃ paṭiggaṇhāti vā kāreti vā , taṃ bhikkhūhi na paribhuñjitabbaṃ , taṃ nissāya laddhaṃ kappiyabhaṇḍampi akappiyameva .

Sace bhikkhūhi pariccattabhāvaṃ ñatvā sāmiko vā tassa puttadhītaro vā añño vā koci vaṃse uppanno puna kappiyavohārena deti , vaṭṭati .

Pacchinne kulavaṃse yo tassa janapadassa sāmiko , so acchinditvāP3.680 puna deti , cittalapabbate bhikkhunā nīhaṭaudakavāhakaṃ aḷanāgarājamahesī viya , evampi vaṭṭati .

Kappiyavohārepi udakavasena paṭiggahitataḷāke suddhacittānaṃ mattikuddharaṇapāḷibandhanādīniV2.234 ca kātuṃ vaṭṭati .

Taṃ nissāya pana sassaṃ karonte disvā kappiyakārakaṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati .

Yadi te sayameva kappiyabhaṇḍaṃ denti , gahetabbaṃ .

No ce denti , na codetabbaṃ , na sāretabbaṃ .

Paccayavasena paṭiggahitataḷāke kappiyakārakaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati .

Mattikuddharaṇapāḷibandhanādīni pana kātuṃ na vaṭṭati .

Sace kappiyakārakā sayameva karonti , vaṭṭati .

Abyattena pana lajjibhikkhunā kārāpitesu kiñcāpi paṭiggahaṇe kappiyaṃ , bhikkhussa payogapaccayā uppannena missakattā visagatapiṇḍapāto viya akappiyamaṃsarasamissakabhojanaṃ viya ca dubbinibbhogaṃ hoti , sabbesaṃ akappiyameva .

Sace pana ‘‘ udakassa okāso atthi , taḷākassa pāḷi thirā , yathā bahuṃ udakaṃ gaṇhāti , evaṃ karohi , tīrasamīpe udakaṃ karohī ’’ ti evaṃ udakameva vicāreti , vaṭṭati .

Uddhane aggiṃ na pātenti ,‘‘ udakakammaṃ labbhatu upāsakā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .

‘‘ Sassaṃ katvā āharathā ’’ ti vattuṃ pana na vaṭṭati .

Sace pana taḷāke atibahuṃ udakaṃ disvā passato vā piṭṭhito vā mātikaṃ nīharāpeti , vanaṃ chindāpetvā kedāre kārāpeti , porāṇakedāresu vā pakatibhāgaṃ aggahetvā atirekaṃ gaṇhāti , navasasse vā akālasasse vā aparicchinnabhāge ‘‘ ettake kahāpaṇe dethā ’’ ti kahāpaṇe uṭṭhāpeti , sabbesaṃ akappiyaṃ .

YoM2.260 pana ‘‘ kassatha vapathā ’’ ti avatvā ‘‘ ettakāya bhūmiyā , ettako nāma bhāgo ’’ ti evaṃ bhūmiṃ vā patiṭṭhapeti ,‘‘ ettake bhūmibhāge amhehi sassaṃ kataṃ , ettakaṃ nāma bhāgaṃ gaṇhathā ’’ ti vadantesu kassakesu bhūmippamāṇaggahaṇatthaṃP3.681 rajjuyā vā daṇḍena vā mināti , khale vā ṭhatvā rakkhati , khalato vā nīharāpeti , koṭṭhāgāre vā paṭisāmeti , tasseva taṃ akappiyaṃ .

Sace kassakā kahāpaṇe āharitvā ‘‘ ime saṅghassa āhaṭā ’’ ti vadanti , aññataro ca bhikkhu ‘‘ na saṅgho kahāpaṇe khādatī ’’ ti saññāya ‘‘ ettakehi kahāpaṇehi sāṭake āhara , ettakehi yāguādīni sampādehī ’’ ti vadati .

Yaṃ te āharanti , sabbesaṃ akappiyaṃ .

Kasmā ?

Kahāpaṇānaṃ vicāritattā .

Sace dhaññaṃ āharitvā idaṃ saṅghassa āhaṭanti vadanti , aññataro ca bhikkhu purimanayeneva ‘‘ ettakehi vīhīhi idañcidañca āharathā ’’ ti vadati .

