Araññaṭṭhakathā
107. Araññaṭṭhe
P2.342 – araññaṃ tāva dassento ‘‘ araññaṃ nāma yaṃ manussānaṃ pariggahitaṃ hoti , taṃ araññan ’’ ti āha .Tattha yasmā araññaṃ nāma manussānaṃ pariggahitampi atthi , apariggahitampi ;
idha pana yaṃ pariggahitaṃ sārakkhaṃ , yato na vinā mūlena kaṭṭhalatādīni gahetuṃ labbhanti , taṃ adhippetaṃ .
Tasmā ‘‘ yaṃ manussānaṃ pariggahitaṃ hotī ’’ ti vatvā puna ‘‘ araññan ’’ ti vuttaṃ .
Tena imamatthaṃ dasseti –
‘‘ na pariggahitabhāvo araññassa lakkhaṇaṃ .
Yaṃ pana attano araññalakkhaṇena araññaṃ manussānañca pariggahitaṃ , taṃ imasmiṃ atthe araññan ’’ ti .
Tattha vinicchayo ārāmaṭṭhādīsu vuttasadiso .
Tatthajātakesu panettha ekasmimpi mahaggharukkhe chinnamatte pārājikaṃ .
Lataṃ vāti ettha ca vettopi latāpi latā eva ;
tattha yo vetto vā latā vā dīghā hoti , mahārukkhe ca gacche ca vinivijjhitvā vā veṭhetvā vā gatā , sā mūle chinnāpi avahāraṃ na janeti agge chinnāpi , yadā pana aggepi mūlepi chinnā hoti , tadā avahāraṃ janeti .
Sace pana veṭhetvā ṭhitā hoti , veṭhetvā ṭhitā pana rukkhato mocitamattā avahāraṃ janeti .
Tiṇaṃ vāti ettha tiṇaṃ vā hotu paṇṇaṃ vā , sabbaṃ tiṇaggahaṇeneva gahitaṃ ;
taṃ gehacchadanādīnamatthāya parehi chinnaṃ vā attanā chinditvā vā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo .
Na kevalañca tiṇapaṇṇameva , aññampi yaṃkiñci vākachalli ādi , yattha sāmikā sālayā , taṃ gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabbo .
Tacchetvā ṭhapito addhagatopi rukkho na gahetabbo .
Yo pana agge ca mūle ca chinno hoti , sākhāpissa pūtikā
M1.299 jātā , challiyopi gaḷitā ,‘‘ ayaṃ sāmikehi chaḍḍito ’’ ti gahetuṃ vaṭṭati .Lakkhaṇacchinnassāpi yadā lakkhaṇaṃ challiyā pariyonaddhaṃ hoti , tadā gahetuṃ vaṭṭati .
Gehādīnaṃ atthāya rukkhe chinditvā yadā tāni katāni ajjhāvutthāni ca honti , dārūnipi araññe vassena ca ātapena ca vinassanti , īdisānipi disvā ‘‘ chaḍḍitānī ’’ ti gahetuṃ vaṭṭati .
Kasmā ?
Yasmā araññasāmikā etesaṃ anissarā .
Yehi araññasāmikānaṃ deyyadhammaṃ datvā
P2.343 chinnāni , te eva issarā , tehi ca tāni chaḍḍitāni , nirālayā tattha jātāti .Yopi
V1.275 bhikkhu paṭhamaṃyeva araññapālānaṃ deyyadhammaṃ datvā araññaṃ pavisitvā yathārucite rukkhe gāhāpeti , tassa tesaṃ ārakkhaṭṭhānaṃ agantvāpi yathārucitena maggena gantuṃ vaṭṭati .Athāpi pavisanto adatvā ‘‘ nikkhamanto dassāmī ’’ ti rukkhe gāhāpetvā nikkhamanto tesaṃ dātabbaṃ datvā gacchati , vaṭṭati eva .
Athāpi ābhogaṃ katvā gacchati ‘‘ dehī ’’ ti vutte ‘‘ dassāmī ’’ ti ,‘‘ dehī ’’ ti vutte dātabbameva .
Sace koci attano dhanaṃ datvā ‘‘ bhikkhussa gantuṃ dethā ’’ ti vadati , laddhakappameva , gantuṃ vaṭṭati .
Sace pana koci issarajātiko dhanaṃ adatvāva ‘‘ bhikkhūnaṃ bhāgaṃ mā gaṇhathā ’’ ti vāreti , araññapālā ca ‘‘ mayaṃ bhikkhūnaṃ tāpasānañca bhāgaṃ agaṇhantā kuto lacchāma , detha , bhante ’’ ti vadanti , dātabbameva .
Yo pana araññapālesu niddāyantesu vā kīḷāpasutesu vā katthaci pakkantesu vā āgantvā ‘‘ kuhiṃ araññapālā ’’ ti pakkositvāpi adisvā gacchati , bhaṇḍadeyyaṃ .
Yopi ārakkhaṭṭhānaṃ patvā kammaṭṭhānādīni manasikaronto vā aññavihito vā assatiyā atikkamati , bhaṇḍadeyyameva .
Yassāpi taṃ ṭhānaṃ pattassa coro vā hatthī vā vāḷamigo vā mahāmegho vā vuṭṭhahati , so ca tamhā upaddavā muccitukamyatāya sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamati , rakkhati tāva , bhaṇḍadeyyaṃ pana hoti .
Idaṃ pana araññe ārakkhaṭṭhānaṃ nāma suṅkaghātatopi garukataraṃ .
Suṅkaghātassa hi paricchedaṃ anokkamitvā dūratova pariharanto dukkaṭameva āpajjati .
Idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikameva .
Tasmā ettha appamattena bhavitabbanti .
Araññaṭṭhakathā niṭṭhitā .