Yaṃ te āharanti , tasseva akappiyaṃ .

Kasmā ?

Dhaññassa vicāritattā .

SaceV2.235 taṇḍulaṃ vā aparaṇṇaṃ vā āharitvā ‘‘ idaṃ saṅghassa āhaṭan ’’ ti vadanti , aññataro ca bhikkhu purimanayeneva ‘‘ ettakehi taṇḍulehi idañcidañca āharathā ’’ ti vadati .

Yaṃ te āharanti , sabbesaṃ kappiyaṃ .

Kasmā ?

Kappiyānaṃ taṇḍulādīnaṃ vicāritattā .

Kayavikkayepi anāpatti , kappiyakārakassa ācikkhitattā .

Pubbe pana cittalapabbate eko bhikkhu catusāladvāre ‘‘ aho vata sve saṅghassa ettakappamāṇe pūve paceyyun ’’ ti ārāmikānaṃ saññājananatthaṃ bhūmiyaṃ maṇḍalaṃ akāsi , taṃ disvā cheko ārāmiko tatheva katvā dutiyadivase bheriyā ākoṭitāya sannipatite saṅghe pūvaṃ gahetvā saṅghattheraṃ āha –

‘‘ bhante , amhehi ito pubbe neva pitūnaṃ na pitāmahānaṃ evarūpaṃ sutapubbaṃ , ekena ayyena catussāladvāre pūvatthāya saññā katā , ito dāni pabhuti ayyā attano attano cittānurūpaṃ vadantu , amhākampi phāsuvihāro bhavissatī ’’ ti .

Mahāthero tatova nivatti , ekabhikkhunāpi pūvo na gahito .

Evaṃ pubbe tatruppādampi na paribhuñjiṃsu .

Tasmā –

SallekhaṃM2.261 accajantena , appamattena bhikkhunā ;

Kappiyepi na kātabbā , āmisatthāya lolatāti .

YoP3.682 cāyaṃ taḷāke vutto , pokkharaṇī-udakavāhakamātikādīsupi eseva nayo .

Pubbaṇṇāparaṇṇaucchuphalāphalādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ yaṃ kiñci khettaṃ vā vatthuṃ vā dammīti vuttepi ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhipitvā taḷāke vuttanayeneva yadā kappiyavohārena ‘‘ catupaccayaparibhogatthāya dammī ’’ ti vadati , tadā sampaṭicchitabbaṃ ,‘‘ vanaṃ dammi , araññaṃ dammī ’’ ti vutte pana vaṭṭati .

Sace manussā bhikkhūhi anāṇattāyeva tattha rukkhe chinditvā aparaṇṇādīni sampādetvā bhikkhūnaṃ bhāgaṃ denti , vaṭṭati ;

adentā na codetabbā .

Sace kenacideva antarāyena tesu pakkantesu aññe karonti , na ca bhikkhūnaṃ kiñci denti , te vāretabbā .

Sace vadanti –

‘‘ nanu , bhante , pubbepi manussā idha sassāni akaṃsū ’’ ti , tato te vattabbā –

‘‘ te saṅghassa idañcidañca kappiyabhaṇḍaṃ adaṃsū ’’ ti .

Sace vadanti –

‘‘ mayampi dassāmā ’’ ti evaṃ vaṭṭati .

KañciV2.236 sassuṭṭhānakaṃ bhūmippadesaṃ sandhāya ‘‘ sīmaṃ demā ’’ ti vadanti , vaṭṭati .

Sīmā paricchedanatthaṃ pana thambhā vā pāsāṇā vā sayaṃ na ṭhapetabbā .

Kasmā ?

Bhūmi nāma anagghā appakenāpi pārājiko bhaveyya , ārāmikānaṃ pana vattabbaṃ –

‘‘ iminā ṭhānena amhākaṃ sīmā gatā ’’ ti .

Sacepi hi te adhikaṃ gaṇhanti , pariyāyena kathitattā anāpatti .

Yadi pana rājarājamahāmattādayo sayameva thambhe ṭhapāpetvā ‘‘ cattāro paccaye paribhuñjathā ’’ ti denti , vaṭṭatiyeva .

Sace koci antosīmāya taḷākaṃ khanati , vihāramajjhena vā mātikaṃ neti , cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇādīni dussanti , vāretabbo .

Sace saṅgho kiñci labhitvā āmisagarukatāya na vāreti , eko bhikkhu vāreti , sova bhikkhu issaro .

Sace eko bhikkhu na vāreti ,‘‘ netha tumhe ’’ ti tesaṃyeva pakkho hoti , saṅgho vāreti , saṅghova issaro .

Saṅghikesu hi kammesu yo dhammakammaṃ karoti , sova issaro .

Sace vāriyamānopi karoti , heṭṭhā gahitaṃ paṃsuṃ heṭṭhā pakkhipitvā , upari gahitaṃ paṃsuṃ upari pakkhipitvā pūretabbā .

SaceM2.262 koci yathājātameva ucchuṃ vā aparaṇṇaṃ vā alābukumbhaṇḍādikaṃP3.683 vā valliphalaṃ dātukāmo ‘‘ etaṃ sabbaṃ ucchukhettaṃ aparaṇṇavatthuṃ valliphalāvāṭaṃ dammī ’’ ti vadati , saha vatthunā parāmaṭṭhattā ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti mahāsumatthero āha .

Mahāpadumatthero pana ‘‘ abhilāpamattametaṃ sāmikānaṃyeva hi so bhūmibhāgo tasmā vaṭṭatī ’’ ti āha .

‘‘ Dāsaṃ dammī ’’ ti vadati , na vaṭṭati .

‘‘ Ārāmikaṃ dammi , veyyāvaccakaraṃ dammi , kappiyakārakaṃ dammī ’’ ti vutte vaṭṭati .

Sace so ārāmiko purebhattampi pacchābhattampi saṅghasseva kammaṃ karoti , sāmaṇerassa viya sabbaṃ bhesajjapaṭijagganampi tassa kātabbaṃ .

Sace purebhattameva saṅghassa kammaṃ karoti , pacchābhattaṃ attano kammaṃ karoti , sāyaṃ nivāpo na dātabbo .

Yepi pañcadivasavārena vā pakkhavārena vā saṅghassa kammaṃ katvā sesakāle attano kammaṃ karonti , tesampi karaṇakāleyeva bhattañca nivāpo ca dātabbo .

Sace saṅghassa kammaṃ natthi , attanoyeva kammaṃ katvā jīvanti , te ce hatthakammamūlaṃ ānetvā denti , gahetabbaṃ .

No ce denti , na kiñci vattabbā .

Yaṃ kiñci rajakadāsampi pesakāradāsampi ārāmikanāmena sampaṭicchituṃ vaṭṭati .

Sace ‘‘ gāvo demā ’’ ti vadanti ,‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti paṭikkhipitabbā .

Imā gāvo kutotiV2.237 paṇḍitehi pañca gorasaparibhogatthāya dinnāti ,‘‘ mayampi pañcagorasaparibhogatthāya demā ’’ ti vutte vaṭṭati .

Ajikādīsupi eseva nayo .

‘‘ Hatthiṃ dema , assaṃ mahisaṃ kukkuṭaṃ sūkaraṃ demā ’’ ti vadanti , sampaṭicchituṃ na vaṭṭati .

Sace keci manussā ‘‘ appossukkā , bhante , tumhe hotha , mayaṃ ime gahetvā tumhākaṃ kappiyabhaṇḍaṃ dassāmā ’’ ti gaṇhanti , vaṭṭati .

‘‘ Kukkuṭasūkarā sukhaṃ jīvantū ’’ ti araññe vissajjetuṃ vaṭṭati .

‘‘ Imaṃ taḷākaṃ , imaṃ khettaṃ , imaṃ vatthuṃ , vihārassa demā ’’ ti vutte paṭikkhipituṃ na labbhatīti .

Sesamettha uttānatthameva .

Samuṭṭhānādīsu idampi chasamuṭṭhānaṃ kiriyaṃ , nosaññāvimokkhaṃ , acittakaṃ , paṇṇattivajjaṃ , kāyakammavacīkammaṃP3.684 , ticittaṃ , tivedananti .

Rājasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Niṭṭhito cīvaravaggo paṭhamo .

Issues

Select Version

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )

Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā ( paṭhamo bhāgo )